Кіріспе

Киім жуу машинасы (кір жуу машинасы, киім тазалағыш, жуғыш машина немесе жай ғана жуу) – киім-кешектерді тазалауға арналған машина. Қазіргі заманғы үй шаруалық техникасы киімдерді автоматты түрде тазалау үшін электр энергиясын пайдаланады. Бұл термин көбінесе суды қолданатын машиналарға қатысты айтылады, ал құрғақ тазалау (балама тазалау сұйықтықтарын пайдаланады және мамандандырылған мекемелерде жасалады) немесе ультрадыбыстық тазалағыштардан өзгеше. Пайдаланушы жуу суына сұйық, ұнтақ немесе кептірілген түрінде сатылатын кір жуғыш ұнтақ қосады.

Қолмен жуу

Киімді қолмен жуу кірлі маталарды суға малып, соғып, сүртіп, шайып тазалауды қамтиды. Үй ішінде су құбырлары орнатылмаған кезде, кір жуу, қайнату және шаюға қажетті барлық суды сорғыдан, құдықтан немесе бұлақтан әкелу қажет болды. Кір жууға арналған су қолмен тасымалданған, отта қыздырылып, содан кейін ваннаға құйылған. Бұл жылы, сабынды судың мөлшері шектеулі болды; ол ең аз кірленген киімдерді жуу үшін, содан кейін күрт кірленген киімдерді жуу үшін қайта қолданылатын. Киім жуылғаннан кейін сабын мен суды алып тастау жеке процесс болды. Бірінші, сабын таза сумен шайылып алынды. Шаюдан кейін, суға толы киімдер орамдалып, қолмен бұрылып суы сығылып алынды. Бүкіл процесс көбінесе бір күндік жұмысты, сондай-ақ кептіру мен үтіктеуді қажет етті.

Ертедегі машиналар

Машинамен жуудың алғашқы мысалы – толықтау. Толықтау диірменінде матаны толықтау балғаларымен, яғни ағаш балғалармен соғып, жұмсартатын. 1691 жылы кір жуғыш машинаға Англияда алғашқы патент берілген. 1752 жылғы қаңтарда шыққан британдық «The Gentleman's Magazine» журналында ертедегі кір жуу машинасының суреті жарияланған. Якоб Кристиан Шаффердің кір жуу машинасының дизайны 1767 жылы Германияда жарияланды. 1782 жылы Генри Сиджиерге айналмалы барабанды жуғыш машинаға британдық патент берілді, ал 1790 жылдары Эдвард Битам Англияда көптеген «патенттелген кір жуу диірмендерін» сатты. Кір жуу машинасы технологиясындағы алғашқы жаңалықтардың бірі – жабық ыдыстар мен су алаптарын пайдалану болды. Бұл ыдыстарда матаны қабылдап, жуу үшін ойықтар, тіректер немесе қалақшалар болды. Машинаны пайдаланушы таяқ арқылы киімді ыдыстың текстуралы қабырғаларымен қысып, айналдырып, кір мен лайды кетіру үшін қозғалтатын. Бұл қарапайым агитатор технологиясы қолмен жұмыс істеді, бірақ киімді қолмен жуудан тиімдірек болды. Кір жуу машинасы технологиясындағы келесі жетістік – айналмалы барабан дизайны болды. Бұл алғашқы патенттерде ағаш барабандарды қолмен айналдыруға арналған барабанды жуғыш машиналар болды. Технология қарапайым болғанымен, ол кір жуу машиналары тарихындағы маңызды кезең болды, себебі «қуатты» жуу барабандарының идеясын енгізді. Металл барабандар дәстүрлі ағаш барабандарды ығыстыра бастағанда, барабанды ашық оттың немесе жабық от камерасының үстінде айналдыруға мүмкіндік туды, бұл су температурасын көтеріп, тиімді жууға ықпал етті. Бу күші кір жуу машиналарының дизайнында 19 ғасырға дейін қолданылмады. 1862 жылы Манчестердегі Пендлтоннан Ричард Лансдейлдің «құрамды айналмалы кір жуу машинасы, иіруге немесе сығуға арналған роликтерімен» 1862 жылғы Лондон көрмесінде көрсетілді. «Киім жуу» деген атпен алғашқы АҚШ патенті 1797 жылы Нью-Гэмпширдегі Натаниел Бриггске берілді. 1836 жылғы патент кеңсесінің өртенуіне байланысты құрылғының сипаттамасы сақталмаған. Кір жуу машинасының ойлап табылуы Уотервлиет Шейкер ауылына да байланысты, өйткені 1829 жылы Нью-Йорк штатының Уотервлиет қаласынан Амос Ларкомға патент берілген, бірақ Ларкомның Шейкер екені нақты емес. Кір жуу машинасы мен сығу механизмін біріктіретін құрылғы 1843 жылға дейін пайда болған жоқ, сол кезде Жаңа Брансуиктегі Сент-Джон қаласында тұратын канадалық Джон Э. Тернбулл «Сығу роликтері бар кір жуғыш машинаны» патенттеді. 1850 жылдары Нью-Йорк штатының Нью-Либандағы Маунт-Либан Шейкер қоғамының Николас Беннетт «жуу фабрикасын» ойлап тапты, бірақ 1858 жылы ол патентті Кентербери Шейкер ауылының Дэвид Паркерге берді, онда ол «Жақсартылған кір жуу машинасы» ретінде тіркелді. Маргарет Колвин 1876 жылы Филадельфияда өткен жүз жылдық халықаралық көрмесінде әйелдер павильонында көрсетілген «Триумф айналмалы кір жуғыш машинаны» жетілдірді. Сол көрмеде Шейкерлер өз машинасы үшін алтын медаль жеңіп алды. Алва Дж. Фишерге электрлі кір жуу машинасының ойлап табылуы дұрыс емес есептелді. АҚШ патенттік кеңсесі Фишердің АҚШ патенті 966677 нөмірінен бұрын берілген кем дегенде бір патентті көрсетеді (мысалы, Вудроудың АҚШ патенті 921195). Электрлік кір жуу машинасының «авторы» әлі белгісіз. АҚШ-та электрлі кір жуу машинасының сатылымы 1928 жылы 913 000 данаға жетті. Алайда, Ұлы депрессия жылдарындағы жоғары жұмыссыздық сатылымды төмендетті; 1932 жылы жеткізілген бірліктер саны шамамен 600 000-ға дейін азайды. АҚШ-тағы алғашқы кір жуу автоматы 1934 жылы Техас штатының Форт-Уорт қаласында ашылған деп есептеледі. Оны Эндрю Клейн басқарды. Клиенттер автоматтарына монета салып, кір жуу машиналарын жалдап алатын. «Көбікті кір жуу» термині 1884 жылғы газеттерде кездеседі және Ұлы депрессия кезінде кең таралды. Англияда 19 ғасырда жууханалармен бірге кір жууға арналған қоғамдық жуынатын бөлмелер құрылды. Кір жуу машинасының дизайны 1930 жылдары жақсарды. Механизм енді шкафтың ішінде орналастырылды және электрлік және механикалық қауіпсіздікке көбірек назар аударылды. Қауіпті электрлік сығу машиналарын алмастыру үшін спин кептіргіштері енгізілді. 1940 жылға қарай АҚШ-тағы 25 000 000 электрленген үйлердің 60%-ында электрлі кір жуу машинасы болды. Бұл машиналардың көпшілігі қуатты сығумен жабдықталған, бірақ спин кептіргіштері де жиі кездесетін.

Автоматты машиналар

Avco компаниясының еншілес компаниясы Bendix Home Appliances 1937 жылы тұңғыш автоматты кір жуғыш машинаны ұсынды және сол жылы патент алуға өтініш берді. Avco компаниясы осы атауды Bendix Corporation компаниясынан лицензия алған, екеуінің де арасында тікелей байланыс болмаған. Сыртқы түрі мен механикалық құрылысы жағынан бұл алғашқы машина бүгінде шығарылатын алдыңғы жағынан жүктелетін автоматты кір жуғыш машиналардан көп ерекшеленбеді. Ол қазіргі заманғы негізгі мүмкіндіктерге ие болғанымен, барабанды серіппелі жүйесі болмаған, сондықтан "қозғалып кетуіне" жол бермеу үшін еденге бекітілуі қажет болды. Компоненттерінің құны жоғары болғандықтан, машинаның өзі де қымбатқа бағаланған. Мысалы, Bendix Home Laundry Service Manual (1946 жылдың 1 қарашасында жарияланған) барабан айналу жылдамдығын өзгертуді ауыр режимде жұмыс істеуге арналған 2 жылдамдықты беріліс қорабы арқылы жеңілдеткенін көрсетеді (автомобильдегі автоматты беріліс қорабынан айырмашылығы жоқ, бірақ кішірек). Таймер де, әсіресе, шағын электр моторларын өндірудің қымбаттығына байланысты қымбатқа түскен. Алғашқы автоматты кір жуғыш машиналар көбінесе уақытша бекіткіштер арқылы раковинаға қосылатын. Кейіннен, арнайы кір жууға арналған су құбырлары пайда болғанда, ыстық және суық сумен тұрақты қосылыстар кеңінен таралды. Көптеген қазіргі заманғы еуропалық алдыңғы жағынан жүктелетін машиналар тек суық суға қосылады ("суық толтыру" деп аталады) және су температурасын көтеру үшін толығымен ішкі электр жылытқыштарына сенеді. Көптеген алғашқы автоматты машиналар монета салынaтын ойықтарымен жабдықталған және көппәтерлі үйлердің жертөлесіндегі кір жуу бөлмелеріне орнатылған.

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең

Перл-Харборға шабуылдан кейін АҚШ-тың ішкі кір жуғыш машиналар өндірісі Екінші дүниежүзілік соғыс мерзімінде тоқтатылды, өйткені өндіріс соғыс материалдарын жасауға бағытталды. Дегенмен, көптеген американдық тұрмыстық техника өндірушілеріне соғыс жылдары кір жуғыш машиналарды зерттеу және әзірлеуге рұқсат берілді. Көптегендері автоматты машиналарды жасау мүмкіндігін пайдаланып, олардың индустрияның болашағы екенін түсінді. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында АҚШ-тың көптеген өндірушілері бәсекелес автоматты машиналарды (көбінесе жоғарғы жүктемелі типті) ұсынды. General Electric компаниясы 1947 жылы алғашқы жоғарғы жүктемелі автоматты моделін де ұсынды. Бұл машинада қазіргі заманғы машиналарда кездесетін көптеген мүмкіндіктер болды. The Hoover Company компаниясы жасаған автоматты кір жуғыш машинаның тағы бір ерте түрі әртүрлі жуу циклдарын бағдарламалау үшін картридждерді пайдаланды. Бұл "Keymatic" деп аталатын жүйеде кілт тәрізді ойықтары мен жиектеріндегі тістілері бар пластикалық картридждер қолданылды. Картридж машинаға арналған ұяға салынып, механикалық оқу құрылғысы машинаны тиісінше жұмыс істетті. Бірнеше өндіруші жартылай автоматты машиналар шығарды, олар жуу циклының бір немесе екі кезеңінде пайдаланушының араласуын қажет етті. Көбінесе қолданылатын жартылай автоматты тип (Ұлыбританияда Hoover компаниясынан кем дегенде 1970 жылдарға дейін қол жетімді болды) екі бөшкеден тұрды: біреуі шашыратушы немесе жуу үшін импеллермен, ал екіншісі суды сығу немесе центрифугалық шаю үшін кішкентайрақ бөшке. Автоматты кір жуғыш машиналар пайда болғаннан бері жуу және сығу процесін реттеу үшін электромеханикалық таймерлер қолданылып келеді. Электромеханикалық таймерлер кішкентай электр қозғалтқышымен редукторлық қоробка арқылы қозғалатын ортақ біліктен тұратын бірнеше тетіктерден құралған. Жуу циклының тиісті уақытында әрбір тетік машинаның белгілі бір бөлігін (мысалы, дренаждық сорғының қозғалтқышын) қосу немесе өшіру үшін коммутаторды іске қосады. Алғашқыларының бірі 1957 жылы Уинстон Л. Шелтон мен Грешам Н. Дженнингс, екеуі де General Electric инженерлері ойлап тапқан. Құрылғыға 2870278 нөмірімен АҚШ патенты берілген. Электромеханикалық таймерлердің алғашқы нұсқаларында қозғалтқыш жуу циклы бойы тұрақты жылдамдықпен жұмыс істеді, бірақ пайдаланушы басқару дискісін қолмен жылжыту арқылы бағдарламаның кейбір бөліктерін қысқарта алатын. Алайда, 1950 жылдары жуу циклының икемділігін арттыру қажеттілігі электромеханикалық таймерді толықтыру үшін күрделі электрлік таймерлерді енгізуге әкелді. Бұл жаңа таймерлер жуу уақыты сияқты функцияларды өзгертуге көбірек мүмкіндік берді. Мұндай жағдайда электр таймерлік қозғалтқыш киімді суға сіңдіруге мүмкіндік беру үшін мерзімді түрде өшіріледі және тек келесі кезең үшін микробұғаттауыш қосылған немесе ажыратылған кезде ғана қайта қосылады. Толық электрондық таймерлер ондаған жылдар өткен соң ғана кеңінен таралды. Автоматты кір жуғыш машиналардың жоғары құнына қарамастан, өндірушілер сұранысты қанағаттандыруда қиындықтарға тап болды. Корея соғысы кезінде материал жетіспеушілігі болғанымен, 1953 жылға қарай АҚШ-та автоматты кір жуғыш машиналардың сатылымы сырғанау типті электр машиналарынан асып түсті. Ұлыбританияда және Еуропаның көп бөлігінде электрлі кір жуғыш машиналар 1950 жылдары ғана танымал болды. Бұл негізінен Екінші дүниежүзілік соғыстың тұтыну нарығына тигізген экономикалық әсерінен болды, ол 1950 жылдардың соңына дейін толыққандай қалпына келмеді. Алғашқы электрлі кір жуғыш машиналар бір бөшкелі, сырғанау машиналары болды, өйткені толық автоматты кір жуғыш машиналар қымбат болды. 1960 жылдары екі бөшкелі машиналар қысқа уақытқа танымал болды, бұған Rolls Razor кір жуғыш машиналарының төмен бағасы көмектесті. Екі бөшкелі кір жуғыш машиналарда бірі екіншісінен үлкен екі бөшке бар. Кішкентайрақ бөшке шын мәнінде центрифугалық кептіруге арналған айналатын барабан, ал үлкен бөшкенің түбінде тек шашыратушы бар. Кейбір машиналар пайдаланылған жуу суын уақытша сақтау үшін бөлек бөшкеге соғып, кейін қайта пайдалану үшін қайта соға алатын. Бұл суды немесе сабынды үнемдеу үшін емес, жылытылған суды өндіру қымбат және көп уақытты қажет ететіндіктен жасалды. Автоматты кір жуғыш машиналар Ұлыбританияда 1970 жылдардың соңына дейін басым болған жоқ, және сол кезде олар көбінесе алдыңғы жүктемелі дизайнға ие болды. Алғашқы автоматты кір жуғыш машиналарда дөңгелектің/барабанның жылдамдығының өзгеруі механикалық құралдармен немесе қозғалтқыштың қуат көзіндегі реостатпен жүзеге асырылды. Алайда, 1970 жылдан бері қозғалтқыштың жылдамдығын электронды түрде басқару қымбат модельдерде кең таралған мүмкіндікке айналды.

Шығындарды қысқарту және қазіргі заманғы даму

Уақыт өте келе автоматты кір жуғыш машиналардың өндірушілері шығындарды азайту үшін көп еңбек етті. Мысалы, қымбат редукторлар енді қажет емес, себебі мотордың жылдамдығы электронды түрде басқарылуы мүмкін. Кейбір модельдерді WiFi арқылы басқаруға болады және жүктеуді жеңілдету үшін бұрышты барабандар қарастырылған. Тіпті кейбір қымбат кір жуғыш машиналарда алдыңғы жүктемелі машиналардың сыртқы барабаны көбінесе (бірақ әрдайым емес) пластиктен жасалады (оны металдан да жасауға болады, бірақ бұл қымбатқа соғады). Бұл негізгі подшипниктерді ауыстыруды қиындатады, өйткені пластик барабанды екі бөлікке бөліп, ішкі барабанды алып тастау мүмкін болмайды, соның арқасында подшипникке қол жеткізуге болады. Көптеген тұрғын үйлердегі алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машиналардың барлығы дерлік вибрацияны азайту үшін бетон блоктарымен жабдықталған. Мотордың жылдамдығын азайту немесе басқару, серіппелі аспалардың орнына гидравликалық аспаларды пайдалану, сондай-ақ киімнің салмағына қарсы тұру және вибрацияны азайту үшін барабанның жоғарғы және төменгі бөлігіне орнатылған сақинаның ішінде еркін қозғалатын болат шарлар немесе сұйықтық қолданылады. Қазіргі заманғы көптеген жаңа машиналар тікелей барабанға (direct drive) қосылған щеткасыз DC (BLDC) моторды пайдаланады, онда статор жинағы сыртқы пластик барабан жинағының артқы жағына бекітіледі, ал коаксиалды ротор ішкі барабан білігіне орнатылады. BLDC моторы шкив, белбеу және белбеуді кернеушінің қажеттілігін жояды. Оны алғаш рет 1991 жылы Fisher және Paykel кір жуғыш машиналарға енгізді, ал 2011 жылы АҚШ-та Patent No. 20150207371 тіркелді. Содан бері басқа өндірушілер де осы үрдісті ұстанды. Осы типтегі мотормен жабдықталған кейбір кір жуғыш машиналарға 10 жылдық кепілдік беріледі. Қолданылатын мотор түрі – аутраннер (outrunner), оның жұмсақ дизайны, айнымалы жылдамдығы және жоғары серпімділігі бар. Ротор ішкі барабанға орталық арқылы қосылады. Ол металдан немесе пластиктен жасалуы мүмкін.

Жоғарғы жүктеме

Жоғарынан жүктемелі, тік осьті кір жуғыш машина АҚШ және Канадада басым үлгі болып келді. Бұл конструкцияда киімдер тік орнатылған тесікті себетке салынады, ол суды ұстап тұратын ваннаның ішінде орналасқан. Себеттің төменгі бөлігінің ортасында қанатты су сорғыш агитатор болады. Киімдер машинаның үстінен салынады, ол көбінесе, бірақ әрқашан емес, иықты есікпен жабылады.

Агитация

Киім жуу кезінде сыртқы ванна киімдерді себетте толық батырып, еркін қозғалуы үшін жеткілікті сумен толтырылады. Агитатордың қозғалысы суды қалақтар арасынан ванна шеттеріне қарай сыртқа итеріп жібереді. Содан кейін су шеттерден жоғары көтеріліп, себеттің қабырғаларымен ортаға қарай, одан кейін агитаторға қарай төмен қарай ағып, торус пішініне ұқсас айналым үлгісін қайталайды. Агитатордың бағыты мерзімді түрде өзгертіледі, себебі бір бағыттағы үздіксіз қозғалыс суды агитатормен бірге себеттің айналасында айналдырып жіберуі мүмкін, ал су торус пішіндес қозғалыспен сорғыланбайды. Кейбір кір жуғыш машиналар агитатордың су сорғылау әрекетін агитатордың үстіндегі білікте орналасқан үлкен бұрандамен күшейтеді, бұл суды себеттің ортасынан төмен қарай жылжытуға көмектеседі. Жоғары жүктемелі кір жуғыш машинада агитатор мен барабан бөлек болғандықтан, оның механизмі алдыңғы жүктемелі машинаға қарағанда күрделірек. Өндірушілер жуу және шаю кезінде агитатордың қозғалысын, айналу циклы үшін қажетті барабанның жоғары жылдамдықтағы айналуынан бөлек басқарудың бірнеше тәсілін ойлап тапты. Жоғары жүктемелі кір жуғыш машиналар әмбебап немесе тұрақты токпен жұмыс істейтін щеткасыз қозғалтқышты пайдалана алса да, көбінесе олар қымбат, ауыр, бірақ электр қуатын тиімді пайдаланатын және сенімді индукциялық қозғалтқыштарды қолданады. Айналмалы агитатор дизайнына балама ретінде Хувер компаниясы ұзақ жылдар бойы шығарған Hoovermatic сериясындағы жоғарғы жүктемелі машиналарда қолданылған импеллерлік жуу ваннасы бар. Мұнда ваннаның бүйіріне орнатылған импеллер (Хувердің "Pulsator" тауарлық белгісімен тіркелген) тұрақты бағытта айналып, ваннада жылдам ағын тудырады, ол киімдерді тороидтық жолмен су арқылы сүйреп әкеледі. Импеллер конструкциясының артықшылығы – механикалық қарапайымдылығы. Pulsator-ды басқару үшін бір жылдамдықты мотор және ременьдік жетек қана жеткілікті, қосымша беріліс қораптары немесе күрделі электрлік басқару жүйелері қажет емес, бірақ ванна көлеміне қатысты жүктеме сыйымдылығы төмен. Hoovermatic машиналары көбінесе еуропалық нарық үшін қос ванналы форматта жасалды (олар Hotpoint компаниясының тербелісті агитатор дизайнын қолданған Supermatic желісімен бәсекелесті). Кейбір өнеркәсіптік киім сынақ машиналары әлі де Хувердің жуу әрекетін пайдаланады. Өндірушілердің бір мәселені жылдар бойы әртүрлі шешуі – бірдей инженерлік мәселені әртүрлі мақсаттармен, өндірістік мүмкіндіктермен және тәжірибемен, сондай-ақ патенттік шектеулермен шешудің көптеген әртүрлі жолдарының жақсы мысалы.

Қайта айналдырылатын қозғалтқыш

Қазіргі көптеген жоғарғы жүктемелі кір жуғыш машиналарда, егер мотор бір бағытта айналса, беріліс қорабы агитаторды итермелейді; егер мотор кері бағытта айналса, беріліс қорабы агитаторды тоқтатып, барабан мен агитаторды бірге айналдырады. Сол сияқты, егер сорғыш мотор бір жаққа айналса, ол көпіршікті суды қайта араластырады; ал екінші жаққа айналса, кір жуу циклі кезінде машинадан суды шығарады. Механикалық тұрғыдан алғанда, бұл жүйе өте қарапайым.

Режимді ауыстыратын беріліс

Кейбір жоғарғы жүктемелі кір жуғыш машиналарда мотор тек бір бағытта жұмыс істейді. Қозғалтқыш жұмыс істеген кезде беріліс айналуды ауыспалы қозғалысқа түрлендіреді, бұл қозғалтқышты қозғалтады. Айналдыру циклы кезінде таймер соленоидты қосады, ол муфтаны іске қосып, мотордың айналуын кір жуу барабанымен байланыстырып, айналдыру циклын қамтамасыз етеді. General Electric компаниясының өте танымал Filter Flo желісі (оң жақта көрсетілген) осы конструкцияның бір түрін пайдаланды, онда мотор машинадан суды шығару үшін ғана кері айналды. Мотордың жылдамдығына жеткенде, ылғалды киімге толы ауыр барабанның "сығуға" мүмкіндік беретін муфта, нәзік киімдерге арналған жұмсақ циклды іске қосу үшін қозғалтқыш кезінде де "сығуға" рұқсат етіледі. Whirlpool (Kenmore) бір мотордан әртүрлі қозғалыстарды жасауға болатын күрделі механизмдерді көрсеткен танымал дизайнды жасады, осы мақсатта "wig wag" механизмі қолданылды, ол қазіргі заманғы басқару жүйелері пайда болғанша ондаған жылдар бойы қолданылды. Whirlpool механизмінде, қозғалтқыш қозғалысымен синхронды түрде тербелетін жылмалы бөлік бар. Осы жылмалы бөлікке екі соленоид орнатылған, олар таймерге сымдар арқылы қосылған. Цикл барысында мотор үздіріссіз жұмыс істейді, ал "wig wag" соленоидтары қозу немесе айналдыру режиміне ауысады. Соленоидтарды басқаратын сымдардың үнемі қозғалуынан тозуы мен байланыс үзілуі мүмкін, сонымен қатар соленоидтар коррозияға ұшырауы мүмкін ылғалды ортада жұмыс істесе де, бұл машиналар өте сенімді болды.

Режимді ауыстыратын берілісі бар кері қозғалтқыш

Кейбір жоғарғы жүктегіш машиналар, әсіресе шағын пәтерге арналған кір жуғыш машиналар гибридті механизмді пайдаланады. Мотор әрбір бірнеше секунд сайын айналу бағытын өзгертеді, көбінесе бағыттардың ауысуы арасында тоқтап, кір жуу процесін жүзеге асырады. Айналдыру циклі беріліс қорабындағы муфтаны қосу арқылы іске асырылады. Осындай машиналардан суды шығару үшін әдетте жеке моторлы сорғы қолданылады. Мұндай машиналарды әмбебап моторлармен немесе қазіргі заманғы тұрақты токпен жұмыс істейтін щеткасыз моторлармен оңай іске қосуға болады, бірақ ескілері конденсаторлық қосылған индукциялық моторды пайдаланады, кір жуу бағыттарының ауысуы арасында тоқтап тұрады.

Алдымен тиеу

Алдыңғы жүктемелі немесе көлденең осьті кір жуғыш машина Еуропада және әлемнің көп бөлігінде кең таралған. АҚШ пен Канадада "жоғары сапалы" кір жуғыш машиналардың көпшілігі осы типті. Сонымен қатар, әлемдегі көптеген коммерциялық және өнеркәсіптік кір жуғыш машиналар көлденең осьті конструкцияға ие. Бұл конструкцияда ішкі және сыртқы барабан көлденең орналастырылады, ал кір жууға арналған жүктеме машинаның алдыңғы жағындағы есік арқылы жүзеге асырылады. Есікте көбінесе, бірақ әрқашан емес, мөлдір терезе болады. Араластыру цилиндрдің алға-артқа айналуымен және гравитация күшімен қамтамасыз етіледі. Киімдер барабанның ішкі қабырғасындағы қақпақтармен көтеріліп, содан кейін төмен түсіріледі. Бұл қозғалыс матаның тоқымасын иілтеді және су мен жуғыш зат ерітіндісін кірдің арасынан өткізеді. Жуу кезінде киімнің суға еркін ие болуы қажет болмағандықтан, матаны ылғалдандыру үшін ғана жеткілікті су қажет. Алдыңғы жүктемелі машиналар көбінесе аз су қолданғандықтан, аз мөлшерде жуғыш зат пайдаланады, ал қайталама құлау және бүктелу әрекеті көп көбік тудыруы мүмкін. Алдыңғы жүктемелі машиналар суды судың беттік кернеуі арқылы және мата тоқымасында туындайтын капиллярлық сіңіру арқылы басқарады. Алдыңғы жүктемелі машина әрқашан бірдей төменгі деңгейге дейін толтырылады, бірақ суда тұрған құрғақ киімдер ылғалды сіңіріп, су деңгейінің төмендеуіне себеп болады. Содан кейін машина бастапқы су деңгейін сақтау үшін қайта толтырылады. Бұл судың сіңірілуіне уақыт қажет болғандықтан, көбінесе алдыңғы жүктемелі машиналар жуу процесін кірді су ағысымен баяу құлату арқылы бастайды, осылайша киімді сумен тез қанықтырады. Жоғары жүктемелі машиналармен салыстырғанда, алдыңғы жүктемелі машинаға киімді тығызрақ жинауға болады, егер мақта жуу циклы қолданылса, барабанның толық көлеміне дейін. Бұл ылғалды мата әдетте құрғақ матадан кішірек орынды алады, ал алдыңғы жүктемелі машиналар жуу және шаю үшін қажетті су мөлшерін автоматты түрде реттей алады. Дегенмен, алдыңғы жүктемелі машинаны тым көп жүктеу маталарды жүктеу есігі мен жуу барабанының алдыңғы бөлігі арасындағы тар кеңістікке итеруі мүмкін, бұл матаның барабан мен сыртқы бөшке арасында жоғалуына, ал ауыр жағдайларда киімнің жыртылуына және барабанның қозғалысын тоқтатуына әкелуі мүмкін.

Механикалық аспектілер

Алдыңғы жүктеулі кір жуғыш машиналар жоғарғы жүктеулілерге қарағанда механикалық тұрғыдан қарапайым. Негізгі қозғалтқыш (әмбебап қозғалтқыш немесе жиілігі өзгертілетін қозғалтқыш) әдетте ойықты шкивті белбеу және үлкен шкив арқылы барабанға қосылады, қосымша беріліс қорабы, муфта немесе кривошип қажет емес. Алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машинаның жұмыс принципі, кір жуғыш барабанның әрбір айналымында бағытын өзгерте алатын қозғалтқышқа жақсы сәйкес келеді. Әмбебап қозғалтқыш шулырақ, тиімділігі төмен және қызмет ету мерзімі қысқарақ, бірақ бірнеше секунд сайын бағытын өзгерту жұмысына жақсырақ бейімделген. LG сияқты кейбір модельдерде мотор тікелей барабанға қосылады, бұл белбеу мен шкивтің қажеттілігін жояды. Бірақ алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машиналар барабаны бүйімен жатқандықтан, өзіндік техникалық қиындықтарына тап болады. Мысалы, жоғарғы жүктемелі кір жуғыш машинада суды тек гравитация күшімен ваннаның ішінде ұстап тұру жеткілікті, ал алдыңғы жүктемелі машинада жуу кезінде су еденге тамшыламауы үшін есікті тығыз жабу керек. Бұл кіру есігі жуу циклының барлық кезеңінде құлыпталады, себебі машина жұмыс істеп тұрғанда есікті ашса, еденге су құйылуы мүмкін. Егер бұл құлып қандай да бір себеппен бұзылса, машина жұмысын тоқтатады, тіпті бұл ақаулық циклдің ортасында болған жағдайда да. Көптеген машиналарда құлып екі рет қорғалған, барабан сумен толғанда немесе айналу циклы кезінде есікті ашудың алдын алу үшін. Есікте терезесі жоқ алдыңғы жүктемелі машиналарда матаны есік пен барабан арасында қысып алуға болады, бұл құлағанда және айналғанда киімнің жыртылуына және зақымдануына әкелуі мүмкін. Тұтынушылар нарығына арналған барлық алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машиналар есіктің айналасында икемді балға жинағын қолданады, бұл киімді құлап жуу циклі кезінде барабанның ішінде ұстап тұрады. Егер бұл балға жинағы қолданылмаса, кішкентай киім-кешектер, мысалы, шұлық, жуу барабанынан есіктің жанында сығалап, сыртқы және ішкі барабандар арасындағы тар саңылауға түсіп, ағынды бітеуі және ішкі барабанның айналуын тоқтатуы мүмкін. Сыртқы барабан мен ішкі барабан арасынан жоғалған заттарды алу үшін кір жуғыш машинаның алдыңғы бөлігін толық разборкалау және ішкі жуу барабанын толығымен шығару қажет болуы мүмкін. Кәсіпорындарда қолданылатын коммерциялық және өнеркәсіптік алдыңғы жүктемелі машиналар (төменде сипатталған) әдетте балғаларды қолданбайды, оның орнына барабан ашылуының жанында заттардың жоғалуын болдырмау үшін барлық кішкентай заттарды торлы қапқа салуды талап етеді.

Дизайнның нұсқалары мен гибридтері

Екі негізгі конструкцияның көптеген түрлері бар. Азиядағы үстінен жүктелетін кір жуу машиналары агитаторлардың орнына импеллерлерді пайдаланады. Импеллерлер агитаторларға ұқсас, бірақ олардың кір жуу барабанының ортасынан жоғары көтерілетін орталық тірегі болмайды.

Жоғарғы жүктеуші

Жоғарыдан жүктелетін кейбір машиналар көлденең осьті барабанды алдыңғы жүктемелі машиналарға көп жағынан ұқсас. Оларда алдыңғы жүктемелі машина сияқты көлденең осьтің айналасында айналатын барабан бар, бірақ алдыңғы есігі болмайды; оның орнына барабанға қол жеткізуге арналған көтерілетін қақпақ және оны жабуға арналған люк болады. Киімдер жүктелгеннен кейін люк пен қақпақ жабылады, содан кейін машина алдыңғы жүктемелі машина сияқты жұмыс істейді және айналады. Бұл машиналар әдетте алдыңғы жүктемелі машиналардан тар, бірақ биік болады, көбінесе сыйымдылығы кішідірек болады және кеңістік шектеулі болған жағдайларда қолдануға арналған, мысалы, кейде Еуропада кездеседі. Олардың қосымша артықшылықтары бар: оларды тік тұрып жүктеуге болады (бірақ киімді шығару кезінде иілуге мәжбүр етеді, ал еңкею немесе отырудың қажеті жоқ); оларға тез тозатын резеңке балғаның тұмшасы қажет емес; сондай-ақ барабанның бір жағында бір подшипник орнатылуының орнына, екі жағында симметриялы подшипниктер жұбы орнатылған, бұл подшипниктерге асимметриялық жүктеме түсуін болдырмайды және олардың қызмет ету мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді.

Комбо жуғыш-құрғатқыш

Сондай-ақ, бір барабанда жуу циклын және толық кептіру циклын біріктіретін комбо-жуу машиналары бар, бұл ылғал киімдерді жуу машинасынан кептіру машинасына ауыстыру қажеттілігін жояды. Принцип бойынша, бұл машиналар түнгі тазалауға ыңғайлы (біріктірілген цикл едәуір ұзағырақ), бірақ үлкен көлемдегі кір жуудың тиімді сыйымдылығы күрт төмендейді. Кептіру процесі екі жеке құрылғыны пайдалануға қарағанда әлдеқайда көп энергия жұмсайды, өйткені комбо-жуу машинасы тек киімді ғана емес, сонымен қатар жуу камерасын да кептіруі керек. Бұл машиналар кеңістік шектеулі аймақтарда, мысалы, Еуропа мен Жапонияда жиі қолданылады, өйткені оларды шағын кеңістікке орнатуға болады, жуу және кептіру функцияларын орындайды, ал көптеген түрлерін жеке қосылымдарсыз пайдалануға болады. Мұндай машиналарда жуу және кептіру функцияларының сыйымдылығы әртүрлі болуы мүмкін, көбінесе кептіру функциясының сыйымдылығы төменірек болады. Бұл комбо-машиналарды жуу машинасының үстіне орнатылған кептіргішпен немесе кір жуу орталығымен шатастырмау керек. Кір жуу орталығы – бұл бір бөлік құрал, ол комбо-жуу машинасы мен жуу машинасының жанында орнатылған кептіргіш арасындағы жақсы нұсқаны ұсынады. Кір жуу орталықтары әдетте жуу машинасының үстінде орналасқан кептіргіштен тұрады, ал екі машинаның басқару элементтері де бір басқару панелінде орналасқан. Көбінесе басқару элементтері комбо-жуу машинасының немесе жеке жуу және кептіру машиналарының басқару элементтерінен қарапайым болады. Кейбір нұсқалары АҚШ патенттері US6343492B1 және US 6363756B1 бойынша тіркелген.

Жуу циклдері

Ең алғашқы кір жуғыш машиналар киім мен сабынмен толтырылған кезде, ыстық су құйылған соң ғана кір жуу жұмысын іске асыратын. Уақыт өте келе машиналар көбірек автоматтандырылды, біріншіде күрделі электромеханикалық, кейін толық электрондық басқару құрылғыларымен жабдықталды. Пайдаланушылар машинаға киім салып, ауыстырып-қосқыш арқылы тиісті бағдарламаны таңдап, машинаны іске қосып, цикл аяқталған соң тазаланып, сәл ылғалды киімдерін алып шығатын. Басқару құрылғысы барабанды сумен толтыру және босату, қыздыру, әртүрлі жылдамдықпен айналдыру сияқты көптеген процестерді бастап, тоқтатады, сондай-ақ әртүрлі маталар үшін әртүрлі параметрлерді қолданады. Ұзақ жуу циклдары суды және энергияны тиімді пайдалануға мүмкіндік береді (суды аз қыздыру қажет). 2011 жылдан 2021 жылға дейін бір жүктеме үшін Австралиялық кір жуғыш машинаның орташа циклы (жуу және ісіруді қоса алғанда) алдыңғы жүктемелі машиналарда 99 минуттен 144 минутқа, ал үстіңгі жүктемелі машиналарда 55 минуттен 59 минутқа дейін ұзарды.

Жуу

Көптеген алдыңғы жүктеу машиналарында жуу суын қыздыру үшін ішкі электрлік қыздыру элементтері бар, қалау бойынша суды қайнауға дейін қыздыруға болады. Аррениус теңдеуіне сәйкес, жуғыш заттар мен басқа да кір жуу химиялық заттарының тазалау әсері температураның артуымен күрт жоғарылайды. Ішкі жылытқышы бар кір жуғыш машиналар әртүрлі температурада әртүрлі химиялық компоненттерді босататын арнайы жуғыш заттарды пайдалануға мүмкіндік береді, бұл киімнен әртүрлі дақтар мен кірді жуу суы электрлік қыздырғышпен қыздырылғанда тазалауға көмектеседі. Дегенмен, жоғары температурада жуу көбірек энергияны қажет етеді және көптеген маталар мен эластикалық материалдар жоғары температурада зақымдануы мүмкін. Температураның артуы биологиялық жуғыш заттар қолданылғанда ферменттердің белсенділігін жояды, бұл жағымсыз әсер етеді. Көптеген машиналар тек суық суға қосылады және олар ішкі температураны жұмыс температурасына дейін қыздырады. Егер суды электр энергиясына қарағанда арзан немесе көмірқышқыл газы шығарылымын азайта отырып қыздыру мүмкін болса, суық сумен толтыру тиімсіз болады. Алдыңғы жүктеу машиналарында аз көбікті жуғыш заттарды қолдану қажет, себебі барабанның айналу қозғалысы киімге ауа енгізеді, бұл артық көбіктің пайда болуына және судың төгілуіне әкелуі мүмкін. Алайда, су мен жуғыш затты тиімді пайдаланудың арқасында, алдыңғы жүктеу машиналарындағы көбік мәселесін тазалау қабілетін төмендетпестен, жай ғана аз жуғыш зат қолдану арқылы шешуге болады.

Сүрткіш

Киіз жуғыш машиналар негізгі жуудан кейін көптеген шаю сатыларынан өтеді, осылайша жуғыш заттың көп бөлігін кетіреді. Қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтардың арқасында қазіргі заманғы кір жуғыш машиналар бұрынғыдан аз ыстық су қолданады; алайда, бұл нарықтағы көптеген машиналарда шаюдың жеткіліксіз болуына әкеп соқты, бұл жуғыш заттарға сезімтал адамдар үшін мәселе тудыруы мүмкін. Allergy UK веб-сайты шаю циклын қайта іске қосуды немесе жуғыш затсыз толық жуу циклын қайта іске қосуды ұсынады. Арыз-шағымдарға жауап ретінде көптеген кір жуғыш машиналар пайдаланушыға су тұтынымын арттыру және цикл уақытын ұзарту есебінен қосымша шаю циклдарын таңдауға мүмкіндік береді. Мысалы, Bosch компаниясының аллергияға қарсы жуу бағдарламасы жуғыш зат қалдықтары мен аллергендерді толық шаю үшін кем дегенде үш минуттық қосымша шаю циклын қамтиды.

Айналу

Алдыңғы жүктеу машиналары циклдің бірнеше кезеңінде айналады: негізгі жуудан кейін, жеке шаюлардан кейін және соңғы жоғары жылдамдықтағы айналудан кейін. Кейбір айналулар таңдалған циклға байланысты болмауы мүмкін. Жоғары айналу жылдамдығы және үлкен барабан диаметрі көбірек суды шығарып, кептіруді жеделдетеді. Екінші жағынан, кір жуу машинасының айналу циклін пайдаланбау арқылы киімді үтіктеу қажеттілігін азайтуға болады. Егер кір жуу және айналудан кейін жылытылатын кептіргіш қолданылса, киімнен судың көп бөлігі алынғандықтан энергия тұтынуы төмендейді. Дегенмен, жылдам айналу киімнің бүктелуіне себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ, подшипниктердің механикалық тозуы айналу жылдамдығымен бірге күрт өседі, осылайша қызмет ету мерзімі қысқарады. Алғашқы машиналар 300 айналым/мин жылдамдықпен айналып, механикалық серіксіздік болғандықтан, көбінесе дірілдеп, қозғалды. 1976 жылы көптеген алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машиналар 700 айналым/мин немесе одан да төмен жылдамдықпен айналды. Бүгінде көптеген машиналар 1000–1600 айналым/мин жылдамдықпен айналады. Көптеген машиналардың жылдамдығы өзгертіліп, машинаның түріне қарай 300–2000 айналым/мин аралығында болады. Арнайы қолданулар үшін жуу функциясы жоқ жеке айналу кептіргіштері қолжетімді. Мысалы, қоғамдық бассейндердегі киім ауыстыру бөлмелерінде кір жуылғаннан кейін ылғалды купальниктерді жартылай кептіру үшін арналған кішкентай жоғары жылдамдықты центрифуга орнатылуы мүмкін.

Жөндеу жуу

Көптеген үйдегі кір жуғыш машиналар жуу суын ұстау үшін металл емес, пластикалық сыртқы қабық қолданады; уақыт өте келе пластикалық бөшкеге қалдықтар жиналуы мүмкін. Кейбір өндірушілер пайдаланушыларға, қалыпты жууға қарағанда тиімдірек түрде кір жуғыш машинаның ішін көбелектерден, бактериялардан, қатып қалған жуғыш заттардан және белгіленбеген кірден тазалау үшін, тұрақты техникалық қызмет көрсету немесе "жаңарту" жууын жүргізуді ұсынады.

Техникалық қызмет көрсету жууын кір салмай, ең ыстық жуу бағдарламасында, ақ сірке суы, 100 грамм лимон қышқылы, ағартқыш қасиеттері бар жуғыш зат немесе арнайы кір жуғыш машина тазалағышын қосып жүргізеді. Судың алғашқы құйылуы шөмішке түседі, сондықтан тазалау заттарын қосудан бұрын машинаны шамамен 30 секунд бойы толтыруға болады.

Құрылыс және су тасқынын болдырмау

Иілгіш резеңке шлангтар әдетте ғимараттың сумен жабдықтау желісінен кір жуғыш машинаға қосылу үшін қолданылады. Бұл шлангтар көбінесе судың толық қысымына үздіксіз тозып, уақыт өте келе ісінулер немесе әлсіз жерлер пайда болып, ақырында ақауларға немесе жарылысқа және су тасқынына әкелуі мүмкін. Шлангтар көбінесе көзден жасырылғандықтан, оларды тексеру қиынға соғады және мәселе туғанша ұмытылуы мүмкін. Егер ешкім байқамай жатып шланг жарылса, қысқа мерзім ішінде үлкен көлемде су жеткізіліп, ішкі кеңістікте су тасқынына немесе тіпті құрылымдық зақымдануға себеп болуы мүмкін. Шамамен бір сағат ішінде екі тонна су жеткізілуі мүмкін. Бұл тәуекелдерді азайту үшін, тоқылған тот баспасымен жабылған иілгіш шлангтарды пайдалану кең таралған ұсыныс. Бұл жабын ақаулардың пайда болуын тоқтатпаса да, кенеттен жарылып кетуі мүмкін үлкен ісінулердің немесе "аневризмалардың" дамуын баяулатады. Дегенмен, тіпті тоқылған металл жабындары да жабық кеңістікте судың қатуынан туындайтын үлкен қысымға төтеп бере алмайды. Қосымша сақтық шарасы ретінде кір жуғыш машинаны терең емес металл немесе пластик науаның ішіне орнатуға болады, ол шағын ағыстарды жинап, суды жақын жердегі дренажға немесе ғимараттың сыртына бағыттай алады. Дренаждық науалар кір жуғыш машинадағы тұншыққан электромагниттік клапан сияқты басқа да мәселелерден шыққан суды да бағыттай алады. Дренаждық науалардың маңызды шектеуі – олар жарылған сумен жабдықтау шлангысынан шығатын үлкен көлемдегі қысымды суды қабылдай алмайды, сондықтан дренаждық науа шланг жарылуына қарсы шаралардың орнына келмейді. Дренаж болмаған жағдайда, науа жергілікті немесе қашықтан берілетін су дабылы іске қосылғанда ағынды уақытша шектеу үшін пайдалы болуы мүмкін. Дабылға қосымша немесе оның орнына, су детекторы ғимараттың негізгі су тоқтату клапанына су басуды болдырмау үшін автоматты түрде жабылуын сигналдай алады. Өте тиімді шара – кір жуғыш машина жұмыс істеген кезде ғана суды тоқтатуға немесе оқшаулауға арналған клапанды орнату. Ең қарапайым әдіс – кір жуғыш машина қолданылған сайын ыстық және суық су тоқтату клапандарын (дәстүрлі түрде шар клапандары) қолмен ашу және жабу. Бұл әдіс кір жуғыш машинаны пайдаланушының клапандардың қолайсыз орналасуына және тұтқаларды көп рет бұрудың қиындығына қарамастан, әр кір жуған сайын екі клапанды ұқыпты түрде басқаруына сенеді. Дәстүрлі жүйеге қарағанда жақсарту – арнайы кір жуу клапанын орнату. Әдетте, ол бір тұтқаға қосылған екі шар клапанынан тұрады, оларды 90 градусқа жылжытылатын көлденең немесе тік рычагпен басқаруға болады. Бұл клапандарды басқаруды жылдам процеске айналдырады, бірақ кір жуғыш машинаны пайдаланушы суды жабуды ұмытпауы керек, тіпті бұл істемесе бірден көзге көрінбейтін мәселелер туындамайды. Бұл тәуекелді жою үшін кейбір тоқтату клапандары серіптік механикалық таймермен жабдықталған, ол пайдаланушы клапандарды ашу үшін рычагты итергенде іске қосылады. Бірнеше сағат өткен соң, серіптік механизм клапанды автоматты түрде жабады.

Тиімділік және стандарттар

Жуатын машинаны сатып алу кезінде сыйымдылығы мен құны екеуі де маңызды. Басқа барлық жағдайлар тең болса, сыйымдылығы жоғары машинаны сатып алу қымбатқа түседі, бірақ көп мөлшерде кір жуу қажет болғанда ыңғайлырақ болады. Үлкен сыйымды машинаны аз рет қосу, әсіресе үлкен отбасылар үшін, кішкентай машинаны жиі қосудан гөрі жұмыс істеуге кететін шығындарды азайтуға және энергия мен суды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Дегенмен, үлкен машинаны аз көлемдегі кірмен істетіп пайдалану, машина мұндай жағдайларға арналған болмаса, тиімсіз және ысырапты болып табылады. Көп жылдар бойы энергия мен суды тиімді пайдалану ережесі болған жоқ және оған көп көңіл бөлінбеді. 20-шы ғасырдың соңынан бастап тиімділікке көбірек мән беріліп, кейбір стандарттарды енгізу үшін ережелер қабылдана бастады. Тиімділік – жұмыс істеуге кететін шығындарды үнемдеуге, энергия өндірумен байланысты көмірқышқыл газының шығарындыларын азайтуға және суды ысырап етуге қарсы сату артықшылығына айналды. Энергия мен суды тиімді пайдалану реттелгеннен кейін, сатып алушылар үшін тартымды болып табылды; алайда, жуудың сапасы нақты көрсетілмеді және сатып алушылардың назарын тікелей аударған жоқ. Сондықтан өндірушілер кірді жуғаннан кейін жуу деңгейін азайтуға бейімділік танытты, бұл су мен электр энергиясын үнемдеуге көмектесті. Бұл киімде жуғыш заттардың қалдықтары көбірек қалуына себеп болды, бұл аллергиясы немесе сезімталдығы бар адамдарға әсер етуі мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

Жоғары және алдыңғы жүктемелі кір жуғыш машиналар энергия тұтынуды реттейтін бірыңғай ұлттық стандартқа бағынады. 2011 жылдың қаңтарына дейін қолданылған бұрынғы федералды стандарттар су тұтынуды шектемеді; жылытылмаған шаю суын қанша пайдалануға болады деген шектеу болған жоқ. Кір жуғыш машиналардың энергия тұтынуы энергия коэффициенті арқылы сандық түрде бағаланады. Жаңа міндетті федералды стандарттар енгізілгеннен кейін, көптеген АҚШ-та жасалған кір жуғыш машиналар федералды стандарттан талап етілгеннен артық, тіпті Energy Star стандартынан да қатаң талаптар бойынша энергия мен суды тиімді пайдалану үшін өндірілді. Өндірушілерді міндетті стандарттардан асыруға тікелей өндірушілерге берілетін салық жеңілдіктерінің бағдарламасы қосымша ынталандырды. Солтүстік Америкада Energy Star бағдарламасы энергияны тиімді пайдаланатын кір жуғыш машиналарды салыстырып, тізімдейді. Energy Star сертификаты бар машиналарды өзгертілген энергия факторы (MEF) және су факторы (WF) коэффициенттері арқылы салыстыруға болады. MEF көрсеткіші бір киловатт-сағатқа (кВт/сағ) шамамен 28,3 литрге тең қанша куб метр киім жуылатынын көрсетеді. Коэффициентке кір жуғыш машинаның конструкциясы (жоғарыдан жүктемелі, алдынан жүктемелі), оның айналу жылдамдығы, сондай-ақ шаю және жуу циклдарында қолданылатын су мөлшері мен температура сияқты факторлар әсер етеді. Energy Star тұрғын үйге арналған кір жуғыш машиналардың MEF көрсеткіші кемінде 2,0 болуы керек (қанша жоғары болса, соғұрлым жақсы); ең жақсы машиналар 3,5-ке жете алады. Energy Star кір жуғыш машиналардың WF көрсеткіші 6,0-дан төмен болуы тиіс (қанша төмен болса, соғұрлым жақсы).

Коммерциялық пайдалану

Кәсіптік кір жуғыш машина тұтынушылық кір жуғыш машинаға қарағанда күштірек пайдалануға арналған. Беріктігі мен функционалдылығы сыртқы түрінен гөрі маңыздырақ; көптеген коммерциялық кір жуғыш машиналар көлемді әрі ауыр болады, көбінесе тұрақты ылғалды ортада тот басуды азайту үшін қымбат бағалы тот баспайтын болаттан жасалған. Олар үлкен, оңай ашылатын техникалық қызмет көрсету қақпақтарымен жабдықталған, кір жуғыш машиналарға техникалық қызмет көрсету үшін төменгі жағынан кірудің қажеті болмайды. Коммерциялық кір жуғыш машиналар көбінесе ұзын қатарға орнатылады, барлық машиналардың артында ауыр машиналарды жылжытпай техникалық қызмет көрсетуге мүмкіндік беретін кең өткел болады.

Киіз үй машиналары

Көптеген коммерциялық кір жуғыш машиналар жалпы жұртшылық пайдалануы үшін жасалған және жұртқа қолжетімді кір жуу орталықтарына орнатылады. Бастапқыда олар монеталармен (ескі сауда автоматтары сияқты) жұмыс істеді, бірақ бүгінде ақша қабылдағыш құрылғылар немесе карта оқу құралдары арқылы қосылады. Коммерциялық кір жуу машинасының мүмкіндіктері тұтынушылық кір жуу машинасына қарағанда көбінесе шектеулі болады, әдетте екі немесе үш негізгі жуу бағдарламасы және жуу циклінің температурасын таңдау опциясы ұсынылады. Кейбір жетілдірілген модельдер пайдаланушының қалауы бойынша қосымша жуу немесе шаю циклі сияқты, қосымша төлемді қажет ететін опцияларды ұсынады. Кәсіптік алдыңғы жүктемелі кір жуу машинасы тұтынушылық модельдерден қолданылған жуу және шаю суын шығару тәсілімен де ерекшеленеді. Тұтынушылық модельдер қолданылған суды сорғылап шығарады, бұл қалдық су құбырын еден деңгейінен жоғары орналастыруға мүмкіндік береді, ал алдыңғы жүктемелі коммерциялық машиналар қолданылған суды шығару үшін көбінесе гравитацияны ғана пайдаланады. Машинаның артқы жағындағы дренаждық клапан цикл барысында белгіленген уақытта ашылып, судың ағуына мүмкіндік береді. Бұл үшін әрбір машинаның артында сүзгісі және дренажы бар арнайы дренаждық канал қажет. Канал әдетте машиналарды ыңғайлы биіктікке көтеру үшін салынған цементтік платформаның бөлігі болып табылады және оны көптеген кір жуу орталықтарында машиналардың артында көруге болады. Көптеген кір жуу орталықтарындағы машиналар көлденең осьті алдыңғы жүктемелі модельдер болып табылады, себебі олардың жұмыс істеу шығындары төмен (әсіресе, қымбат ыстық суды аз тұтынуы).

Өнеркәсіптік жуғыш машиналар

Керісінше, ішкі бизнес операциялары үшін арналған коммерциялық кір жуғыш машиналар (көбінесе «кір жуғыш/экстрактор» машиналары деп аталады) тұрмыстық машиналарда кездеспейтін мүмкіндіктермен жабдылуы мүмкін. Көптеген коммерциялық кір жуғыш машиналар бес немесе одан көп түрлі химиялық заттарды автоматты түрде енгізу опциясын ұсынады, бұл операторға әрбір жуу үшін сабын және жұмсартқыштарды қолмен өлшеу қажеттігін жояды. Оның орнына, дәл өлшеу жүйесі жуғыш заттар мен қосымшаларды тікелей үлкен сұйық химиялық резервуарлардан тартып, оларды қажеттілікке қарай әртүрлі жуу және шаю циклдеріне жібереді. Кейбір компьютермен басқарылатын коммерциялық кір жуғыш машиналар операторға әртүрлі жуу және шаю циклдерін толық бақылауға мүмкіндік береді, осы арқылы операторға жеке жуу циклдарын бағдарламалауға болады. Көптеген ірі өнеркәсіптік кір жуғыш машиналар көлденең осьті болып келеді, бірақ олардың алдыңғы, бүйірлік немесе үстінен жүктемелі есіктері болуы мүмкін. Кейбір өнеркәсіптік кір жуғыш машиналар бір уақытта тоқыма материалдарының үлкен көлемін өңдеуге қабілетті және тас жуу, маталарды ағартқышпен өңдеу және бояу сияқты машинаға үлкен жүктеме түсіретін жуу тапсырмаларын орындау үшін қолданылуы мүмкін. Өнеркәсіптік кір жуғыш машина ауыр соққыны жұмсарту үшін амортизаторларға орнатылып, бетон еденге бекітілуі мүмкін, бұл оған ең ауыр және теңдессіз жүктемелерден де суды сығып алуға мүмкіндік береді. Шу және діріл тұрмыстық машинадағыдай маңызды емес. Машинаны гидравликалық цилиндрлерге орнатуға болады, бұл кір жуғыш машинаның барлық бөлігін көтеріп, еңкейтуге мүмкіндік береді, содан кейін цикл аяқталғаннан кейін маталар жуу барабанынан конвейер лентасына автоматты түрде құйылады. Ұдайы өңдеуге арналған кір жуғыш машинаның бір түрі – туннельді кір жуғыш машина. Бұл арнайы, жоғары сыйымдылығы бар машинада жуылған заттарға ерекше жуу және шаю циклдері қолданылатын барабан болмайды. Оның орнына, кір жуу ұзақ, үлкен диаметрлі көлденең осьпен айналатын түтік арқылы конвейер сияқты, әртүрлі процестермен әртүрлі орындарда баяу және үздіксіз жылжиды.

Әлеуметтік әсері

Киім жуудың тарихи еңбекті процесі (көбінесе бір күнді жалмап алатын шаруа) кейде "әйелдер жұмысы" деп сипатталған. Киім жуу машинасының таралуы әйелдердің қоғамдағы жағдайын жақсартуға септігін тигізді. Киім жуу машинасы ойда келгенге дейін кірлер су арналарында, кейіннен қоғамдық кір жуу үйлерінде, лавуарларда жуылатын. Камиль Палья және басқалар киім жуу машинасының әйелдердің әлеуметтік оқшалануына себепкер болғанын айтады, себебі бұрынғы бірлескен шаруа жеке іске айналды. 2009 жылы Италияның "L'Osservatore Romano" газеті Халықаралық әйелдер күніне орай "Плейбой" журналының мақаласын жариялады, онда киім жуу машинасы әйелдерді азат етуде контрацепциялық таблеткалар мен аборт құқығынан да артық пайда келтіргендігі айтылды. Канаданың Монреаль университетінде жасалған зерттеу соған ұқсас пікір білдіріп, оған тоңазытқыштарды да қосты. Келесі жылы швед саяхатшысы Ханс Рослинг киім жуу машинасының әйелдерді азат етудегі оң әсері оны "индустриялық революцияның ең ұлы өнертабысы" деп атады. Киім жуу машиналары еңбек үнемдейтін технологияның мысалы болып табылады, ол жұмыс орындарын қысқартпайды, өйткені үй шаруашылықтары инновацияның нәтижесін өздері игере алады. Тарихшы Фрэнсис Финнеган Ирландиядағы Магдалина бейімдемелерінің экономикалық тұрақтылығын әлсіретуге үйдегі кір жуу технологиясының дамуы көмектескенін айтады (кейіннен олар әйелдерге қатысты қатыгездікпен қараған түрмелер екені анықталды), олардың кір жуу бизнесін ығыстырып, мекемелердің толық жабылуына ықпал етті. Ирландиялық феминист Мэри Фрэнсис Макдональд киім жуу машиналарын әйелдердің өмірін ең көп өзгертетін өнертабыс деп сипаттады. Үндістанда дхобилер, киім жууға маманданған касталық топ, заманауи технологияға бірте-бірте бейімделуде, бірақ тіпті кір жуу машиналары болған күнде де көптеген адамдар киімдерді қолмен жуады. Көптеген үнді үйлері кір жуу машинасымен жабдықталғандықтан, көптеген адамдар дхобиваллалардың қызметінен бас тартты.

Қоршаған ортаға әсері

Жөндеу шығындарының кір жуғыш машина бағасына қатысты артуы салдарынан, жыл сайынғы құрылған, жұмыс істемейтін кір жуғыш машиналардың саны күрт өсті, бұл қоршаған ортаға зиян келтіруде. Жөндеу құны мен машинаның қызмет ету мерзімі жаңа машина сатып алуды тиімдірек шешім деп ойлауға мүмкіндік береді. Кір жуғыш машиналардың түрлі модельдері су, жуғыш заттар және энергия тұтыну жағынан үлкен айырмашылықтарға ие. Жылытуға жұмсалатын энергия, жарықтандыру, электр моторлары және электрондық құрылымдарға қарағанда әлдеқайда көп. Ыстық суды қолдануының нәтижесінде кір жуғыш машиналар әдеттегі қазіргі заманғы үйлерде энергияны ең көп пайдаланатын құралдардың бірі болып табылады. Кір жуғыш машиналар шамамен 62 миллион тонна көміртегі диоксиді (CO2) газын шығаруы мүмкін, алайда, осы көрсеткішті төмендетуге бағытталған қазіргі заманғы жаңаруларға қарамастан, олардың экологиялық әсері пайдаланушының таңдауына байланысты.