Кіріспе
Видео ойын консольдеріндегі жасалма шектеулерді жоюға арналған құрылғы. Модчип (модификация чипінің қысқартылған түрі) – компьютерлердің немесе ойын-сауық құрылғыларының жасалма шектеулерін өзгерту немесе тоқтату үшін қолданылатын кішкентай электрондық құрылғы. Модчиптер көбінесе видео ойын консольдерінде, сондай-ақ кейбір DVD немесе Blu-ray ойнатқыштарында қолданылады. Олар хост-жүйенің жұмысына түрлі өзгерістер енгізеді, оның ішінде аймақтық кодтауды, цифрлық құқықтарды басқаруды және басқа нарықтарға арналған, көшірме медиа немесе лицензияланбаған үшінші тараптың (тұрмыстық) бағдарламалық қамтамасын пайдалану мақсатында көшіруден қорғау тексерулерін айналып өтуге мүмкіндік береді.
A modchip (short for modification chip) is a small electronic device used to alter or disable artificial restrictions of computers or entertainment devices. Modchips are mainly used in video game consoles, but also in some DVD or Blu ray players. They introduce various modifications to its host system's function, including the circumvention of region coding, digital rights management, and copy protection checks for the purpose of using media intended for other markets, copied media, or unlicensed third party (homebrew) software.
Функциясы мен құрылысы
Модчиптер жүйенің қорғаныс аппараттық немесе бағдарламалық құралдарын алмастыру немесе тоқтату арқылы жұмыс істейді. Олар бұл мүмкіндікті жүйедегі қолданылмаған немесе жазылмаған интерфейстерді пайдалану арқылы немесе жүйенің ішкі байланысын белсенді түрде өзгерту арқылы іске асырады, кейде оны modchip ұсынған бөліктермен ауыстыру үшін қайта бағыттайды. Көптеген modchipтер бір немесе бірнеше интегралды схемалардан (микроконтроллерлер, FPGA немесе CPLD) тұрады және әдетте дискретті компоненттермен толықтырылады, олар консоль жүйесіне сәйкес келетін кішкентай басылған платаға (PCB) орналастырылады. Кейбір modchipтерді әртүрлі мақсаттар үшін қайта бағдарламалауға болады, бірақ көпшілігі тек бір консоль жүйесінде немесе тіпті нақты аппараттық нұсқада жұмыс істеуге арналған. Modchipтерді орнату үшін белгілі бір техникалық білік қажет, себебі оларды консольдің схемасына қосу керек, көбінесе жүйелік схемалық тақтадағы белгілі бір іздерге немесе чиптердің қосымшаларына сымдарды тікелей дәнекерлеу арқылы. Кейбір modchipтер modchipтің контактілерін консольдің схемасына тікелей дәнекерлеу ("жылдам дәнекерлеу"), электр контактілерін дәл орналастыру ("дәнекерлеусіз") немесе сирек жағдайларда жүйенің ішкі немесе сыртқы қосылғыштарына қосу арқылы орнатуға мүмкіндік береді. Modchipтерге ұқсас функцияларды ұсынатын жад карталары немесе картридждер мүлдем басқа принцип бойынша жұмыс істейді, атап айтқанда, жүйенің медиамен жұмыс істеуіндегі қателерді пайдалану арқылы. Мұндай құрылғылар modchipтер деп аталмайды, тіпті олар көбінесе осы атаумен саудаланса да. Modchipтердің қолданылатын аппараттық құралдарының әртүрлілігі және қолданылатын әртүрлі әдістері modchipтер бір мақсатта қолданылса да, тіпті бір консольде қолдануға арналған болса да, әртүрлі жұмыс істей алатынын білдіреді. Wii-ге арналған алғашқы modchipтердің кейбірі, "диск чиптері" деп белгілі, қауіпсіздікті айналып өту үшін оптикалық дискінің мінез-құлқы мен байланысын өзгертеді. Xbox 360-та қолданылатын modchip, процессордағы қысқа мерзімді тұрақсыздықтар қауіпсіздік қолтаңбаларын дұрыс емес салыстыруға жеткілікті сенімді түрде әкелуі мүмкін екенін пайдаланды. Бұл шабуылдың қажетті дәлдігі modchipке CPLD пайдалануды талап етті. Басқа modchipтер, мысалы XenoGC және GameCube үшін жасалған клондары, қауіпсіздік шаралары азайтылған немесе жоқ жөндеу режимін іске қосады (бұл жағдайда Atmel AVR микроконтроллері қолданылды). Жақындағы жаңалық – оптикалық дискіні эмуляциялайтын құрылғылар (ODDE), олар оптикалық дискінің орнын алады және деректерді кез келген қауіпсіздікті айналып өту қажеттілігін болдырмай, басқа көзден алуға мүмкіндік береді. Олар оптикалық дискінің уақыт және өнімділік сипаттамаларын дәл эмуляциялау үшін көбінесе FPGA-ны пайдаланады.
Тарих
Картридждік консольдік жүйелердің көпшілігі үшін модчиптер жасалмаған. Олар көбінесе ойын картридждері арқылы аппараттық және бағдарламалық деңгейде көшірмеден қорғау және аймақтық шектеулерді іске асырды. Шектеулерді айналып өту үшін түрлендіргіштер немесе өткізгіш құрылғылар қолданылды, ал флэш-жад құрылғылары (ойынның резервтік көшірмелері) кейінірек ойын медиасын көшіру үшін кеңінен қолданылды. Қатты күйдегі жадтан оптикалық жадқа көшудің бастапқы кезеңінде CD-негізделген консольдік жүйелерде сол кезде қолданушы жаза алатын жадтың сирек кездесуі және жоғары құнына байланысты аймақтық сегментация немесе көшірмеден қорғау шаралары болған жоқ. Модчиптер PlayStation жүйесімен бірге пайда бола бастады, себебі CD жазу құрылғыларының қолжетімділігі мен арзандығы артты және DRM протоколдарының күрделілігі жоғарылады. Сол кезде модчиптің жалғыз мақсаты импортталған және көшірілген ойын медиасын пайдалануға рұқсат беру болды. Бүгінде барлық қолданыстағы консольдік жүйелер үшін, көбінесе көптеген нұсқаларында модчиптер қолжетімді. Аймақтық шектеулерді және көшірмеден қорғау механизмдерін айналып өтуден басқа, қазіргі заманғы модчиптер жүйеге күрделі өзгерістер енгізе алады, мысалы, қолданушы жасаған бағдарламалық жасақтаманы (homebrew) пайдалануға мүмкіндік беру, хост жүйенің аппараттық мүмкіндіктерін кеңейту немесе хост жүйені толыққанды қайта мақсаттау үшін баламалы операциялық жүйені орнату (мысалы, үй кинотеатры ретінде пайдалану).
Модчиптерге қарсы шаралар
Көптеген модчиптер жүйені көшірме медиаға қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондықтан консоль жүйесі үшін модчиптің болуы консоль өндірушілері үшін қанағаттандырмас. Олар, модчиптер пайдаланатын кіргізу нүктелерін келесі аппараттық немесе бағдарламалық қамтамасыздандыру нұсқаларынан жою арқылы, модчиптерге арналған басылған плата (PCB) орналасуын өзгерту арқылы, немесе жүйелік микропрограмма немесе бағдарламалық қамтамасыздандыру орнатылған модчипті анықтап, осының салдарынан жұмыс істеуден бас тарту арқылы жауап қайырады. Модчиптер көбінесе хост жүйесінің алынып тастауға немесе өзгертуге болмайтын негізгі функцияларына қосылады, сондықтан бұл шаралар модчиптің жұмыс істеуіне толығымен кедергі келтірмейді, бірақ оның орнату процесін немесе бағдарламалауын түзетуді, мысалы, оны хост жүйесі үшін анықталмайтын ("жасырын") ету шараларын қосуды талап етуі мүмкін. Видео ойын консольдары қолданатын онлайн қызметтердің пайда болуымен, кейбір өндірушілер қызметтің лицензиялық шартында модчиппен жабдықталған консольдерге осы қызметтерді пайдалануға тыйым салу мүмкіндіктерін пайдаланды. Модчиптерді жасауға қарсы ынталандыру үшін, кейбір консоль өндірушілері өз консольдерінде үй жасалған бағдарламалық қамтамасыздандыруды немесе тіпті басқа операциялық жүйені, мысалы, PlayStation 2 үшін Linux-ты іске қосу опциясын қосты. Алайда, кейбір мүмкіндіктер кейінірек алынып тасталды. Егер өндірушілер лицензияланбаған үшінші тарап бағдарламалық қамтамасыздандыруды іске қосудың ресми жолын ұсынса, консоль жүйесіне модчиптердің әсері аз болады деуге болады.
Заңдық
Көптеген модчиптердің ең маңызды функцияларының бірі – көшірмелерді қорғау механизмдерін айналып өту – көптеген елдердің авторлық құқық заңдарымен, мысалы, АҚШ-тағы «Цифрлық мыңжылдық авторлық құқық туралы заңмен», Еуропалық авторлық құқық туралы директивамен және оның ЕО мүше елдерінің әртүрлі іске асырылуымен, сондай-ақ Австралия авторлық құқық туралы заңмен тыйымдалған. Модчиптің көптеген түрлі функцияларына басқа да заңдар қолданылуы мүмкін, мысалы, Австралия заңы аймақтық кодтаманы айналып өтуге рұқсат береді. Қолданылатын заңның күңкейлігі, соттардың біркелкі емес түсіндіруі және авторлық құқық заңнамасына үнемі енгізілетін маңызды өзгерістер мен толықтырулар модчиптердің заңдылығы туралы нақты тұжырым жасауға мүмкіндік бермейді. Модчиптің заңдылығы елдің заң шығару органының алдында тек жеке сотта расталуы мүмкін. Сотқа түскен азаматтық істердің көпшілігі модчип саудагерінің немесе өндірушісінің тиісті елдің авторлық құқықты бұзуға қарсы заңдарын бұзғаны үшін айыпталуымен аяқталды. Ұлыбритания мен Австралиядағы бірнеше іс жүйенің көшірмелерді қорғау механизмі авторлық құқықтың нақты бұзылуын – яғни ойын медиасын көшіру процесін тоқтатуға қабілетсіз екендігіне байланысты қараусыз қалдырылды, сондықтан оны авторлық құқықты бұзуға қарсы заңдармен қорғалған тиімді техникалық қорғау шарасы деп санауға болмайды. 2006 жылы Австралия авторлық құқық заңнамасына осы заңдық олқылықты жабуға бағытталған өзгерістер енгізілді. 2017 жылы бөлшек саудагерге қарсы сот ісінде Канада соты Канада авторлық құқық заңнамасының авторлық құқықты бұзуға қарсы ережелеріне сәйкес Nintendo пайдасына шешім шығарды, ол техникалық қорғау шараларын бұзуға тыйым салады. Сот, бөлшек саудагер өнімдерді «homebrew» үшін пайдалануға болатынын мәлімдесе де, өзара үйлесімділікті сақтауға қатысты босатуларға сүйенгенімен, Nintendo өз платформалары үшін әзірлеу жиынтықтарын ұсынатынын, сондықтан өзара үйлесімділік TPM-ді бұзбай қол жеткізілуі мүмкін екенін, демек, қорғаныс жарамсыз екенін анықтады.
Баламалар
Модчип орнатудың баламасы – құрылғыны жұмсақ түрде өзгерту (softmodding) процесі. Жұмсақ түрде өзгертілген құрылғыға ішке қосымша аппараттық бөліктерді орнатудың қажеті жоқ. Оның орнына, құрылғының бағдарламалық қамтамасы немесе оның ішкі бөлігі құрылғының жұмысын өзгерту үшін өңделеді.