Кіріспе

Британдық суретші Дэвид Гаршен Бомберг (5 желтоқсан 1890 – 19 тамыз 1957) – британдық суретші, «Уайтчепель жігіттерінің» бірі. Бомберг Генри Тонкс басшылығындағы Слэйд өнер мектебінде оқыған, және Марк Гертлер, Стэнли Спенсер, К. Р. В. Невинсон және Дора Каррингтон сияқты ерекше суретшілер буынының ең батыл өкілдерінің бірі болды. Бомберг Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары кубизм мен футуризмнің ықпалын біріктіретін күрделі геометриялық композициялар сериясын жасады; көбінесе шектеулі, бірақ көзге түсетін түстерді қолданып, адамдарды қарапайым, тікбұрышты нысандарға айналдырып, кейде бүкіл суретті күшті торлы бояу схемасымен жабатын. Ол 1913 жылы Слэйд өнер мектебінен аға оқытушылар Тонкс, Фредерик Браун және Филип Вильсон Стирдің келісімімен, сол кездегі дәстүрлі көзқарастан айтарлықтай бұрғандығы үшін шығарылды. Окоптардағы қарапайым сарбаз ретінде алған тәжірибесі машина ғасырына сенімін күйретіп пе, әлде Ұлыбританиядағы модернизмге деген жалпы керітартпа көзқарас салдарынан ба, Бомберг 1920 жылдары бейнелі стильге көшті, ал оның туындыларында табиғаттан алынған портреттер мен пейзаждар басым болды. Экспрессионистік техниканы жетілдіре отырып, ол Таяу Шығыс және Еуропа бойынша кеңінен саяхаттады. 1945 жылдан 1953 жылға дейін ол Лондондағы Бороу политехникалық институтында (қазіргі Лондон Оңтүстік Банк университеті) оқытушы болып жұмыс істеді, оның шәкірттері Франк Ауербах, Леон Коссофф, Филип Холмс, Клифф Холден, Эдна Манн, Дороти Мид, Густав Метцгер, Денис Креффилд, Сесил Бейли және Майлз Ричмонд болды. Лондон Оңтүстік Банк университетінің студенттік жатақханаларының бірі – Дэвид Бомберг үйі оның құрметіне аталған. Ол пейзаж суретшісі Лилиан Холтқа үйленген.

Алғашқы жылдар

Бомберг 1890 жылдың 5 желтоқсанында Бирмингемнің Ли Банк ауданында дүниеге келді. Ол поляк еврей иммигранты, тері өңдеуші Абрахам мен оның әйелі Ребекканың он бір баласының жетіншісі еді. Ол дінге берілген болса, Ребекка одан да аз дінге сенген және Давидтің сурет салуға деген ұмтылысын қолдады. 1895 жылы оның отбасы Лондонның шығыс бөлігіндегі Уайтчепелге көшіп, ол балалық шағының қалған бөлігін сонда өткізді. Сити және Гильдияларда сурет өнерін оқығаннан кейін, Бомберг Бирмингемге литограф болу үшін оралды, бірақ 1908 жылдан 1910 жылға дейін Вестминстер өнер мектебінде Уолтер Сикерттің басшылығымен оқуды тастады. Сикерттің форманы зерттеуге және қалалық өмірдің "қатаң материалдық шындықтарын" бейнелеуге жасаған баса назары Бомбергке маңызды ықпал етті, сондай-ақ Роджер Фрайдың 1910 жылғы "Мане және пост-импрессионистер" көрмесінде ол алғаш рет Поль Сезаннның туындыларын көрді.

Слейд

Слэйд көркемсурет мектебінде Бомберг, сурет шебері Генри Тонкс мектептің екінші және соңғы "кереметтік дағдарысы" деп сипаттаған, көрнекті суретшілер ұрпағының бірі болды. Олардың қатарында Стэнли Спенсер, Пол Нэш, Бен Николсон, Марк Гертлер және Исаак Розенберг болды. Дегенмен, оның өзінің стилі осы дәстүрлі әдістерден тез қашықтады, әсіресе 1912 жылдың наурызында Лондонда өткен итальяндық футуристер көрмесінен, оның арқасында ол Франсис Пикабия мен Джино Северинидің динамикалық абстракциясымен танысты, сондай-ақ Фрайдың сол жылдың қазан айында өткізген екінші пост-импрессионистік көрмесінен әсер алды. Бұл көрмеде Пабло Пикассо, Анри Матисс және фовистердің туындылары Виндэм Льюис, Дункан Грант және Ванесса Беллдің жұмыстарымен бірге қойылды. Бомбергтің осыған жауабы "Езекиелдің көрінісі" (1912) сияқты картиналарында айқын байқалды, онда ол "ең тәжірибелі еуропалық идеяларды сіңіре алатынын, оларды еврейлік ықпалмен үйлестіре алатынын және өзінің берік альтернативасын құра алатынын" көрсетті.

Соғысқа дейінгі авангард

1913 жылдың жазында Слейдтен қуылған Бомберг, заманауи ағылшын авангардымен байланыста болған бірнеше топтармен бейресми қарым-қатынас орнатты. 1913 жылдың желтоқсанында Камден Таун тобының көрмесіне қатысудан бұрын, Блумсбери тобының «Омега» шеберханаларымен қысқа да шиеленісті қарым-қатынас жасады. Оның машина дәуірінің сергектігі мен эстетикасына деген ынтасы, Уиндэм Льюистің дамып келе жатқан вортицизм қозғалысымен оның табиғи жақындығын қамтамасыз етті, ал оның бес туындысы 1914 жылы Лондон тобының алғашқы көрмесінде көрсетілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ерте жеткен табысынан кейін, өмірінде Ұлыбританиядағы ең қатал жазаланған суретші болып саналды. Ол көп жылдар бойы екінші әйелі, суретші Лилиан Холттың табысымен және әпкесі Киттиден келген қаржылық көмекпен күңкездеп, кедейлікте қайтыс болды.

Өлімнен кейінгі қабылдау

Өлгеніне отыз жыл өткен соң, 1988 жылы Лондонның Тейт галереясында Ричард Корк ұйымдастырған Бомбергтің жұмыстарының ірі ретроспективасы өтті. 2006 жылы Камбрияның Кендал қаласындағы Эббот Холл өнер галереясы Бомбергтің суреттерінің жиырма жылға жуық уақыттан бері алғашқы ірі көрмесін ұйымдастырды: «Дэвид Бомберг: Массадағы рух» (2006 жылдың 17 шілдесі – 28 қазаны). Лондонның Оңтүстік Банк Университеті, Бомбергтің бұрынғы Боро политехникалық мектебінде оқытқан жері, Бомберг пен оның Боро тобындағы студенттерінен – негізінен Дороти Мид, Клифф Холден, Майлс Ричмонд және Деннис Креффилдтен – 150-ден астам картина мен суретті сыйлық ретінде алды, бұл «Дэвид Бомберг мұрасы» деп аталды. Галерея ресми түрде 2012 жылдың 14 маусымында ашылды, Сара Роуз университетке сыйға тартқан өнер туындыларын көрсету үшін Мұра лотерея қорының көмегімен мүмкін болды. Бұл коллекцияны Сара Роуз үш он жылдықтан астам уақыт бойы жинады. Tate Britain 2011 жылдың 14 маусымы мен 4 қыркүйегі аралығында «Вортикисттер: Жаңа заманға манифест» атты көрме өткізді. 2011 жылы BBC-нің «Британ шеберлері» телесериалында Бомберг ХХ ғасырдың ең ұлы суретшілерінің бірі деп ерекше аталып өтті. Ол 2013 жылы Дулуич сурет галереясының жазғы көрмесіне енген алты суретшінің бірі болды: «Нэш, Невинсон, Спенсер, Гертлер, Каррингтон, Бомберг: 1908-1922 жылдардағы дағдарыс». Дэвид Боуи Бомбергтің туындыларын сатып алып, жеке коллекциясында сақтады, оның бір бөлігі 2016 жылы Боуи қайтыс болғаннан кейін аукционда сатылды. 2017 жылы Чичестердегі Паллант Хаус галереясы Лондонның Сент-Джонс Вуд галереясы мен мұражайымен серіктестікте ұйымдастырылған Бомбергтің жұмыстарының ірі көрмесін өткізді.

Көркем әдебиеттегі сілтемелер

Уильям Бойдтың 2006 жылғы «Тынықсыз» романында Бомбергтің кітаптың маңызды (қойылып алынған) кейіпкерлерінің бірінің портреті туралы айтылады. Суреттің Лондондағы Ұлттық портрет галереясында орналасқаны хабарланады. Джонатан Уилсонның 2003 жылғы «Палестина ісі» романындағы «Майк Блумберг» кейіпкері Бомбергтің өміріне шала-қу басқан, және автор бұл туралы мойындайды: «Ричард Корктің «Дэвид Бомберг» кітабы осы көркем шығарманы құруда мен үшін ең қымбаттысы болды». Глин Хьюздің «Рот» романы (Simon & Schuster, Лондон, 1992) – басты кейіпкері лондондық еврей суретшісі, мұқабасында Бомбергтің Кипр пейзаждарының бірінің көшірмесі бар – автордың Бомберг туралы ойларымен байланысты жазылған.