Кіріспе

Гарри Форстер Чапин (Harry Forster Chapin; 7 желтоқсан 1942 - 16 шілде 1981) – американдық әнші-күйші, филантроп және аштыққа қарсы белсенді. Ол фолк-рок және поп-рок әндерімен әйгілі болды. 1970 жылдары ол дүниежүзілік табысқа жетті. «Грэмми» сыйлығының иегері және «Грэмми» даңқы залына енген Чапин әлем бойынша 16 миллионнан астам пластинка сатты. 1972 жылдан 1981 жылы қайтыс болғанға дейін ол барлығы 11 альбом жазды. Ол шығарған 14 синглдің барлығы кем дегенде бір ұлттық музыка тізімінде хитке айналды. Чапиннің ең танымал әндері – «Такси» және «Cat's in the Cradle». Адамзатқа қызмет етуге адал Чапин әлемдегі ашаршылықты жою үшін күресті. 1977 жылы ол Дүниежүзілік аштық жөніндегі президенттік комиссия құруға белсенді түрде қатысты.

Өмірбаян

Гарри Форстер Чапин 1942 жылдың 7 желтоқсанында Нью-Йорк қаласында, перкуссионист Джим Чапин мен әдеби сыншы Кеннет Берктің қызы Жанна Элспеттің төрт баласының екіншісі болып дүниеге келді. Оның інілері Том мен Стив те музыкант болды. Америкаға алғаш келген Чапин әулетінен Сэмюэл Чапин еді, ол 1636 жылы Массачусетс штатының Спрингфилд қаласының алғашқы диаконы болған. Оның анасының басқа ата-бабалары 19 ғасырдың соңында көшіп келген. Чапиннің ата-анасы 1950 жылы ажырасып, анасы төрт ұлын тәрбиеледі, себебі Джим Вуди Герман сияқты Биг-Бенд дәуірінің әртістерімен бірге домбырашы ретінде көп уақытын жолда өткізді. Чапиннің анасы бірнеше жылдан кейін «Films in Review» журналының редакторы Генри Хартқа үйленді. Чапиннің музыкамен алғашқы ресми танысуы – Гринвич Хаус музыкалық мектебінде мистер Каресик берген труба сабақтары болды. Гарридің кіші інілері Том мен Стив Бруклин Хайтс қаласындағы Грейс епископальдық шіркеуінің хор ұжымында болды. Олар арқылы Чапин бес октава диапазоны бар баритон, «Биг» Джон Уоллеспен танысты, ол кейін оның бас гитарашысы, қосымша вокалисі және сахнадағы серігі болды. Чапин жасөспірім кезінде інілерімен бірге өнер көрсетуді бастады, кейде әкесі де барабанда оларға қосылар еді. Чапин 1960 жылы Бруклин техникалық орта мектебін бітірді және 2000 жылы мектептің Алумнилар атақ-даңқ залына енген бес түлектердің бірі болды. Ол Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы АҚШ Әуе күштері академиясында қысқа ғана оқып, кейін Корнелл университетінде білім алды, бірақ диплом алмады. Чапин бастапқыда деректі фильмдер жасауды жоспарлаған және Билл Кейтон басқаратын «The Big Fights» компаниясында жұмыс істеді, ол классикалық бокс фильмдерінің үлкен қорына ие болды. Чапин 1968 жылы «Легендарлы чемпиондар» фильмін түсірді, ол деректі фильмдер номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 1971 жылы ол музыкаға көбірек назар аудара бастады. Джон Уоллес, Тим Скотт және Рон Палмермен бірге Чапин Нью-Йорктегі түрлі түнгі клубтарда ойнай бастады.

Музыкалық мансабының алғашқы жылдары (1971-1972)

1972 жылы музыка бизнесінің салмақты тұлғалары Клайв Дэвис пен Жак Холцман арасында Шапин үшін бәсекелес сауда болды. Шапин Elektra Records компаниясымен бірнеше миллион долларлық жазба келісімшартына қол қойды. Бұл келісімшарт сол кездегі ең ірі келісімшарттардың бірі болды. Ол оған тегін жазу уақытын және көптеген басқа да жеңілдіктерді берді. Сол жылы Шапин өзінің тұңғыш альбомын, «Heads & Tales» атты шығарды. Альбом халықаралық деңгейде сәттілікке жетті, бір миллионнан астам данасы сатылды. Оның табысы Billboard Hot 100 тізіміндегі топ 25 хит-сингл «Такси» арқасында болды. Ән Канадада да топ-5 хитке айналды. Әннің Америкадағы сәттілігі американдық радиоведущий Джим Коннорсқа байланысты, ол әннің ұзақтығына қарамастан, радиода оны насихаттауға көмектесті және оның 16 апта бойы чарттарда тұруына ықпал етті. Ол қатарынан 10 апта бойы бірінші орынды иеленді. Ән «The Tonight Show Starring Johnny Carson» бағдарламасында орындалды, нәтижесінде көптеген қоңыраулар түсті, сондықтан Шапин келесі күні қайта шақырылды. Шоу тарихында орындаушының келесі күні қайта шақырылуы алғашқы рет болды. Бұл Джон Денвердің жүргізуімен «The Midnight Special» бағдарламасындағы алғашқы өнерлеулердің бірі де болды. Әннің шындығы туралы сұрағанда, Шапин: «Бұл сөзбе-сөз емес болса да, эмоционалды жағынан шындық. Мен көп жылдар бойы кино бизнесімен айналыстым, бірақ бір кезде жақсы нәтижелерге жете алмадым. Сондықтан мен нан пісіруге лицензия алдым, оны күтіп жүрген бір айдың ішінде бұрынғы қатынымның актриса болудың орнына бай адамға үйленгенін естідім. Мен бір күні үлкен қала көшелерінде такси жүргізіп, сол әйел артқы орындыққа отырып, мен оған қарасам, ол да маған қарап, екеуміз де арманымыздан бас тарғанымызды түсінетінбіз» деді. Billboard журналы «Такси» әнін жылдың 85-ші әні деп таныды. «Такси» әні Шапинге «Жылдың жаңа әртісі» номинациясында Грэмми сыйлығына ие болуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 1972 жылы «Sniper and Other Love Songs» альбомы жарық көрді. Альбомның атау әні «Снайпер» Техас университетінің мұнарасындағы атыс оқиғасының жартылай фантастикалық хикаясы. Альбомнан шыққан «Sunday Morning Sunshine» синглы Billboard Hot 100 тізіміне еніп, Billboard Adult Contemporary тізімінде топ-40 хитке айналды. Бұл альбом бұрынғыдан сәл нашар сатылып, 350 000 данасы таралды. Альбомда Шапиннің әнұраны «Circle» да бар. 2004 жылы «Sniper and Other Love Songs» және «Heads & Tales» альбомынан тұратын қос альбом шығарылды. Онда екі альбомға енбеген, бұрын жарияланбаған тректер жинақталған.

Карьерасының шыңы (1973-1975)

1973 жылы Шапин өзінің үшінші альбомы – Short Stories-ті шығарды. Альбом 1 миллионнан астам дана сатылып, тағы бір халықаралық хит – "W. O. L. D." әні жарық көрді. Бұл ән өнері үшін өмірі мен отбасын құрбан еткен қартайған диско-жокей туралы айтады. Ән диско-жокейдің бұрынғы әйеліне арнап айтқан сөздерінен құралған. Ол американдық радиоведущий Джим Коннорс тұлғасына шабыланды. Шапин Коннорс WMEX студиясында бұрынғы әйеліне қоңырау шалғанда осы әнді жазды. Ән Billboard Hot 100 тізімінде 40-қа кірді, Канадада 10-дыққа, ал басқа елдерде 10 және 20-лыққа ілесіп кірді. Альбомнан жеке сингл ретінде шығарылмаған тағы бірнеше ән бар: "Мистер Таннер", "Пошта арқылы тапсырыс берілген Энни" және "Олар оны жеңіл деп атайды". "Мистер Таннер" әні баритон Мартин Тубридидің 1971 және 1972 жылдардағы концерттік шолуларына негізделген. 1974 жылы Шапин ең табысты альбомын – Verities and Balderdash-ты шығарды, ол "Cat's in the Cradle" әнінің арқасында 2,5 миллион дана сатылды. Ән бала кезінде ұлына уақыт таппаған әке туралы, нәтижесінде ұлы өсіп, әкесі сияқты әкесіне уақыт бөлмейтін адамға айналады. Осы ән Шапинге "Ең үздік еркек поп-вокалдық орындау" номинациясы бойынша тағы бір Грэмми жүлдесіне ие болуға мүмкіндік берді және ол Грэмми Даңқы залына енгізілді. Verities and Balderdash Billboard 200 тізімінде төртінші орынға жетті. Альбомнан шыққан келесі сингл – "I Wanna Learn a Love Song" Billboard Adult Contemporary тізімінде 7-орынды иеленді. Бұл ән Шапиннің әйелі Сандра Шапинмен қалай танысқаны туралы шын оқиғаға негізделген. "30,000 Pounds of Bananas" әні де альбомға енгізілді және бірнеше апта бойы ең көп сұранысқа ие болды, тіпті жеке сингл ретінде шығарылмаса да. Бұл Пенсильвания штатының Скрантон қаласында банан тасымалдаған жүк көлігінің апатына байланысты жартылай фантастикалық оқиға. Оқиға 1965 жылдың 18 наурызында жүк көлігі жүргізушісі Джин Сески қатысқан оқиғаға негізделген. Альбомдағы басқа да танымал әндер: "Shooting Star", "Halfway to Heaven" және "Six String Orchestra". 1975 жылы Шапин өзінің бесінші альбомын – Portrait Gallery-ді шығарды, ол Billboard Adult Contemporary тізімінде 40-тыққа кірген "Dreams Go By" әнін ұсынды. Алайда, бұл альбом бұрынғыларына қарағанда сәтті болмады, 350 000 дана сатылды. Шапин сонымен қатар "Американы танымал еткен түн" атты Бродвей пьесасын жазып, орындады, ол екі Тони жүлдесіне және екі Драмалық үстел жүлдесіне ұсынылды.

Кейінгі жылдары (19761981)

1976 жылға қарай Шапин онжылдықтың ең танымал әншілерінің бірі ретінде қалыптасты. Ол өзінің тұңғыш концерттік альбомын – Greatest Stories Live шығарды. Альбом 2,1 миллион дана сатылды. Алайда, Elektra Records басшылығы өзгеріп, Elektra-мен жасаған келесі альбомдарын ілгерілетуге көңіл бөлмеді, бірақ олардың барлығы кем дегенде 250,000 дана сатылып, сәттілікке жетті. Онжылдықтың соңында Шапин хит-синглдер шығарудан гөрі гастрольдік сапарларға көбірек назар аударды, бірақ әлі де жылына бір альбом шығарды. 1981 жылы қайтыс болғанға дейін жылына шамамен 2 миллион доллар (2017 жылы шамамен 11,75 миллион доллар) табады, бұл оны әлемдегі ең көп жалақы алатын әртістердің біріне айналдырды. Шапиннің "Титаниктегі би тобы" альбомы жақсы сатылмады, бірақ ол Лондонның "Таймс" газеті бойынша "Жыл альбомы" атанды. 1980 жылы Elektra компаниясымен шарт мерзімі аяқталды. Шапин Boardwalk Records компаниясымен бір альбомдық келісімшартқа қол қойып, өзінің тоғызыншы студиялық альбомын – Sequel шығарды, ол оның ең жылдам танымал болған альбомы деп есептелді. Үш сингл шығарылды, олардың барлығы хитке айналды. Бірінші сингл – "Sequel" Billboard Hot 100 тізімінде топ 25-ке кірді. Бұл ән "Taxi" әнінің жалғасы. Екінші сингл – "Remember When the Music" Adult Contemporary Chart-та топ 50-ге енді. Соңғы сингл – "Story of a Life" Bubbling Under хит-парадында танымал болды. Альбом 500 мың дана сатылды.

Қайырымдылық жұмыстары

Шапин Лонг-Айлендте өзінің із қалдыруды шешті. Ол өнердің гүлденетін, университеттердің кеңейетін, адамгершілік әңгімелердің қалыпты жағдайға айналатын Лонг-Айлендті көздеді. "Ол Лонг-Айлендті ерекше мүмкіндік деп ойлады", - деді Шапиннің әйелі Сэнди. 1970 жылдардың ортасында Шапин көп уақытын және күшін әлеуметтік белсенділікке арнады, оның ішінде АҚШ-тағы аштықпен күресу үшін қаражат жинауға. Оның қызы Джен былай деді: "Ол аштық пен кедейлікті Америкаға жасалған құрметсіздік деп қарады. Ол радиоведущісі Билл Айреспен бірлесіп "Дүниежүзілік аштық жылы" ұйымын құрды, содан кейін "On the Road to Kingdom Come" әнімен музыкаға оралды. 1975 жылы ол "Looking Seeing" атты өлеңдер жинағын жариялады. Шапиннің концерттерінің жартысынан астамы қайырымдылық шаралары болды (мысалы, Нью-Йорктегі Сиракузадағы Лэндмарк театрын сақтап қалуға көмектесу, сондай-ақ азық-түлік банктері сияқты аштыққа қарсы күрес), ал оның концерттік тауарларынан түскен табыс "Дүниежүзілік аштық жылы" ұйымын қолдауға жұмсалды. Ол көмектескендердің арасында 1977 жылы Мичиган штатындағы тәуелсіз газеттің бастамасы "The Flint Voice" газетін қаржыландыруға көмектескен Майкл Мур де бар. 1977 жылдың 15 қазанында Детройт қаласындағы Олимпиада стадионында "Дүниежүзілік аштық үшін төрт бірге" атты бір реттік қайырымдылық концерті өтті, онда Шапин және тағы үш белгілі фолк және кантри-рок әнші-әндер авторы – Гордон Лайтфут, Джеймс Тейлор және Джон Денвер өнер көрсетті. Шамамен үш сағатқа созылған бұл өнер көрсетімі CKLW AM 800 радиостанциясынан тікелей эфирде берілді және әлемдегі аштықпен күресу үшін қаражат жинады. Шапиннің әлеуметтік мақсаттары кейде оның тобының мүшелері арасында шиеленіс тудырды. Шапин өзінің ақы төленген концерттерінің үштен бірін қайырымдылық мақсаттарына бөлді, көбінесе шығындарды азайту үшін тек гитарамен ғана өнер көрсетті. Бір хабарламада Шапиннің әйелінің оның қайтысынан кейін көп ұзамай айтқан сөзі келтіріледі: "әлдеқайда артық айтқанмен" – "Гарри 17 туысын, 14 бірлестігін, жеті қорын және 82 қайырымдылық ұйымын қолдады. Гарри ақша жинауға мүдделі емес еді. Ол әрқашан 'Ақша – адамдар үшін' дейтін, сондықтан оны беріп тастады". Музыкада жеткен табысына қарамастан, ол аз ақша қалдырды және өмірінің соңғы алты жылында 3 миллионнан астам доллар жинаған мақсаттарын сақтау қиын болды. Осының нәтижесінде Гарри Шапин қоры құрылды.

Мұра

Шапиннің аштық мәселесіндегі жұмысы 1977 жылы Дүниежүзілік аштық жөніндегі Президенттік комиссия құрудағы (39-шы президент Джимми Картер кезінде) маңызды тұлға ретінде танылды (ол барлық отырыстарға қатысқан жалғыз мүше болды). Шапин сондай-ақ Фред Кьюлиден кейін Шапиннің мансабының соңында оның менеджері болған Кен Краген ұйымдастырған «Африка үшін АҚШ» және «Америка бойынша қол ұстасу» сияқты аштыққа қарсы жобаларға шабыт берді. Краген осы қайырымдылық шараларындағы жұмысын былай түсіндірді: «Мен Гарри маған кіргендей сезіндім және мені солай істеуге мәжбүрледі». 1975 жылдан бастап, 1990 жылдардың соңында станция форматын өзгергенге дейін, «Where Rock Lives» ұранымен танымал WNEW FM, 102.7 (Нью-Йорк қаласы) радиостанциясы әрбір Құрбан айт мерекесінде Гарри Шапиннің Дүниежүзілік аштық лигасына көмек көрсету мақсатында «Аштықтон» атты жылдық акция өткізді. Іс-шараның 24 сағаттық кезеңінде, Арло Гатридің «Алисаның мейрамханасы» әнін түскі сағат 12-де және кешкі 6-да орындағаннан басқа, көбінесе музыка ойналмайтын. Күннің қалған уақытында әр диджейдің төрт сағаттық эфирінде Гарридің өзі, басқа да музыка жұлдыздары және аштық мәселесіндегі сарапшылар тыңдаушыларға Америкадағы, Нью-Йорктегі және аймақтағы аштықтың қыр-сыры туралы ақпарат жеткізді, кейде тіпті жан түршігерлік егжей-тегжейлі мәліметтермен бөлісті. Шапиннің қазасынан кейін «Аштықтон» акциясы жалғасты. 1985 жылы Филадельфиядағы JFK стадионында өткен «U.S. Live Aid» концертінде Кенни Логгинс актер Джефф Бриджестен Дүниежүзілік аштық лигасы атынан Америкадағы аштықпен күрестегі еңбегі үшін алғашқы «Гарри Шапин гуманитарлық сыйлығымен» марапатталды. WNEW FM форматын өзгерткеннен кейін Нью-Йорктің басқа станциялары да қайырымдылық шараларын өткізіп келеді. 1987 жылы әнші Кенни Роджерс Америка композиторлар, авторлар және баспагерлер қоғамынан (ASCAP) «ASCAP Гарри Шапин гуманитарлық сыйлығымен» марапатталды. 1987 жылдан бері ASCAP Гарри Шапин гуманитарлық сыйлығы әртүрлі «гуманитарлық еңбектері» үшін әртүрлі артистерге 20 реттен астам табысталды. ASCAP сыйлығын қазір Гарри Шапин мен Билл Айрес бірлесіп құрған «Неге аштық» ұйымы тапсырады. Бұрын Гарри Шапиннің атынан сыйлықтарды тағы төрт ұйым тапсырған. Олардың қатарында National Association of Recording Merchandisers (NARM) Harry Chapin Memorial Humanitarian Award (қазір Music Business Association немесе MusicBiz деп аталады), National Association of Campus Activities (NACA) сыйлаған Harry Chapin Award for Contributions to Humanity, Long Island Association сыйлаған Harry Chapin Humanitarian Award for Community Service және Long Island Cares сыйлаған Harry Chapin Humanitarian Award бар. Шапин өмірден озғанға дейін Питер М. Коанмен бірнеше жыл бойы «Такси: Гарри Шапин оқиғасы» атты өмірбаяны жөнінде жұмыс істеген. Шапиннің қазасынан кейін көп ұзамай оның мұрагерлері Коанға кітапқа қатысты барлық материалдарды қайтару керектігін және «оның кітапқа құқығы енді жоқ екенін» хабарлады. Коан мұрагерлікке сотқа жүгінді және 1990 жылы 65 000 доллар төледі. «Такси» кітабы 1990 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Нью-Йорк штатының Ист-Медоу қаласындағы Эйзенхауэр паркіндегі Lakeside Theatre, оның дүниежүзілік аштыққа қарсы күреске салған еңбегіне құрмет ретінде, оның қазасынан бір ай өткен соң Гарри Шапин Lakeside Theatre деп қайта аталды. Шапиннің құрметіне аталған Лонг-Айлендтің басқа да маңызды орындарына Стони Брук университетінің аспиранттар пәтер кешені, Нью-Йорк штатының Хантингтон қаласындағы Хекшер паркіндегі театр және Бруклин Хайтс қаласындағы Колумбия Хайтс пен Миддаг көшелерінің қиылысындағы ойын алаңы жатады. Нью-Йорк штатының Хадсон қаласындағы Кротон ауылы 1981 жылдан бері «Аштыққа қарсы Гарри Шапин жүгіруін» (10 км, 5 км және көңілді жүгіру) өткізіп келеді. 1987 жылдың 7 желтоқсанында, оның 45 жасқа толу күнінде Шапинге әлеуметтік мәселелерде, әсіресе әлемдегі және АҚШ-тағы аштықтың мәселесін көтеріп шығуы үшін Конгресс Алтын медалімен марапатталды. 1994 жылы марқұм әншінің аштыққа қарсы күресіне құрмет көрсеткен жандар сол кездегі 11 жылдық Оңтүстік-Батыс Флорида Азық-түлік банкін (Форт-Майерс, Флорида) Гарри Шапиннің Оңтүстік-Батыс Флоридадағы Азық-түлік банкі деп атады, оның жесірінің рұқсатымен. 2001 жылы Шапиннің «Cat's in the Cradle» әні Американың Жазу индустриясы қауымдастығының «Ғасыр әндері» тізімінде 365 әннің ішінде 186-шы орынға ие болды. Шапин 2006 жылдың 15 қазанында Лонг-Айленд музыкасының даңқ залына енгізілді. 2011 жылдың 27 қыркүйегінде АҚШ-тың бұрынғы өкілі Алан Грейсон The Huffington Post интернет-басылымында Шапиннің «Американы танымал еткен нәрсе» әні туралы мақала жариялады. Әнші және әнші-күйші Гатри Томас Шапиннің «Cat's in the Cradle» әнін орындаудың ең қиын әндердің бірі екенін көптен бері айтып келеді, себебі Шапиннің гитарадағы шеберлігі мен әннің мәтінінің керемет үйлесімі кез келген сөздің ойнатылыспен дәл сәйкес келуін қажет етеді. Сонымен қатар, Шапинмен әлеуметтік және саяси пікірлердің айырмашылықтарына қарамастан, доктор Джеймс Добсон «Cat's in the Cradle» әнінің толық мәтінін қазіргі американдық отбасылардың динамикасын түсіндіру үшін жиі келтіреді. «Мырза Таннер» әнінің мәтіні мен Брайан Лангдоның суреттері негізінде балаларға арналған суреттер кітабы 2017 жылдың мамырында Ripple Grove Press баспасынан жарық көрді. Greenwich Entertainment «Гарри Шапин: Шүбһе болғанда, бір нәрсе жаса» атты құжаттық фильмін шығарды. Оны Рик Корн түсірді және Джейсон Шапин продюсерлік етті. Фильм 2020 жылдың 16 қазанында (Дүниежүзілік азық-түлік күні) кинотеатрларда және виртуалды кинотеатрларда көрсетілді.

Отбасы

Шапиннің жесірі қазір Гарри Чапин қорының төрағасы, ол оның мұрасын ілгерілетумен айналысып келеді. Оның ұлы Джош, сондай-ақ басқа да отбасы мүшелері қордың жұмысына қатысады. Шапин өзі жиі өнерге бейім отбасынан екенін айтатын. Оның әкесі Джим, ағалары Том мен Стив және қызы Джен Чапин – музыканттар, ал оның немере қыздары Абигейл мен Лили Чапин «Чапин сестері» деген атпен өнер көрсетеді. Оның әкесінің әкесі, Джеймс Ормсби Чапин, Роберт Фросттың алғашқы екі поэзия кітабын суреттеген суретші болса, анасының әкесі – философ және риторик Кеннет Берк еді.