Қытайдың оңтүстік-батысындағы Чунцын қаласы

Кіріспе

Оңтүстік-батыс Қытайдағы қала.

Чунцин – Оңтүстік-батыс Қытайдағы муниципалитет. Чунцин – Пекин, Шанхай және Тяньцзинь қалаларымен бірге Орталық Халық Үкіметіне тікелей бағынатын төрт муниципалитеттен бірі. Бұл муниципалитеттердің ішінде ішкі аймақта орналасқан жалғыз қала. Муниципалитеттің аумағы шамамен Австрияның ауданымен тең және Чунцин қаласынан өзге бірнеше жеке қалалық аймақтарды қамтиды. Классификациясына сәйкес, Чунцин муниципалитеті ауданы бойынша әлемдегі ең үлкен қала болып табылады, бірақ ең ірі қалалық аймақ емес. Чунцин муниципалитетінің тұрақты халқы 30 миллионнан асатын жалғыз қытай муниципалитеті, алайда бұл көрсеткіш оның ірі ауылдық халқын да қамтиды. 2020 жылы Чунцин халқының саны бойынша Шанхайды басып өтіп, Қытайдағы ең ірі муниципалитет атанды; 2023 жылғы мәліметтер бойынша қалалық халқы 22,8 миллионға жетеді. Муниципалитет құрамына 26 аудан, 8 округ және 4 автономиялық округ кіреді. Қала 1937-1945 жылдардағы Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Қытай Республикасының (ҚР) уақытша астанасы болды. 1997 жылдың 14 наурызында қазіргі муниципалитет Сичуань провинциясынан бөлініп, елдің орталық және батыс аймақтарындағы дамуды жеделдету мақсатымен құрылды. Қытайдың Ұлттық Орталық Қалаларының бірі ретінде Чунцин Сычуань алқабында және Янцзы өзенінің жоғары ағысындағы қаржы, сондай-ақ өндіріс және көліктік орталық болып табылады. Бұл қала Янцзы өзенінің экономикалық белдеуіндегі маңызды буын және елдің «Бір белдеу – бір жол» бастамасының базасы. Чунцин Цзянбэй Халықаралық Әуежайы Қытайдағы екінші ең қымбат әуежай және әлемдегі 50 ең қымбат әуежайдың бірі. Қаладағы монорельстік жүйе әлемдегі ең ұзын және ең жүйелі жүйе болып табылады, онда 70 станса бар. Чунцин – «Бета» (жаһандық екінші деңгейлі) қаласы. Бұл Қытайдың «Үлкен Төрт» автокөлік өндірушісінің бірі – Чанган Automobile компаниясының бас кеңсесі. 2023 жылғы мәліметтер бойынша қалада 12 шетелдік өкілдік орналасқан, бұл көрсеткіш бойынша Пекин, Шанхай, Гуанчжоу және Чэндудан кейін бесінші орында тұр. Nature Index көрсеткіші бойынша ғылыми зерттеулер бойынша әлемдегі ең үздік 40 қаланың бірі. Муниципалитетте Чунцин Университеті, Оңтүстік-Батыс Университеті және Чунцин Нормальдық Университеті сияқты бірнеше танымал университеттер орналасқан.

Chongqing is a municipality in Southwestern China. Chongqing is one of the four direct administered municipalities under the Central People's Government, along with Beijing, Shanghai, and Tianjin. It is the only directly administrated municipality located deep inland. The municipality covers a large geographical area roughly the size of Austria, which includes several disjunct urban areas in addition to Chongqing proper. Due to its classification, the municipality of Chongqing is the largest city proper in the world by area, though it does not have the largest urban area. The municipality of Chongqing is the only Chinese municipality with a permanent population of over 30 million; however, this number includes its large rural population. In 2020, Chongqing surpassed Shanghai as China's largest municipality by urban population; as of lc=y, it has an urban population of 22.8 million. The municipality contains 26 districts, 8 counties, and 4 autonomous counties. The city served as the wartime capital for the Republic of China (ROC) during the Second Sino Japanese War (1937–1945). On 14 March 1997, the current municipality was separated from the surrounding province of Sichuan, with the goal of furthering development in the central and western parts of the country. As one of China's National Central Cities, Chongqing serves as a center for finance in the Sichuan Basin and the upstream Yangtze, as well as for manufacturing and transportation. It is a connection in the Yangtze River Economic Belt and a base for the country's Belt and Road Initiative. Chongqing Jiangbei International Airport is the second busiest airport in China, and is one of the top 50 busiest airports in the world. The city's monorail system is the world's longest and busiest, as well as having the greatest number of stations, with 70. Chongqing is ranked as a Beta (global second tier) city. It is the headquarters of the Changan Automobile, one of the "Big Four" car manufacturers of China. as of 2023, the city hosts 12 foreign representations, the fifth most in China behind Beijing, Shanghai, Guangzhou, and Chengdu. It is one of the top 40 cities globally by scientific research output, as tracked by the Nature Index; the municipality is home to several notable universities, including Chongqing University, Southwest University, and Chongqing Normal University.

Ежелгі дәуір

Чунциннің орналасқан жері тарихи тұрғыдан Ба мемлекетімен байланысты. Оның астанасы алғаш рет Цзянчжоу (江州) деп аталған.

Император дәуірі

Кейіннен Цзянчжоу Цинь мемлекетінің мұрагері – Цинь әулеті кезінде Цинь Ши Хуанның билігінде болды, сондай-ақ Хан әулеті императорларының билігінде де қалды. Кейіннен Цзянчжоу Солтүстік және Оңтүстік династиялар кезінде Чу префектурасы (楚州) деп аталды, содан кейін 581 жылы (Суй династиясы) Ю префектурасы (渝州) деп, ал 1102 жылы Солтүстік Сун кезінде Гонг префектурасы (恭州) деп өзгертілді. Ю атауы бүгінге дейін Чунциннің аббревиатурасы ретінде сақталып келеді, сонымен қатар қаланың тарихи орталығында, бұрынғы қала тұрған жерде Южун (渝中, Орталық Ю) деп аталады. 1621 жылы (Мин әулеті кезінде) Шэ Чонмин (奢崇明) Чунцинді астана етіп, қысқа ғұмырлы Далянь (大梁) патшалығын құрды. 1644 жылы Мин әулеті көтерілісшілерге құлағаннан кейін, Чунцин және Сычуаньның қалған бөлігі Чжан Сяньчжун басып алды. Ол Сычуаньда көптеген адамдарды өлтіріп, провинцияны халқынан айырды, оның ішінде көптеген адамдарды қауіпсіздік үшін басқа жерге қашуға мәжбүр етті. Кейін маньчжурлар провинцияны жаулап алды, ал Цинь әулеті кезінде Цинь императорының қолдауымен Чунцин мен Сычуаньға көші-қон ұйымдастырылды. 1890 жылы Чунцинде британдық бас консулдығы ашылды. Келесі жылы қала шетелдіктерге ашық алғашқы ішкі сауда порты болды, бірақ қытайлық кемелер өзенге көтерілгенге дейін шетелдік кемелерге сауда жасауға рұқсат берілмеді. Бұл шектеу 1895 жылғы Шимоносеки шартымен алынып тасталды, ол қаланың басқа порттармен бірдей шарттарда ашық деп жариялады, бірақ 1907 жылға дейін бір бу кемесі қолмен итергіштердің көмегінсіз сапар жасаған жоқ. 1896 жылдан 1904 жылға дейін Чунцинде американдық, неміс, француз және жапон консулдықтары ашылды.

Қытай Республикасының соғыс уақытындағы уақытша астанасы

Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде және одан кейін, 1937 жылдың қарашасынан 1946 жылдың мамырына дейін, ол генерал-сиссимус Чан Кайшынің уақытша астанасы болды. Генерал мен қалған әскер 1938 жылы бұрынғы астана Уханьнан шегініс жасағаннан кейін бір уақыт бойы онда тұрды. 1940 жылдың 6 қыркүйегінде ол ресми түрде екінші астана деп жарияланды. 1941 жылдың желтоқсан айында Ұлыбритания, АҚШ және басқа одақтастар Азиядағы соғысқа қатысқаннан кейін, одақтастардың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы операциялардың орынбасар қолбасшыларының бірі (Оңтүстік-Шығыс Азия командемесі SEAC) Джозеф Стилвелл қалада орналасқан. Бұл оны Лондон, Мәскеу және Вашингтонмен бірге Осі державаларына қарсы күресте әлемдік маңызы бар қалаға айналдырды. Қалаға сонымен қатар Сейлонға, қазіргі Шри-Ланкаға штаб-пәтері орналасқан SEAC Жоғарғы қолбасшысы Лорд Луис Маунтбеттен де келді. Чан Кайшы Қытайдағы Жоғарғы қолбасшы ретінде Стилвеллмен тығыз жұмыс істеді. 1938 жылдан 1943 жылға дейін қала Жапон императорлық әскери-теңіз және әскери-әуе күштерінің үздіксіз және ауқымды бомбалау шабуылдарына ұшырады; бұл шайқастар толығымен Қытай әуе күштерінің эскадрильялары және танкке қарсы артиллерия бөлімшелері жүргізді. Таулы жерлерді пайдаланып салған бомбалауға қарсы қорғаныш жайлары көптеген адамның өмірін сақтап қалды. Чунцин халқының талмайтын рухына, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі еңбегі мен құрбандықтарына байланысты "Батырлар қаласы" деп атақты алды. Соғыстағы кері кетулер жылдарында көптеген зауыттар мен университеттер шығыс Қытайдан және ақырында Чунцинге көшірілді, бұл қаланы ішкі порттан жоғары индустрияланған қалаға айналдырды. 1949 жылдың қараша айының соңында Гоминьдан (КНГ) үкіметі қаладан шегінді.

Физикалық география және топография

Чунцин Тибет қыраттары мен Яңцзы өзенінің орта және төменгі ағысындағы жазықтар арасындағы көбінесе ылғалды муссондармен жуылатын субтропиктік климат аймағында орналасқан. Көктемнің соңы мен жаздың басында түндері жаңбыр жиі жауады, сондықтан қала Ли Шаньиннің «Солтүстікке хат» сияқты Қытай тарихындағы өлеңдерде сипатталған «Ба тауларындағы түнгі жаңбырмен» әйгілі. Муниципалитеттің ең ұзын аралығы шығыстан батысқа қарай, ал ең ені солтүстіктен оңтүстікке қарай созылады. Ол шығысында Хубэй, оңтүстік-шығысында Хунань, оңтүстігінде Гуйчжоу, батысында және солтүстік-батысында Сычуань, солтүстік-шығысында Шэньси провинцияларымен шектеседі. Чунцин өзендер мен таулармен тізілген үлкен аумақты алып жатыр. Солтүстікте Даба таулары, шығыста Ву таулары, оңтүстік-шығыста Вулин таулары, оңтүстікте Далу таулары орналасқан. Аймақтың барлық бөлігі солтүстік және оңтүстік жағынан Яңцзы өзені аңғарына қарай төмендейді, күрт өрлеулер мен құлаулармен ерекшеленеді. Аймақ таулар мен төбелерден тұратын үлкен геологиялық массивпен сипатталады, әртүрлі биіктіктегі кең еңістерге ие. Бұл аймақта кең таралған карст ландшафтында тас ормандар, көптеген шыңдар, әк тас үңгірлері мен аңғарлар кездеседі. Лонгшуйся ойысы (龙水峡地缝), табиғи аркалы көпірлерімен аймақтың танымал туристік орталығына айналды. Яңцзы өзені аймақтың барлық бөлігінен батыстан шығысқа қарай ағып өтеді, ұзындығы шамамен км-ді құрайды, Ву тауларын үш жерде кесіп өтеді және белгілі Үш шатқалды – Кутаң, Уся және Силин шатқалдарын қалыптастырады. Солтүстік-батыстан келіп, Либи, Вэнтаң және Гуаньиннің «Жялин кіші үш шатқалы» арқылы ағатын Жялин өзені Чунцинде Яңцзыға қосылады. Чунциннің орталық қалалық аймағы, немесе Чунцин қаласының өзі, ерекше ерекшеліктерімен көзге түседі. Таулардың үстіне салынған және Яңцзы және Жялин өзендерімен жартылай қоршалған бұл қала «таулы қала» және «өзендердегі қала» деп аталады. Қаланың түнгі көрінісі миллиондаған шамдармен және олардың өзенге шағылысуымен жарқырап тұрады. Өзінің ерекше топографиялық ерекшеліктерінің арқасында Чунцин таулар, өзендер, ормандар, бұлақтар, шарлауықтар, сағалар және үңгірлердің бірегей көрінісін ұсынады. Бұл көрініс Тан әулетінің атақты ақыны Ли Байды шабыттандырып, оның өлеңдеріне түскен. Нақтырақ айтқанда, орталық қалалық аймақ үлкен бүктелу аймағында орналасқан. Ючжун ауданы, Нанань ауданы, Шапинба ауданы және Цзянбэй ауданы үлкен синклиналда орналасқан. «Чунциннің оңтүстік тауы» (Тонглуо тауы) және Чжунлян тауы қала орталығының синклиніне жақын орналасқан екі антиклиналды құрайды. Чжунлян тауы мен Тонглуо тауы Чунциннің қалалық аймағының шығыс және батыс шекараларын құрайды. Қаланың ең биік нүктесі – Яңцзы және Жялин өзендерін бөліп тұратын кішкентай синклиналдық төбе – Элин төбесінің жоғарғы бөлігі. Элин төбесінің биіктігі м құрайды. Ең төменгі нүкте – екі өзеннің бірігетін жері – Хаоцян қақпасы. Алтитуды м. Аймақтың орташа биіктігі м құрайды. Алайда, Чунциннің орталық бөлігінен тыс жерде, мысалы, Цзянцзиньдегі Угун Лин тауы сияқты, бірнеше биік таулар бар, оның биіктігі м-ге жетеді.

Chongqing is situated at the transitional area between the Tibetan Plateau and the plain on the middle and lower reaches of the Yangtze River in the sub tropical climate zone often swept by moist monsoons. It often rains at night in late spring and early summer, and thus the city is famous for its "night rain in the Ba Mountains", as described by poems throughout Chinese history including the famous Written on a Rainy Night A Letter to the North by Li Shangyin. The municipality reaches a maximum length of from east to west, and a maximum width of from north to south. It borders the following provinces: Hubei in the east, Hunan in the southeast, Guizhou in the south, Sichuan in the west and northwest, and Shaanxi to the north in its northeast corner. Chongqing covers a large area crisscrossed by rivers and mountains. The Daba Mountains stand in the north, the Wu Mountains in the east, the Wuling Mountains in the southeast, and the Dalou Mountains in the south. The whole area slopes down from north and south towards the Yangtze River valley, with sharp rises and falls. The area is featured by a large geological massif, of mountains and hills, with large sloping areas at different heights. Typical karst landscape is common in this area, and stone forests, numerous collections of peaks, limestone caves and valleys can be found in many places. The Longshuixia Gap (龙水峡地缝), with its natural arch bridges, has made the region a popular tourist attraction. The Yangtze River runs through the whole area from west to east, covering a course of , cutting through the Wu Mountains at three places and forming the well known Three Gorges: the Qutang, the Wuxia and the Xiling gorges. Coming from northwest and running through "the Jialing Lesser Three Gorges" of Libi, Wentang and Guanyin, the Jialing River joins the Yangtze in Chongqing. The central urban area of Chongqing, or Chongqing proper, is a city of unique features. Built on mountains and partially surrounded by the Yangtze and Jialing rivers, it is known as a "mountain city" and a "city on rivers". The night scene of the city is very illuminated, with millions of lights and their reflection on the rivers. With its special topographical features, Chongqing has the unique scenery of mountains, rivers, forests, springs, waterfalls, gorges, and caves. Li Bai, a famous poet of the Tang dynasty, was inspired by the natural scenery and wrote this epigram. Specifically, the central urban area is located on a huge folding area. Yuzhong District, Nan'an District, Shapingba District and Jiangbei District are located right on a big syncline. And the "Southern Mountain of Chongqing" (Tongluo Mountain), along with the Zhongliang Mountain are two anticlines next to the syncline of downtown. Zhongliang Mountains and Tongluo Mountains roughly forms the eastern and western boundaries of Chongqing's urban area. The highest point in downtown is the top of Eling Hill, which is a smaller syncline hill that separates the Yangtze River and Jialing River. The elevation of Eling Hill is The lowest point is Chaotian Gate, where the two rivers merge with each other. The altitude there is The average height of the area is However, there are several high mountains outside central Chongqing, such as the Wugong Ling Mountain, with the altitude of , in Jiangjin.

Климат

Чунцинде ылғалды субтропиктік климат (Köppen Cwa) басым, ылғалды субтропиктік климатқа (Köppen Cfa) жақын орналасқан және жылдың көп бөлігінде салыстырмалы ылғалдылық өте жоғары, барлық айларда 75%-дан асып түседі. Янцзы өзенінің "Үш пешінің" бірі саналатын, Ухань және Нанкин қалаларымен бірге, Чунциннің жаздары ұзаққа созылады және Қытайдағы ең ыстық, ылғалды жаз мезгілдерінің қатарына жатады, шілде және тамыз айларында қалалық ауданда температура жоғарылайды. Қысы қысқа және біршама жұмсақ, бірақ ылғалды және бұлтты болады. Қаланың Сичуань алқабында орналасқандығынан жылдық күн сәулесінің ұлттық деңгейдегі ең төмен көрсеткіштерінің біріне ие, ол бар болғаны 983 сағатты құрайды, бұл Солтүстік Еуропаның көп бөлігінен де төмен; қаладағы айлық күн сәулесінің мүмкін пайызы қаңтарда 5%-дан тамыз айында 43%-ға дейін жетеді. 1951 жылдан бергі экстремалды көрсеткіштер 1975 жылдың 15 желтоқсанында (1943 жылдың 8 ақпанында тіркелген ресми емес рекорд) және 2022 жылдың 18-19 тамызында (1933 жылдың 8-9 тамызында тіркелген ресми емес рекорд) аралығында болды. Жыл сайын 100-ден астам күн тұманды болатын Чунцин қаласы "Тұман қаласы" (雾都) деп аталады; себебі көктем және күз мезгілдерінде қаланың үстін жылына 68 күнге созылатын қалың тұман қабаты жабады. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде бұл ерекше ауа райы қаланың Жапон императорлық армиясының басып алуынан қорғалуына мүмкіндік берген болуы мүмкін.

Саясат

1997 жылдан бері Чунцин Қытайдың әкімшілік құрылымында тікелей бағыныстағы муниципалитет болып табылады, осылайша оны саяси маңыздылығы бар провинциялық деңгейдегі әкімшілік бірлікке айналдырады. Муниципалитет басшысы – Қытай Коммунистік партиясының Муниципалдық комитетінің хатшысы, ол 2007 жылдан бері Қытай Коммунистік партиясының Политбюросының құрамына кіреді, бұл елдің екінші жоғары басқару органы. КСРО үлгісіндегі лауазымдарға тағайындау жүйесі бойынша, адамдарды ҚКП-нің орталық жетекшілігі тағайындайды және лауазымға ие болу үшін қызметтік өтілі мен партиялық идеологияға адалдығы ескеріледі. Әдетте, бұл лауазым Қытайдың басқа аймақтарында тәжірибесі бар, бірақ Чунциннің түпкілікті тұрғыны емес адамға беріледі. Қалалық партия хатшысы лауазымын атқарған белгілі тұлғаларға Хэ Гоцян, Ван Ян, Бо Силай, Чжан Дэцзян және Сунь Чжэнцай жатады, соңғы үшеуі партия басшысы қызметін атқарған кезеңде Политбюро мүшелері болды. Партия басшысы муниципалитеттің іс жүзіндегі жоғары басқару органы – муниципалдық партияның тұрақты комитетіне жетекшілік етеді. Тұрақты комитет әдетте 13 адамнан тұрады, оның ішінде маңызды бөлімдердің партия басшылары, жергілікті партия және үкіметтік ұйымның басқа да жетекші тұлғалары мен бір әскери өкіл болады. Қалалық Халық үкіметі күнделікті басқаруды жүзеге асырады және оны көптеген вице-мэрлер мен мэрдің көмекшілері көмектесетін мэр басқарады. Әр вице-мэрге белгілі бір муниципалдық департаменттер бағынысты болады. Мэр муниципалитеттегі екінші жоғары лауазымды шенеунік. Мэр, әдетте, шетелдік қонақтар келген кезде қаланың атынан сөз сөйлейді. Муниципалитетте сондай-ақ Халық Конгресі бар, ол теориялық тұрғыдан төменгі деңгейдегі Халық Конгрестерімен сайланады. Халық Конгресі мэрді тағайындайды және басқа да мемлекеттік лауазымдарға үміткерлерді бекітеді. Басқа провинциялық аумақтардағы Халық Конгрестері сияқты, бұл орган да көбінесе символдық деп есептеледі. Ол жыл сайын партия қолдауымен қабылданған қаулылар мен жергілікті ережелерді бекіту және партия бекіткен тағайындауларды растау үшін толық құрамымен жиналады. Кейде Халық Конгресі муниципалдық мәселелерді талқылау алаңына айналуы мүмкін, бірақ бұл жеке делегаттардың қадамдарына байланысты. Қалалық Халық Конгресіне бұрынғы муниципалдық шенеунік, әдетте, елуден асқан немесе алпыстан асқан және Чунцинде ұзақ саяси мансабы бар адам жетекшілік етеді. Қалалық Саяси Консультативтік Конференциясы (чжэнъе) Халық Конгресімен шамамен бір уақытта өтеді. Оның негізгі міндеті – саяси мәселелер бойынша кеңес беру. Чжэнъеге, әдетте, бұрынғы муниципалдық немесе аймақтық шенеунік, партия және үкіметтік бюрократияда ұзақ тәжірибесі бар адам жетекшілік етеді.

Since 1997 Chongqing has been a direct controlled municipality in the Chinese administrative structure, making it a provincial level division with commensurate political importance. The municipality's leader is Secretary of the Municipal Committee of the Chinese Communist Party, which since 2007, has also held a seat on the Politburo of the Chinese Communist Party, the country's second highest governing council. Under the USSR inspired nomenklatura system of appointments, individuals are appointed to the position by the central leadership of the CCP and bestowed to an official based on seniority and adherence to party orthodoxy, usually given to an individual with prior regional experience elsewhere in China and nearly never a native of Chongqing. Notable individuals who have held the municipal Party Secretary position include He Guoqiang, Wang Yang, Bo Xilai, Zhang Dejiang, and Sun Zhengcai, the latter three were Politburo members during their term as party chief. The party chief heads the municipal party standing committee, the de facto top governing council of the municipality. The standing committee is typically composed of 13 individuals which includes the party chiefs of important subdivisions and other leading figures in the local party and government organization, as well as one military representative. The municipal People's Government serves as the day to day administrative authority, and is headed by the mayor, who is assisted by numerous vice mayors and mayoral assistants. Each vice mayor is given jurisdiction over specific municipal departments. The mayor is the second highest ranking official in the municipality. The mayor usually represents the city when foreign guests visit. The municipality also has a People's Congress, theoretically elected by lower level People's Congresses. The People's Congress nominally appoints the mayor and approves the nominations of other government officials. The People's Congress, like those of other provincial jurisdictions, is generally seen as a symbolic body. It convenes in full once a year to approve party sponsored resolutions and local regulations and duly confirm party approved appointments. On occasion the People's Congress can be venues of discussion on municipal issues, although this is dependent on the actions of individual delegates. The municipal People's Congress is headed by a former municipal official, usually in their late fifties or sixties, with a lengthy prior political career in Chongqing. The municipal Political Consultative Conference (zhengxie) meets at around the same time as the People's Congress. Its role is to advise on political issues. The zhengxie is headed by a leader who is typically a former municipal or regional official with a lengthy career in the party and government bureaucracy.

Әскери

Чунцин Екінші Қытай-Жапон соғысы (яғни Екінші дүниежүзілік соғыс) кезінде Қытайдың соғыс астанасы болды. 1937 жылдан 1945 жылға дейін Қытай Республикасы үкіметі Нанкинге, кейін Тайваньға көшер алдындағы әкімшілік орталығы болды. Ухань шайқасындағы жеңілістен кейін генерал Чан Кай Шек пен әскер 1938 жылдан бастап оны қарсылықтың базасы ретінде пайдалануға мәжбүр болды. Чунцин бұрын Халық Азаттық Армиясының 13-ші әскер тобының штабы болған, ол бұрын Чэнду әскери округін құраған екі әскер тобының бірі, және 2016 жылы Батыс стратегиялық командасына қайта ұйымдастырылды.

Халық саны

2020 жылғы ұлттық халық санағы бойынша Чунциннің халқы 32 054 159 адамды құрайды, бұл ұлттық жалпы санының шамамен 2,27% болады. Халық санағында ерлер үлесі 50,55%, әйелдер үлесі 49,55% деп көрсетілген. Жас құрамы бойынша, жалпы халықтың 15,91% 0-14 жас аралығында, 62,22% 15-64 жас аралығында, ал 21,87% 65 және одан жоғары жастағылар құрайды. Халықтың ең жоғары білім деңгейіне ие болғандардың арасында 15,41% жоғары білім алған, 15,96% орта мектепті бітірген, 30,58% негізгі мектепті бітірген, ал 29,89% бастауыш мектепті бітірген. Аталған деректер 2009 жылғы Қытайдың жалпы әлеуметтік сауалнамасы (CGSS) және 2007 жылғы Қытайдың рухани өмір сауалнамасы (CSLS) арқылы жиналып, Сиухуа Ван (2015) жүйелеген.

Экономика

Үкімет Чунцинді аймақтың экономикалық, сауда және қаржы орталығына айналдыруға және елді мекенді елдің батыс ішкі аймақтарын одан әрі дамыту үшін платформа ретінде пайдалануға күш салды. Чунцин қарқынды қала құрылысына ұшырап жатыр. Мысалы, статистикаға сәйкес, жаңа құрылыс күн сайын тұрғын үй, сауда және өндіріс орындары үшін қажетті пайдалы аудандарды қосып отыр. Осылайша, Чунцин 1997 жылғы 14 наурызда Сычуань провинциясынан бөлініп, дербес муниципалитетке айналды, осылайша оның дамуын үдету және соңғы кезде Қытайдың салыстырмалы түрде артта қалған батыс аймақтарын дамыту мақсатында (Қытайдың Батыс даму стратегиясын қараңыз). 2000 жылдары қала Батыс Қытайдың маңызды өнеркәсіптік орталығына айналды. 2022 жылы Чунциннің номиналды ЖІӨ 433 миллиард АҚШ доллары (2,91 триллион юань) құрады, бұл елдің ЖІӨ-сінің шамамен 2,41%-ы және провинция деңгейіндегі әкімшілік бірліктер арасында 16-орында тұрды; муниципалитеттің бірінші, екінші және үшінші салалары тиісінше 201,21 миллиард юань (29,92 миллиард АҚШ доллары), 1,169 триллион юань (173,86 миллиард АҚШ доллары) және 1,542 триллион юань (229,3 миллиард АҚШ доллары) құрады. Жан басына шаққандағы номиналды ЖІӨ 13 479 АҚШ доллары (90 663 юань) болды және елде 10-орында тұрды. Географиялық қиындықтарға байланысты, дәстүрлі түрде Чунцин мен Сычуань қару-жарақ зерттеулері мен әзірлемелерінде маңызды әскери базалар болып келді. Чунциннің өнеркәсіптері әртараптанған болғанымен, Шығыс Қытайдан айырмашылығы, оның экспорт секторы салыстырмалы түрде қолайсыз ішкі орналасуына байланысты шағын. Оның орнына, жергілікті тұтыну тауарларын, мысалы, өңделген тағамдар, автомобильдер, химиялық өнімдер, мата, машиналар, спорттық жабдықтар мен электрониканы өндіретін зауыттар көптеп кездеседі. Чунцин – Қытайдағы үшінші ірі автокөлік өндіріс орталығы және мотоциклдер бойынша ең ірісі. 2007 жылы оның жылдық өндірістік қуаты 1 миллион автомобиль және 8,6 миллион мотоциклді құрады. Автомобильдер мен мотоциклдерді өндірушілердің арасында Қытайдың төртінші ірі автокөлік өндірушісі – Чанган Automotive Corp және Lifan Hongda Enterprise, сондай-ақ Ford Motor Company бар. АҚШ автомобиль гигантының Чунцинде 3 зауыты бар. Бұдан өзге, бұл муниципалитет Қытайдағы темір және болат өндіруші тоғыз ірі компанияның бірі және алюминий өндіруші үш ірі компанияның бірі болып табылады. Маңызды өндірушілерге Чунцин темір және болат компаниясы (重庆钢铁股份有限公司) және Азияның ең ірі алюминий зауыты – Оңтүстік-Батыс алюминий (西南铝业) жатады. Ауыл шаруашылығы да маңызды. Күріш және жеміс-жидектер, әсіресе апельсин өнімі басым. Табиғи ресурстар да көп, көмір, табиғи газ және стронций мен марганец сияқты 40-тан астам минералдардың қоры мол. Көмірдің қоры шамамен Чуандун табиғи газ кен орны – Қытайдың ең ірі ішкі газ кен орны, оның қоры шамамен 270 миллиард м³ құрайды, бұл Қытайдың жалпы қорының 1/5 бөлігінен астам. Қытайдағы ең үлкен стронций қоры бар (Қытайда әлемдегі екінші ең үлкен стронций қоры бар). Марганец Шиушань ауданында өндіріледі. Дегенмен, тау-кен өндірісі саласы қатты ластануға және қауіпсіздік ережелерін бұзуға кінәлі. 2005 жылы Қытайдың Мемлекеттік қоршаған ортаны қорғау басқармасының (SEPA) жүргізген зерттеуі бойынша, марганец үшбұрышындағы 13 компания алты валентті хром мен аммоний азотын шығару нормаларын бұзған, ең нашар жағдайда 180 есеге арттырған. SEPA-ның бұйрығы бойынша тазалау жұмыстары 280 миллион юань шығынмен және кәсіпорындардың жабылуына әкелді. Сонымен қатар, Чунцинде CNPC (PetroChina компаниясының бас компаниясы) Қытай-Бірма құбырларынан импортталатын шикі мұнайды өңдеу үшін 10 миллион тонналық мұнай өңдеу зауытын салу жоспарлануда. Құбырдың өзі әлі аяқталған жоқ, бірақ ол Ситтведен (Мьянманың батыс жағалауындағы) Юньнаньдағы Куньмин арқылы Чунцинге дейін өтеді және Қытайды Мьянма, Таяу Шығыс және Африкадан отынмен қамтамасыз етеді. Соңғы уақытта құндылық тізбегін жоғарылату үшін жоғары технологиялы және білімге негізделген салаларға көшуге тырысуда, нәтижесінде Чунцин жаңа солтүстік аймағы (CNNZ) сияқты жаңа даму аймақтары пайда болды. Чунциннің жергілікті билігі электроника және ақпараттық технологиялар салаларына қолайлы экономикалық саясатты насихаттау арқылы 400 миллиард юаньдық жоғары технологиялық өндіріс орталығы құруға үміттенеді, ол өзінің автомобиль өнеркәсібінен асып түседі және оның экспортының 25% құрайды. Қала инвестиция тарту үшін инфрақұрылымға да көп қаржы салды. Чунцинді Қытайдың басқа аймақтарымен байланыстыратын жолдар мен теміржол желісі кеңейтіліп, жаңартылды, логистикалық шығындар азайды. Сонымен қатар, жақын орналасқан Санься (Үш шатқалы) бөгеті, әлемдегі ең ірі бөгет, Чунцинді қуатпен қамтамасыз етеді және мұхитқа шығатын кемелерге Янцзы өзені портына жете алуға мүмкіндік береді. Бұл инфрақұрылымдық жақсартулар автомобильден қаржыға және бөлшек саудаға дейінгі салаларда көптеген шетелдік тікелей инвестициялардың (FDI) келуіне әкелді, мысалы Ford, Mazda, HSBC, Standard Chartered Bank, Citibank, Deutsche Bank, ANZ Bank, Scotiabank, Wal Mart, Metro AG және Carrefour сияқты көптеген халықаралық корпорациялар.

There has been a massive government push to transform Chongqing into the region's economic, trade, and financial center and use the municipality as a platform to open up the country's western interior to further development. Chongqing is facing rapid urbanization. For instance, statistics suggest that new construction added approximately daily of usable floor space to satisfy demands for residential, commercial and factory space. Thus, Chongqing was separated from Sichuan province and made into a municipality in its own right on 14 March 1997 in order to accelerate its development and subsequently China's relatively poorer western areas (see China Western Development strategy). By the 2000s the city had become an important industrial area in western China. as of 2022, Chongqing's nominal GDP was US$433 billion (CN¥ 2.91 trilion), about 2.41% of the country's GDP and ranked 16th among province level administrative units; the municipality's primary, secondary and tertiary industries were worth CN¥201.21 billion (US$29.92 billion), CN¥1.169 trillion (US$173.86 billion) and CN¥1.542 trillion (US$229.3 billion) respectively. Its nominal GDP per capita was US$13,479 (CN¥90,663) and ranked 10th in the country. Traditionally, due to its geographic inaccessibility, Chongqing and Sichuan have both been important military bases in weapons research and development. Even though Chongqing's industries are diversified, unlike eastern China, its export sector is small due to its relatively disadvantageous inland location. Instead, factories producing local oriented consumer goods such as processed food, cars, chemicals, textiles, machinery, sports equipment and electronics are common. Chongqing is China's third largest motor vehicle production center and the largest for motorcycles. In 2007, it had an annual output capacity of 1 million cars and 8.6 million motorcycles. Leading makers of cars and motorbikes includes China's fourth biggest automaker; Changan Automotive Corp and Lifan Hongda Enterprise, as well as Ford Motor Company, with the US car giant having 3 plants in Chongqing. The municipality is also one of China's nine largest iron and steel producers in China as well as one of its three major aluminum producers. Important manufacturers include Chongqing Iron and Steel Company (重庆钢铁股份有限公司) and Southwest Aluminum (西南鋁業), which is Asia's largest aluminum plant. Agriculture remains significant. Rice and fruits, especially oranges, are the area's main produce. Natural resources are also abundant with large deposits of coal, natural gas, and more than 40 kinds of minerals such as strontium and manganese. Coal reserves total approximately Chuandong Natural Gas Field is China's largest inland gas field with deposits of around 270 billion m3 – more than 1/5 of China's total. Has China's largest reserve of strontium (China has the world's 2nd biggest strontium deposit). Manganese is mined in the Xiushan area. Although the mining sector has been denounced as heavily polluting and unsafe. A survey in 2005 by China's State Environmental Protection Administration (SEPA) found 13 firms in the manganese triangle had breached targets on the release of hexavalent chromium and ammonia nitrogen – in the worst case, by a factor of 180. The cleanup ordered by SEPA resulted in firms closing and the expenditure of 280 million yuan. Chongqing is also planned to be the site of a 10 million ton capacity refinery operated by CNPC (parent company of PetroChina) to process imported crude oil from the Sino Burma pipelines. The pipeline itself, though not yet finished, will eventually run from Sittwe (in Myanmar's western coast) through Kunming in Yunnan before reaching Chongqing and it will provide China with fuels sourced from Myanmar, the Middle East and Africa. Recently, there has been a drive to move up the value chain by shifting towards high technology and knowledge intensive industries resulting in new development zones such as the Chongqing New North Zone (CNNZ). Chongqing's local government is hoping through the promotion of favorable economic policies for the electronics and information technology sectors, that it can create a 400 billion RMB high technology manufacturing hub which will surpass its car industry and account for 25% of its exports. The city has also invested heavily in infrastructure to attract investment. The network of roads and railways connecting Chongqing to the rest of China has been expanded and upgraded reducing logistical costs. Furthermore, the nearby Three Gorges Dam which is the world's largest, supplies Chongqing with power and allows oceangoing ships to reach Chongqing's Yangtze River port. These infrastructure improvements have led to the arrivals of numerous foreign direct investors (FDI) in industries ranging from car to finance and retailing; such as Ford, Mazda, HSBC, Standard Chartered Bank, Citibank, Deutsche Bank, ANZ Bank, Scotiabank, Wal Mart, Metro AG and Carrefour, among other multinational corporations.

Көлік

1997 жылы ұлттық деңгейдегі муниципалитет мәртебесіне ие болғаннан бері қаланың инфрақұрылымы едәуір кеңейді. Шығыс және оңтүстік-шығысқа теміржолдар мен тас жолдардың салынуының арқасында Чунцин Қытайдың оңтүстік-батысындағы маңызды көлік түйініне айналды. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, муниципалитетте Янцзы өзені арқылы 31 көпір салынған, оның ішінде қаланың орталық бөлігінде оннан астам көпір бар. Қаладағы ең алғашқы екі Янцзы өзені арқылы салынған көпірлер 1960 және 1977 жылдары тұрғызылған, ал қалған барлық көпірлер 1995 жылдан бері аяқталды.

Чунцин теміржол транзиті

Чунциндегі қоғамдық көлік метро, қалааралық теміржол, кең таралған автобус жүйесі және әлемдегі ең ірі монорельстік желіден тұрады. 2007 жылдың мамыр айында Чунцин қалалық үкіметінің амбициялық жоспары бойынша, Чунцин 13 жыл ішінде 150 миллиард юань инвестициялап, жер асты метро желілерін ауыр монорельспен біріктіретін жүйені аяқтауды көздеп отыр. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, төрт метро желісі, сондай-ақ ұзын CRT 1-жолы (көліктік жеңілдетілген теміржолы), дәстүрлі метро және ұзын ауыр монорельсті CRT 2-жолы (II кезеңі арқылы), 3-жолы (ауыр монорельс әуежайды қаланың оңтүстік бөлігімен байланыстырады), 6-жолы (Бейбейден – қаланың солтүстігіндегі ауданнан қала орталығына дейін) және 2017 жылдың соңында ашылған 5-жолы іске қосылды. 2020 жылға қарай КЖТ-да 6 желі және 1 сақина тәрізді желі болады, бұл қолданыстағы көлік инфрақұрылымына жол және теміржол желілерін қосуға және қазіргі 111 станцияға қосымша 93 жаңа метро станциясын салуға әкеледі. 2050 жылға қарай Чунцинде жоспарланған 18 желі пайдалануға беріледі.

Аэропорттық трамвай

Чунцин – қоғамдық әуе трамвайларын сақтап қалған жалғыз қытай қаласы. Тарихи тұрғысынан, Чунцинде үш әуе трамвай болған: Янцзы өзені трамвайы, Цзилинг өзені трамвайы және Оңтүстік тау трамвайы. Қазіргі таңда тек Янцзы өзені трамвайы ғана жұмыс істейді, ол сондай-ақ 4А санаттағы туристік тартымдылық ретінде қарастырылады. Ұзын трамвай Янцзы өзенінің оңтүстік және солтүстік жағалауларын байланыстырады; күніне шамамен 10 000 жолаушы тасымалдайды.

Өзен порты

Чунцин – Қытайдағы маңызды ішкі порттардың бірі. Көптеген сәнді круиздік кемелер Чонцинде аяқталады, олар Янцзы өзені бойымен Ичан, Ухан, Нанкин, тіпті Шанхайға дейін жүзеді. Жақында бұл өзенмен жүрудің дерлік жалғыз мүмкіндігі болатын. Бірақ, теміржол, тас жол және әуе көлігінің жақсаруы осы паромдық қатынасты азайтты немесе толығымен тоқтатты. Қазір өзендегі паромдардың көп бөлігі туристер үшін демалыс круиздері болып табылады, ал жергілікті қажеттіліктерге арналғандары аз. Үш шатқалы бөгетінің салынуы ірі жүк кемелерінің өтуіне мүмкіндік жасады, бұл Янцзы өзені бойымен тауарларды көп көлемде тасымалдауға жол ашты. Көмір, шикізаттар және контейнерлік жүктер осы өзен бөлігіндегі тасымалдаудың басым бөлігін құрайды. Қаланың әртүрлі жерлерінде, соның ішінде көптеген жағалауда импровизацияланған порттық қызмет көрсету пункттері бар.

Көпірлер

Қалалық аймақта Янцзы және Цзялинь өзендерін кесіп өтетін көптеген көпірлер болғандықтан, Чунцин кейде "Қытайдың көпірлік астанасы" деп аталады. Қалалық Чунциндегі алғашқы маңызды көпір 1958 жылы салынған Ниуцзяотуо Цзялинь өзенінің көпірі болды. Янгцзы өзеніндегі алғашқы көпір – Шибанпо Янгцзы өзенінің көпірі (немесе Чунцин Янгцзы өзенінің көпірі) 1977 жылы салынған. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, 9 ауданның ішінде Янгцзы өзенінде 20 көпір және Цзялинь өзенінде 28 көпір болды. Чунциндегі көпірлер әртүрлі пішін мен құрылымдарға ие, бұл Чунцинді көпір дизайнының көрмесіне айналдырады.

Әуежайлар

Чунциннің негізгі әуежайы – Чунцин Цзянбэй халықаралық әуежайы (IATA: CKG, ICAO: ZUCK). Ол Юбэй ауданында орналасқан. Әуежай Қытайға, Оңтүстік-Шығыс Азияға, Таяу Шығысқа, Солтүстік Америкаға және Еуропаға бағытталған тікелей рейстер желісін кеңейтіп келеді. Ол Чунцин қаласының солтүстігінде орналасқан және Қытайдың оңтүстік-батысы үшін маңызды авиациялық хабқа айналған. Цзянбэй әуежайы – China Southern Airlines, Chongqing Airlines, Sichuan Airlines, China Express Airlines, Shandong Airlines және Hainan Airlines-қа қарасты China West Air әуекомпанияларының хабы. Сонымен қатар, Чунцин Air China-ның да маңызды транзиттік пункті болып табылады, сондықтан ол Star Alliance және Skyteam халықаралық желісімен тығыз байланысты. Қазіргі таңда әуежайда үш параллель ұшу-қону жолағы қолданыста. Ол Қытайдың көптеген қалаларына ішкі рейстерді, сондай-ақ Окленд, Нью-Йорк, Лондон, Лос-Анджелес, Мәскеу, Доха, Дубай, Сеул, Бангкок, Пхукет, Осака, Сингапур, Чиангмай, Пномпень, Сием Рип, Мале, Бали, Токио, Куала-Лумпур, Батам, Рим және Хельсинки қалаларына халықаралық рейстерді жүзеге асырады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Цзянбэй әуежайы Қытай материгіндегі жолаушылар ағыны бойынша төртінші орында тұр. Қазіргі уақытта Цзянбэй әуежайы үш терминалды қамтиды. Чунцин әуежайы қалалық метро желісімен (CRT 3 және 10 желісі) байланысты, және қалыпты жағдайда екі ұшу-қону жолағы қолданылады. Чунцин муниципалитетінде тағы төрт әуежай бар: Цянцзян Вуллингшань әуежайы, Ванчжоу Вуцзяо әуежайы, Чунцин Сяннушань әуежайы және Чунцин Вушань әуежайы. Олардың барлығы 4C класты әуежайлар болып саналады және Пекин, Шанхай және Куньмин сияқты ішкі бағыттарға жолаушылар рейстерін орындайды.

Тіл

Чунциннің туған тілі – Оңтүстік-Батыс мандарин тілі. Нақтырақ айтқанда, Шиушанды қоспағанда, муниципалитеттің көп бөлігі Сычуань тілінде сөйлейді, оның ішінде негізгі Чэнду-Чунцин диалектісі және Цзянцзинь мен Цицзян аудандарында қолданылатын Минцзян диалектісі бар. Мин және Цин династиялары кезеңінде Сычуань аймағына (湖广填四川) жасалған үлкен көші-қон толқынының нәтижесінде муниципалитетте Сян және Хакка тілдерінде сөйлейтін де адамдар бар. Бұған қоса, Чунциннің оңтүстік-шығыс бөлігінде кейбір мьяо және туцзя халқы мьяо және туцзя тілдерін де қолданады.

Медиа

Чунцин халық радиостанциясы – Чунциннің ең ірі радиостанциясы. Қалалық деңгейдегі жалғыз телеарна – Чунцин телеарнасы, ол Қытайдағы төртінші ірі телеарна деп есептеледі. Чунцин телеарнасы көптеген жергілікті бағытталған арналарды хабарлайды және оны Қытайдың көптеген үйлеріндегі теледидарлардан көруге болады.

Баскетбол

2013 жылы «Чонцин Соаринг Драгонз» командасы Қытай баскетбол ассоциациясында ойнайтын 20-шы команда атанды. Олар «Датианван» аренасында, «Датианван» стадионымен бірге орналасқан спорт кешенінде өнер көрсетеді. 2015 жылы команда Пекинге көшіп, қазір «Пекин Корольдік Жауынгерлері» деген атаумен таныс.

Бұлт аңғары

2020 жылдың соңында Дания архитектура фирмасы мен Қытайдың Terminus технологиялық компаниясы арасындағы ынтымақтастық жарияланды, ол AI басқаратын кампус түрінде жүзеге асты. Бұл жоба Cloud Valley деп аталды және қала тұрғындарының және атмосфераның – соның ішінде ауа райының, тамақтану және ұйықтау әдеттерінің – мәліметтерін жинау үшін сенсорлар мен WiFi басқарылатын құрылғыларды пайдалануды көздейді. AI жиналған мәліметтерге сәйкес құрылғыларды тұрғындардың өмірін жақсарту үшін бейімдейтін болады.

Консулдық мекемелер

Консулдық округКонсулдық округКанада Бас консулдығы, Чунцин05.1998Чунцин, Сычуань, Гуйчжоу, ЮньнаньҰлыбритания Бас консулдығы, Чунцин 12.2013Чунцин, Сычуань, Гуйчжоу, ЮньнаньУругвай Бас консулдығы, Чунцин 12.2019Чунцин, Сычуань, Юньнань, Шэньси, Ганьсу