Бриджит Райли: Суретші және оп-арт шебері

Кіріспе

Британдық суретші (1931 жылы туған)
боксшы

Бриджит Луиза Райли (1931 жылғы 24 сәуірде туған) – оп-арт суреттерімен танымал британдық суретші. Ол Лондон, Корнуолл және Францияның Воклюз аймағында тұрады және жұмыс істейді.

Ерте өмір және білім

Райли 1931 жылғы 24 сәуірде Лондонның Норвуд қаласында дүниеге келді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оның әкесі, Аумақтық армияның мүшесі, жұмылдырылды, ал Райли анасы мен әпкесі Саллимен бірге Корнуоллдағы шағын үйге көшіп барды. Олар Лондондық Голдсмит колледжінде оқыған тәтесімен бірге тұрды. Райли зейнеткер мұғалімдер мен маман емес оқытушылардың лекцияларын тыңдады. Ол Челтенхэм әйелдер колледжінде (1946–1948) оқыды, содан кейін Голдсмит колледжінде (1949–1952) және кейіннен Корольдік өнер колледжінде (1952–1955) өнерді оқыды. 1956–1959 жылдары ол қатысты жол апатына ұшыраған әкесіне күтім жасады. Әкесінің денсаулығының нашарлауы оның күйзеліске ұшырауына себеп болды. Осыдан кейін ол шыны әйнек шеберханасында жұмыс істеді. Соңында ол J. Уолтер Томпсон жарнама агенттігіне иллюстратор ретінде қабылданып, 1962 жылға дейін жартылай уақыт жұмыс істеді. 1958 жылдың қысында Джексон Поллоктың Уайтчепель галереясындағы көрмесі оған үлкен әсер етті. 1959 жылы Райли суретші және өнер педагогы Морис де Сосмарезбен Гарри Тхаброн мен Дайан Тхаброн ұйымдастырған жазғы мектепте танысты. Ол оның досы және ұстазы болды, оған футуризм мен дивизионизмді, сондай-ақ Кли мен Серат сияқты суретшілерді жақсырақ зерттеуге шабыттандырды. Райли мен де Сосмарез сол жылдың соңында жақын қарым-қатынас орнатып, 1960 жылдың жазын Италияда бірге сурет салумен өткізді, онда олар Футуристік өнердің ірі көрмесі өткізілген Венеция биенналесіне барды. Олардың қарым-қатынасы сол жылдың күзінде аяқталғанда, Райли жеке және шығармашылық дағдарысқа ұшырады, нәтижесінде "Сүйісқандық" (1961) сияқты қара-ақ оп-арт туындылары пайда болды. Де Сосмарездің Райли және оның туындылары туралы монографиясы оның 1970 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. 1961 жылы ол және оның серіктесі Питер Седгли Францияның оңтүстігіндегі Воклюз платосына саяхат жасап, кейін студияға айналдырған құлай бастаған шаруашылықты сатып алды. 1962 жылдың көктемінде Лондонда Gallery One галереясының Виктор Мусгрейв оның алғашқы жеке көрмесін ұйымдастырды.

Riley was born on 24 April 1931 in Norwood, London. At the beginning of World War II, her father, a member of the Territorial Army, was mobilised, and Riley, together with her mother and sister Sally, moved to a cottage in Cornwall. They shared the cottage with an aunt who had studied at Goldsmiths' College, London and Riley attended talks given by a range of retired teachers and non professionals. She attended Cheltenham Ladies' College (1946–1948) and then studied art at Goldsmiths' College (1949–52), and later at the Royal College of Art (1952–55). Between 1956 and 1959, she nursed her father, who had been involved in a serious car crash. She suffered a breakdown due to the deterioration of her father's health. After this she worked in a glassware shop. She eventually joined the J. Walter Thompson advertising agency, as an illustrator, where she worked part time until 1962. The Whitechapel Gallery exhibition of Jackson Pollock in the winter of 1958 had an impact on her. In 1959 Riley met the painter and art educator Maurice de Sausmarez at a residential summer school that he ran with Harry Thubron and Diane Thubron. He became her friend and mentor, inspiring her to look closer at Futurism and Divisionism and artists such as Klee and Seurat. Riley and de Sausmarez began an intense romantic relationship later that year and spent the summer of 1960 together painting in Italy where they visited the Venice Biennale which was hosting a large exhibition of Futurist art. When the relationship ended in autumn of the same year, Riley suffered a personal and artistic crisis, creating paintings that would lead to black and white Op Art works, such as Kiss (1961). and de Sausmarez's monograph on Riley and her work was published after his death in 1970. In 1961, she and her partner Peter Sedgley visited the Vaucluse plateau in the South of France, and acquired a derelict farm which they eventually transformed into a studio. Back in London, in the spring of 1962, Victor Musgrave of Gallery One held her first solo exhibition.

Сеураттың көзқарасы

[[File:Georges Seurat 012. jpg|thumb|Жорж Сераттың 1886–1887 жылдардағы Курбуадағы көпір суреті, Райлидің көшірмесі мен кеңейтілген нұсқасы, оның сурет салуға деген көзқарасына зор әсер етті. Ол француз неоимпрессионист суретшісі Жорж Серат сияқты болды. 2015–2016 жылдары Куртольд галереясы «Бриджет Райли: Сераттан алған сабақтар» көрмесінде Сераттың пуантилизмі оны абстрактілі сурет салуға қалай ықпал еткенін көрсетті. 1959 жылы жас суретші Райли Куртольд галереясына тиесілі Курбуадағы көпір суретін көріп, оның көшірмесін салуға шешім қабылдады. Осының нәтижесіндегі жұмыс Райлидің студиясында осы уақыттан бері ілініп тұр, көрменің үшін галереяға уақытыша берілмеді. Көркемсурет сыншысы Джонатан Джонстың пікірінше, бұл Сераттың оның өнеріне қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Райли Сераттың суретінің көшірмесін «құрал» деп сипаттады, Джонс бұл оның Серат сияқты өнерді «оптикалық ғылым ретінде» қолданғанын білдіреді деп түсіндірді. Оның пікірінше, Райли «Сератты зерттей отырып, өзінің оптикалық стилін қалыптастырды», бұл көрмені ескі мен жаңаның кездесуіне айналдырды. Визуалды тұрғыдан бұл жұмыстар сол кезеңнің көптеген мәселелерімен байланысты: көрермендердің қатысуының қажеттігі (бұл оларды сол дәуірде кең таралған оқиғалармен байланыстырады), Альдус Хакслиді галлюциногендік препараттармен тәжірибе жасауға итермелеген сана-дене екілігі туралы түсінікке қарсылық; ғылыми болашақ арасындағы керішілік, ол өте пайдалы болуы немесе ядролық соғысқа әкелуі мүмкін; және «Батыл жаңа әлемде» нағыз жеке тәжірибенің жоғалуы туралы қорқыныш. 1961 жылдан бері оның суреттерін көмекшілері орындап келеді. Райли 1967 жылы, алғашқы жолақты суреттерін жасаған жылы түс туралы зерттеуді бастады. 1970 жылдардың басында өткен үлкен ретроспективтен кейін Райли көп саяхаттады. 1980 жылдардың басында Мысырға саяхаттағаннан кейін, түрлі-түсті иероглифтік безендіруден шабыттанды. Кейбір жұмыстарында бояу сызықтары жарқыраған әсерді тудырады, ал басқаларында кенеп мозаикалық үлгілермен толтырылады. Осы кезеңдегі түрлі-түсті жұмыстардың бірі – «Көлеңке ойыны». Кейбір жұмыстар нақты күндермен, ал басқалары нақты орындармен аталады (мысалы, Les Bassacs, Райлидің студиясы бар Францияның оңтүстігіндегі Сен-Сатурнин-лез-Апт маңындағы ауыл). 1980–1981 жылдары Мысырға сапардан кейін Райли өзінің «Мысыр палитрасы» деп атаған түстерін жасады және елдің ежелгі және заманауи рухын, сондай-ақ Мысыр ландшафтының түстерін бейнелейтін Ка және Ра сериясы сияқты туындыларды жасады. Мысалы, «Делос» (1983) суретінде көк, бирюза және зүңгіл түстер сары, қызыл және ақ түстермен кезектеседі.

[[File:Georges Seurat 012. jpg|thumb|Georges Seurat's 1886–1887 The Bridge at Courbevoie, copied and enlarged by Riley, had a powerful influence on her approach to painting. like the French Neo Impressionist artist Georges Seurat. In 2015–6, the Courtauld Gallery, in its exhibition Bridget Riley: Learning from Seurat, made the case for how Seurat's pointillism influenced her towards abstract painting. As a young artist in 1959, Riley saw The Bridge at Courbevoie, owned by the Courtauld, and decided to paint a copy. The resulting work has hung in Riley's studio ever since, barring its loan to the gallery for the exhibition, demonstrating in the opinion of the art critic Jonathan Jones "how crucial" Seurat was to her approach to art. Riley described her copy of Seurat's painting as a "tool", interpreted by Jones as meaning that she, like Seurat, practised art "as an optical science"; in his view, Riley "really did forge her optical style by studying Seurat", making the exhibition a real meeting of old and new. Visually, these works relate to many concerns of the period: a perceived need for audience participation (this relates them to the Happenings, which were common in this era), challenges to the notion of the mind body duality which led Aldous Huxley to experiment with hallucinogenic drugs; concerns with a tension between a scientific future which might be very beneficial or might lead to a nuclear war; and fears about the loss of genuine individual experience in a Brave New World. Her paintings since 1961, have been executed by assistants. Riley began investigating colour in 1967, the year in which she produced her first stripe painting. Following a major retrospective in the early 1970s, Riley began travelling extensively. After a trip to Egypt in the early 1980s, where she was inspired by colourful hieroglyphic decoration, Riley began to explore colour and contrast. In some works, lines of colour are used to create a shimmering effect, while in others the canvas is filled with tessellating patterns. Typical of these later colourful works is Shadow Play. Some works are titled after particular dates, others after specific locations (for instance, Les Bassacs, the village near Saint Saturnin lès Apt in the south of France where Riley has a studio). Following a visit to Egypt in 1980–81, Riley created colours in what she called her 'Egyptian palette' and produced works such as the Ka and Ra series, which capture the spirit of the country, ancient and modern, and reflect the colours of the Egyptian landscape. In Delos (1983), for example, blue, turquoise, and emerald hues alternate with rich yellows, reds and white.

Қабырға кескіндері

"Түстің жарқыны", 2017–2019 жылдар. Инсталляция көрінісі, Чинати қоры, Марфа, Техас. Райли Тейт галереясы, Париж қаласының заманауи өнер мұражайы және Ұлттық галерея үшін уақытша қабырға суреттерін жасаған. 2014 жылы Императорлық колледж денсаулық сақтау қайырымдылық өнер жинағы оған Лондонның Сент-Мэри ауруханасына 56 метрлік тұрақты қабырға суретін салуды тапсырды; бұл жұмыс аурухананың Королева Елизавета аналық қанатының 10-қабатына орнатылды, ол 20 жылдан астам бұрын салған тағы екі суретіне қосылды. 2017 мен 2019 жылдар аралығында Райли Техас штатының Марфа қаласындағы Чинати қоры үшін үлкен қабырға суретін аяқтады. Бұл оның жасаған ең ірі жұмысы болды, ол ғимараттың сегіз қабырғасының алтысын қамтыды. Сурет 1983 жылғы "Түстің жарқыны" дизайнына сілтеме жасайды, ол Ливерпуль университетінің ауруханасы үшін жасалған және египеттік түстердің ұқсас палитрасын пайдаланды.

Жазушы және куратор

Райли Николас Пуссеннен Брюс Науманға дейінгі суретшілер туралы жазған. 1996 жылы Шон Рейнбердпен бірлесіп Тейт галереясында Пит Мондрианның «Табиғаттан абстракцияға» көрмесінің кураторы болды. Өнер тарихшысы Роберт Кудиелкамен бірге Райли 2002 жылы Лондондағы Хейвард галереясында өткен «Пол Кли: Жаратылыстың мәні» көрмесінің де кураторы болды. 2010 жылы ол Лондонның Ұлттық галереясында суретшілердің таңдау көрмесін ұйымдастырды, онда Тициан, Веронезе, Эль Греко, Рубенс, Пуссен және Пол Сезаннның ірі фигуралық суреттерін таңдады.

Көрмелер

1965 жылы Райли Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында Уильям С. Зайц құрастырған "The Responsive Eye" көрмесіне қатысты. Бұл көрме оның туындыларына және оп-арт қозғалысына әлемдік назар аударды. Оның 1964 жылғы "Ағым" картинасы көрме каталогының мұқабасында жарияланды. Сол кезде Америка Құрама Штаттарында суретшілердің авторлық құқықтары қорғалмағандықтан, оның жұмысы коммерциялық ұйымдар тарапынан пайдаланылды, бұл оған осындай көрмелерден көңілі толуына себеп болды. 1967 жылы Нью-Йорктегі суретшілердің бастамасымен тиісті заң қабылданды. 2003 жылы Tate Britain Райлидің маңызды ретроспективасын ұйымдастырды. 2005 жылы оның туындылары Олдэм галереясында көрсетілді. 2010 жылдың қарашасынан 2011 жылдың мамырына дейін оның "Суреттер және байланысты жұмыстар" көрмесі Лондонның Ұлттық галереясында ұсынылды. 2014 жылдың маусым және шілде айларында "Бриджет Райли: Жолақты суреттер 1961–2014" ретроспективалық көрмесі Лондонның Дэвид Цвинер галереясында көрсетілді. 2015 жылдың шілдесі мен тамызында "Бриджет Райли: Иілімді суреттер 1961–2014" ретроспективалық көрмесі Бекшилл-ондағы Де Ла Уорр павильонында ұсынылды. 2015 жылдың қарашасында Нью-Йорктегі Дэвид Цвинерде Бриджет Райли көрмесі ашылды. Көрмеде суретшінің 1981 жылдан бергі суреттері мен қағаздағы жұмыстары қойылды; толыққанды суреттелген каталогта өнер тарихшысы Ричард Шиффтің эссесі және Роберт Кудиелка жинаған өмірбаяндық мәліметтер бар. Шотландияның Ұлттық галереясы Хейвард галереясымен бірлесіп 2019 жылдың маусымынан қыркүйегіне дейін ретроспективалық көрме өткізді. Онда ерте суреттер мен эскиздер, 1960 жылдардағы қара-ақ туындылар және оның жұмыс процесін көрсететін зерттеулер ұсынылды. Оның 70 жылдық мансабын қамтитын бұл маңызды көрме 2019 жылдың қазанынан 2020 жылдың қаңтарына дейін Хейвард галереясында да көрсетілді. 2023 жылдың мамырында Райлидің алғашқы төбелік суреті "Verve" Римдегі Британ мектебінде ашылды.

Тану

1963 жылы Райли AICA сыншыларының сыйлығымен қатар Джон Мурс, Ливерпульдің ашық бөлімі сыйлығына ие болды. Бір жыл өткен соң, ол Питер Стьювесант қорының саяхат грантын алды. 1968 жылы Венеция биенналесінде Халықаралық сурет сыйлығын жеңіп алды. 1974 жылы Британ империясының ең жоғары орденінің командирі атанды. Райлиге Оксфорд (1993) және Кембридж (1995) университеттері құрметті докторлық атағын берді. 2003 жылы ол Praemium Imperiale сыйлығымен марапатталды, ал 1998 жылы Ұлтақ Достастықтағы Құрмет серіктері орденінің тек 65 мүшесінің бірі болды. 2012 жылы ол түсті пайдалану өнерін мойындайтын голландиялық nl өнер сыйлығын алған тұңғыш әйел атанды.

Қайырымдылық

Райли – 1959 жылы Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландияда денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек салаларын көркем туындылармен қамтамасыз ету мақсатында құрылған Paintings in Hospitals қайырымдылық қорының демеушісі. 1987 және 2014 жылдар аралығында ол Лондонның Сент-Мэри ауруханасының Королева Елизавета Аналық қанатының сегізінші, тоғызыншы және оныншы қабаттарында үш монументалды сурет жасады. 2017 жылы Йоко Оно және Трейси Эминмен бірге Райли Modern Art Oxford үшін қаражат жинауға арналған аукционға өнер туындыларын сыйға берді. 2016 жылдан бері Бриджит Райли өнер қоры Римдегі Британ мектебінде Бриджит Райли стипендиясын қаржылай келеді.

Өнер нарығы

2006 жылы "Атауы жоқ (диагональді қисық)" (1966) суретшінің басылған қисықтары бар қара-ақ туалы, Джеффри Дейч Sotheby’s аукционында 2,1 миллион долларға сатып алынды, бұл оның 730 000 долларлық ең жоғары бағасынан үш есеге жуық, сонымен қатар суретші үшін жаңа рекорд болды. 2008 жылдың ақпанында суретшінің нүктелі "Static 2" (1966) туалы Лондондағы Christie’s аукционында 900 000 фунт стерлингтен ($1,8 миллион) асып, 1 476 500 фунт стерлинг ($2,9 миллион) әкелді. 2008 жылдың шілдесінде Венеция биенналесінде көрсетілген үш туалдың бірі – "Chant 2" (1967) жеке американдық коллекционерге Sotheby’s аукционында 2 561 250 фунт стерлинг ($5,1 миллион) бағасына сатылды. 2022 жылдың наурызында "Gala" (1974) туалы Лондондағы Christie’s аукционында өткен 2022 жылғы британдық заманауи өнер кешкі сатылымында 4 362 000 фунт стерлингке ($5,8 миллион) сатылды.