Кіріспе

Рогаландтағы қала, Норвегия

Ставангер – Норвегиядағы қала және муниципалитет. Бұл Норвегиядағы үшінші ірі қала және үшінші ірі қалалық аймақ (Сандеспен араласқандықтан) және Рогаланд округінің әкімшілік орталығы. Муниципалитет Норвегиядағы халық саны бойынша төртінші орында тұр. Норвегияның оңтүстік-батысындағы Ставангер түбегінде орналасқан Ставангердің ресми құрылған жылы 1125 жыл, ол Ставангер соборының аяқталу жылы. Ставангердің ядросы 18 және 19 ғасырлардағы ағаш үйлерден тұрады, олар қорғалып, қаланың мәдени мұрасының бір бөлігі саналады. Бұл қала орталығы мен ішкі қаланың ерекше жоғары жеке тұрғын үйлер үлесімен шағын қала сипатын сақтап қалуына себеп болды және қала халқының өсуіне Үлкен Ставангердің шеткі аймақтарына таралуына үлкен үлес қосты. Қала халқы 20 ғасырдың соңында мұнай өнеркәсібінің дамуына байланысты тез өсті. Бүгінде Ставангер Норвегияның Мұнай астанасы ретінде танымал. Норвегияның энергетикалық компаниясы Equinor, Солтүстік аймақтағы ең ірі компания, штаб-пәтерін Ставангерде орналастырған. Ставангерде жоғары білім беретін бірнеше оқу орны бар, олардың ішіндегі ең ірісі – Ставангер университеті. Қала ішінде отандық және халықаралық әскери нысандар орналасқан, соның ішінде НАТО-ның Бірлескен соғыс орталығы. Басқа халықаралық ұйымдар, әсіресе шетелдік мұнай және газ компанияларының жергілікті филиалдары, қаладағы шетелдік тұрғындардың көп болуына қосымша үлес қосады. Қаланың халықаралық беделі жоғары, халықтың 22,1%-ы иммигранттардан тұрады. 2020 жылы ол Еуропалық экспатрианттар үшін Норвегиядағы ең жақсы қала ретінде бағаланды, сондай-ақ ECA International бойынша Еуропада 5-ші орынды иеленді. 2000 жылдардың басынан бері Ставангердегі жұмыссыздық деңгейі еуропалық орташа көрсеткіштен төмен. 2022 жылдың тамызында жұмыссыздық деңгейі 1,6% құрады. Қала сонымен қатар әлемдегі ең қымбат қалалардың тізіміне жиі кіреді, тіпті кейбір индекстер бойынша Ставангер әлемдегі ең қымбат қала ретінде танылды. Қаланың климаты теңіздің күшті әсеріне байланысты Солтүстік елдерге тән климатқа қарағанда жұмсақ. Осының салдарынан, қыста температура көбінесе нөлден жоғары болады, ал ыстық толқындар сирек және ұзаққа соқпайды. Жаңбыр жиі жауады, бірақ жағалаудың солтүстігіне қарағанда аз. Ставангерге халықаралық әуежай – Ставангер әуежайы, Сола қызмет көрсетеді, ол Еуропаның көптеген ірі елдерінің қалаларына рейстер ұсынады, сондай-ақ шектеулі континентаралық чартерлік рейстер бар. 2020 жылы OAG әуежайын өз санатындағы әлемдегі ең уақтылы әуежайлардың бірі деп бағалады. Екі жылда бір рет Ставангерде Offshore Northern Seas (ONS) көрмесі ұйымдастырылады, ол энергетика саласындағы екінші ірі көрме және конференция болып табылады. Жыл сайын "Гладмат" тамақ фестивалі де өткізіледі, ол Скандинавиядағы жетекші тамақ фестивальдерінің бірі саналады. Қала сонымен қатар елдегі ең жақсы аспаздық орталықтардың бірі ретінде танымал. Ставангер 2008 жылы Ливерпульмен бірге Еуропаның мәдениет астанасы атағын алды.

Тарих

Ставангер аймағындағы алғашқы қоныстану іздері шамамен 10 000 жыл бұрынғы соңғы мұз дәуірінен кейін мұздың шегіну кезінен басталады. Бірқатар тарихшылар Солтүстік Яреннің 9-шы және 10-шы ғасырларда, шамамен 872 жылы Хафрсфьорд шайқасында ұлттың бірігуімен экономикалық және әскери орталық болғанын нақты дәлелдеген. Ставангер 1100–1300 жылдар аралығында шіркеу әкімшілігінің орталығына және оңтүстік-батыс жағалаудағы маңызды сауда қаласына айналды. Ставангер қала мәртебесіне (1125) ие болғанға дейін, 1120 жылдары Ставангер епископтығы құрылған сәттен бастап қалалық функцияларды атқарды. Винчестерден (Англия) келген епископ Рейнальдтың 1100 жыл шамасында Ставангер соборын (Ставангер домкирке) салуды бастағаны айтылады. Ол шамамен 1125 жылы аяқталды, және Ставангер қаласы 1125 жылды өзінің негізіндеген жыл ретінде санайды. 1536 жылы протестанттық реформация кезінде Ставангердің діни орталық ретіндегі рөлі төмендеді, ал 17-шы ғасырдың басында Кристиансанд қаласының құрылуы епископтықтың орын ауысуына әкелді. Дегенмен, 19-шы ғасырда шағаның мол өнімі қалаға жаңа өмір сыйлады. Ставангер 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылды (formannskapsdistrikt қараңыз). 1867 жылдың 1 қаңтарында Хетланд муниципалитетінің шағын бөлігі (халық саны: 200) Ставангер қаласына қосылды. Тағы да 1879 жылдың 1 қаңтарында Хетландтың тағы бір бөлігі (халық саны: 1357) Ставангерге берілді. Содан кейін 1906 жылдың 1 қаңтарында қала Хетландтың тағы бір аумағын (халық саны: 399) қосып алды. 1923 жылдың 1 шілдесінде Хетландтың бір бөлігі (халық саны: 3063) тағы бір рет қала құрамына көшірілді. Соңғы рет 1953 жылдың 1 шілдесінде Хетландтың соңғы бөлігі (халық саны: 831) Ставангерге қосылды. 1960-шы жылдары Шей комитетінің жұмысы Норвегия бойынша көптеген муниципалитеттердің бірігуіне ықпал етті. Нәтижесінде 1965 жылдың 1 қаңтарында Ставангер қаласы (халық саны: 51 470) көршілес Мадла (халық саны: 6 025) және Хетландтың көп бөлігімен (халық саны: 20 861) біріктірілді. Қаланың тарихы экономикалық өркендеу мен құлдыраудың үнемі алмасуынан тұрады. Ұзақ жылдар бойы оның ең маңызды салалары кеме қатынасы, кеме жасау, балық консервілеу өнеркәсібі және олармен байланысты қосалқы мердігерлер болды. 1969 жылы Солтүстік теңізде мұнайдың алғаш рет табылуымен жаңа өркендеу басталды. Көптеген талқылаулардан кейін Ставангер Норвегиялық сектордағы мұнай өнеркәсібінің құрлықтағы орталығы ретінде таңдалды, содан кейін қарқынды өсу кезеңі басталды.

Қалалық даму

Ставангер – Норвегияның ең көне қалаларының бірі. Ол 12 ғасырда бүкіл Солтүстік Еуропа бойынша халық санының өсуі мен қалаланудың күшеюі кезінде пайда болды. Алғашқы қала құрылысы туралы археологиялық және тарихи дереккөздер тым аз. Сондықтан, қаланың алғашқы дамуы туралы көп нәрсе білмейміз. Бұл ерте заманнан бері маңызды аймақ ретінде, монархия мен шіркеу үшін ыңғайлы бекініс ретінде ерекшеленеді, себебі екеуіне де оңтүстік-батыс жағалауда мықты тұрақ қажет болды. Солтүстік Ярендегі бай археологиялық материалдар, басшылардың ерте темір дәуірінен бастап айтарлықтай билікке ие болғанын көрсетеді. Ставангерде табиғи порты болды және оңтүстіктегі Яренмен бірге, шығыс округы үшін, сондай-ақ батыс жағалаудағы кеме жолы мен солтүстіктегі құнарлы Риффильк аралдары үшін стратегиялық маңызға ие болды. Норвегияға алғашқы христиандық ықпалдар Еуропа мен Ұлыбританиямен сауда байланыстары арқылы Ставангер аймағына келді. Бұл викингтер дәуірінде гүлденді. 10 ғасырдың ортасында Ставангер аймағында дәстүрлі скандинавиялық жерлеу рәсімдері тоқтады, сонымен бірге алғашқы христиан дін қызметкерлері өз жұмысын бастады. Үлкен тас кресттері осы ерте христиан дәуірінің айқын ескерткіштері болып табылады (соның ішінде Тьора мен Квицой). Ставангерге құрлықтан келген жолда 1028 жылы қаза болған HERS және лендманн Эрлинг Скьяльгссонның ескерткіш кресі орнатылды. Эрлинг оңтүстік-батыс жағалаудағы билікті бақылады, ал крестің орналасқан жері оның Ставангермен ерекше байланысы болғанын көрсетеді. Кресттегі жазуға сүйенсек, жазуды дін қызметкері жасаған, және ол сол жердегі шіркеуде ерте қызмет атқарған болуы мүмкін. Қазіргі қала орталығында және собордың криптасында жүргізілген археологиялық зерттеулер 1272 жылғы үлкен өрт қаланың және собордың көп бөлігін қиратқан болуы мүмкін, соның ішінде собордың романдық ғибадатханасын. Өрттен кейінгі қайта құру собордың батыс жағының вестибюльмен алмастырылуына, сондай-ақ Әулие Мария шіркеуінің, епископтың капелласының, готикалық собордың және Конгсбергтегі тас жертөленің кеңейтілуіне әкелді. Ставангер Батыс Еуропада білім берудің ұзақ тарихына ие. Жаңа қызметкерлерді оқыту қажеттігін алғаш рет осы жердегі монастырь сезді. Қаладағы алғашқы ұйымдастырылған оқыту, мүмкін, қаладағы бенедиктин монастырында, Олав монастырында немесе 12 ғасырдың ортасынан бастап адамдар монастырында болған. Ставангер қаласының тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі – 1100 жылдардың екінші жартысында король Магнус Эрлингссонның Ставангер епископы Эрик Иварссонға берген сыйлық хаты. Патша бұл сыйлық хатты қашан және қандай жағдайда жасағаны белгісіз. Бұл 1163–1164 жылдары король Магнустың тәж киюіне байланысты болуы мүмкін, бірақ 1181–1184 жылдары Ставангер епискобы Эрик король Магнусқа Сверреге қарсы күресінің соңында қолдау көрсеткеніне байланысты да болуы мүмкін. Ставангерді орта ғасырлар бойы, Реформацияға дейін шіркеу қаласы деп сипаттау дұрыс. Алайда, Реформация шіркеуге және жалпы Ставангерге ауыр соққы берді. Собор, епископ және монастырь канондары ірі жер иелері болған. Қаланың құлдырауы ауылдық жерлердегі адамдардың азаюынан басталды, нәтижесінде собор мен епископтың кірісі жалға алудан түскен кірістің төмендеуіне байланысты күрт азайды. 1537 жылы патша епископ пен монастырьдың мүлкін тәркіледі. 1539 жылы Кристофер Трондсен Конгсбергті тонады, сол кезде Әулие Свитунның лақыры жоғалып кетті, ал епископ Хоскульд Хоскульдссон өлімге кесілген болуы мүмкін.

Екінші дүниежүзілік соғыс

8 сәуірде шабуылға дейін неміс жүк кемесі (6 780 грт) Ульснеске ілінген. Рода кокске толы болған, бірақ кеден қызметкерлері мен полиция қызметкерлері кеме судың тереңдігінен өтіп кетпегенін байқағаннан кейін басқа жүкке күдік тудырды. Кемеге кіріп, Рискаға баруға бұйрық берілді. Бірақ Рода орын алмады, ал кеме капитаны Нильс Ларсен Брун өз бастамасымен кемені батыруға шешім қабылдады. Экипажды құтқару қайықтарына жіберген соң, Æger Роданы батыру үшін Бофорс зеңбіректермен 25 оқ атты. 1940 жылғы 9 сәуірдің таңында Сола жағасынан жарылыстар мен бомбалау дыбысы естіліп, радиода Германияның Норвегияға шабуыл жасағаны хабарланды. Солтүстік Ярендегі немістердің алғашқы нысаны Сола әуежайы болды. Сағат 8 шамасында әуежайға алты неміс Messerschmitt Bf 110 истребителі шабуыл жасады. Әуежай 1937 жылы салынған, ал 1940 жылдың сәуірінде әуежай маңындағы бекіністер әлі толыққан жоқ. Бекіністер құрылысы аяқталмаған бетон бункер және бірнеше ашық ату позицияларынан тұрды. Қару-жараққа үш ауыр авиацияға қарсы пулемет, жердегі нысаналарға бағытталған үш ауыр пулемет және әуежайды қорғаған 80 шамасындағы сарбаздың қолындағы бірнеше жеңіл пулемет кірді. 1939 жылы бомбалаушылық қанат Сола әуежайына көшірілді, бірақ ұшақтар – алты Fokker және үш Caproni – ескірген еді. Бірақ шабуыл басталғаннан кейін олар дереу ұшып кетті. Неміс әуе шабуылы күшейді. 10 Ju 52 көліктік ұшағы әуежайға келгенше бомбалау шамамен бір сағатқа созылды. Олар бірнеше сағат бұрын Гамбург әуежайынан ұшып қалған. Парашютпен шабуыл жасағанда, көліктік ұшақтар қару-жарақ пен жабдық салынған сары контейнерлерді тастады, содан кейін әр ұшақтан 10-12 десантшы түсті. Бұл соғыс жылнамасындағы екінші парашюттік шабуыл болды; алғашқысы үш сағат бұрын Данияның оңтүстігіндегі көпірді осылай басып алу кезінде болған. Сола әуежайында бетон бункер ең ұзақ уақытқа төзіп тұрды, бірақ ақырында қол гранатасымен жарылтылды. Норвегиялық сарбаздар қорғаныс кезінде ауыр жарақат алғанмен, қаза болған жоқ; ал немістер бірнеше сарбазын жоғалтты. Норвегияның әуежай қорғанысына жетекшілік еткен лейтенант Тор Тан сағат 10:00-де капитуляциялады, ал немістер дереу әскерлерді, отын және басқа да жабдықтарды түсіре бастады. Барлығы 200-300 көліктік ұшақ шабуыл күні Солаға келді, ал кешке қарай Германиядан Солаға жүздеген сарбаз бен көптеген жабдық жеткізілді. 9 сәуір күні сағат 12:30 шамасында алғашқы неміс әскерлері қарсылықсыз Ставангерге енді. Полиция бөлімі, телефон кеңсесі, телеграф орталығы, пошта кеңсесі, порт кеңсесі, кеден үйі және газ компаниясы ең маңызды орындар болды, енді олар немістердің бақылауына көшті. Қала соғыссыз басып алынды, бірақ қарсылықтың алғашқы ұшқындары тұтанды, бірнеше адам қаладан шығып, Гесдалдағы норвегиялық әскерлерге қосылып, жауға қарсы қарулы күреске қатысты. Немістер Сола-Ставангер ауданындағы әуе базасы мен елдің қалған бөлігі арасындағы теміржол байланысын жақсартуға басымдық берді. Алайда, Оңтүстік теміржолы тек 1944 жылдың 29 сәуірінде ғана Ставангерге дейін аяқталды. 1940 жылы немістер оны 1941 жылдың 1 қарашасынан кешіктірмей аяқтауды жоспарлаған. 1945 жылы Гитлер қайтыс болғаннан кейін, Ұлы адмирал Карл Дёниц неміс күштерінің басшылығын қабылдады және 1945 жылдың 9 мамырында Норвегиядағы неміс қарулы күштерінің басшысы генерал Франц Бёмеге Норвегиядағы "Рейхскоммиссар" Йозеф Тербовенді қызметтен шеттету және оның барлық міндеттерін Бёмеге жүктеу туралы бұйрық берді. Бёмеге Festung Norwegen капитуляциясын қалай жүзеге асыру керектігін тапсырды. 1945 жылы Рогаландта 15 000-ға жуық неміс сарбазы болды, және 274-ші жаяу әскер дивизиясының командирі генерал Векман осы жерде немістердің ресми капитуляциясын қабылдады. Германияға қайта оралудан бұрын немістер бес жылдық оккупациядан кейін тазалау жұмыстарын жүргізуге міндетті болды. Рогаландта 180 неміс миналы алаңы болды, онда барлығы 480 000 мина орналасқан, оларды неміс Вермахты тазартуға тиіс болды. Рогаландта миналарды тазалау кезінде 62 неміс қаза тауып, 94-і жарақат алды. Осы кезеңдегі миналар әлі де табылған.

Мұнай капиталы

1969 жылы Солтүстік теңізде мұнай табылуымен жаңа өрбу басталды.

Атаудың шығу тегі

Ежелгі норвеж тілінде бұл есім Стафангр деп аталған. Атаудың шығу тегі ондаған жылдар бойы талқыланып келеді, және ең көп қолданылатын түсіндірме – бұл бастапқыда қазір Ваген деп аталатын шығанақтың атауы болған, ол қаланың алғашқы орны болған және шығанақтың шығыс жағалауында орналасқан. Әкімшілік аудан Сор-Рогаланд аудандық сотының және Гулатинг апелляциялық сотының қарауында.

Муниципалды кеңес

Ставангер қалалық кеңесі (Kommunestyre) 67 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және өткен құрамы көрсетілген.

География

Ставангер муниципалитеті батыста теңізге, солтүстік-шығыста Бокнафьорденге шектесетін жағалаулық ландшафтта орналасқан. Байфьорден мен Гандсфьорден қаланың шығыс жағымен созылады. Бұл Төменгі Яреннің бөлігі, негізінен батпақ, құм және тас жыныстарынан тұратын тегіс жер, Огна өзенінен оңтүстікте және Тунгенске дейін солтүстікте созылады; Ставангерді қамтитын ең солтүстік бөлігі осы жерде орналасқан. Муниципалитеттің көп бөлігі теңіз деңгейінен аралығында биіктікте жатыр. Ландшафт ерекшеленеді, елді мекендер мен шаруашылық жоқ тасты және төбелі жерлерге толы. Ставангер қаласы теңіз және сумен тығыз байланысты, бес көл (оның ішінде Бреяватнет, Стора Стоккаватнет және Мосватнет) және үш фьорд (Хафрсфьорден, Байфьорден және Гандсфьорден) бар; теңіз және су ландшафты құрайды, өсімдіктер мен жануарларға бай жағалауды қамтамасыз етеді. Жер бедері көтеріңкі емес: аумақтың 49% теңіз деңгейінен төмен, ал 7% -ы биік Бандасенде, Ставангердің ең биік нүктесінде орналасқан. Қала жер бетімен өтетін ойыс екі жағында да қалыптасқан, төменгі бөлігінен тік көтерілетін беткейлерге ие. Бокнафьорден мен Байфьорденнің жалғасы порты солтүстік-батыстан ойысқа кесіп өтеді, ал Гиллеваг көлі оңтүстік-шығыста Гандсфьорденнен кіреді. Брейаватнет екі фьордтың арасында орналасқан. Қала құрамына жағалаудағы көптеген аралдар кіреді: Бьёрнёй, Буй, Энгой, Грашолмен, Хелесей, Хундваг, Калвой, Линдой, Сюлист және Вассой. Сондай-ақ, Амой аралының шығыс жартысы да осы қаланың құрамына кіреді.

Саябақтар

Ставангер муниципалитетінде қала ішінде де, одан тыс жерлерде де бірнеше саябақтар мен жасыл аймақтар бар. Қаланың ортасында 1866–1868 жылдары қаланың алғашқы қалалық паркі ретінде салынған қалалық саябақпен қоршалған қала көлі орналасқан. Қалалық саябақ пен шығанақтың арасында Киелланд бағы бар, ол осы жерде болғандықтан осылай аталады. Киелланд паркі 2007 жылы Ставангер муниципалитетінің Милленниум аясында толықтай жаңартылды. Қала көлінің қарсы жағында станцияның сыртында шағын саябақ орналасқан; онда Американы құрған норвегиялық текті ерлер мен әйелдерді еске алу үшін АҚШ-тағы норвегиялық эмигранттардың сыйы – «Эмиграция» монументі орналасқан. Ескі Ставангердің солтүстігіндегі Бьергстедпарк саябағында Бьергстед музыкалық орталығы, оның ішінде Ставангер концерт залы орналасқан, ал оның ашық алаңдары фестивальдер мен ашық ауадағы концерттер үшін жиі пайдаланылады. Ларс Миссингтің құрметіне салынған Миссинг паркі портың батыс жағындағы төбеде орналасқан және оңтүстіктен Ескі қалаға қарайтын кіреберіс құрайды. Канон паркі Ставангер мен E39 тас жолынан шығу арасындағы шекараны белгілейді. Солтүстікке қарай Лёккевейнге, батысқа қарай Мадлавейнге – театр мен Бергеланд туннеліне, ал шығысқа қарай E39 тас жолына қарай жол жүреді. Парк ескі Ставангер ауруханасының жанында орналасқан, оның бас ғимаратының айналасында кең жасыл аймақ бар. Парк арқылы Канник арнасы өтеді, ол Кішкентай русалканың мүсілінен жер бетіне шығып, Брейаваннет көліне құяды. Канникбеккен көбінесе құбырлар арқылы жер астымен ағып, Канник паркіне жетеді. Қала орталығынан тыс, парк Мосватнет, Стора Стоккаватнет және Водный Ассен сияқты ірі көлдерге қатысты оңтүстікке қарай орналасқан. Мосватнет көлі Ставангердегі ең үлкен үшінші көл болып табылады (Hålandsvatnet және Store Stokkavatn көлдерінен кейін). Көл 1863 жылдан 1931 жылға дейін қаланың ауыз суын қамтамасыз еткен, қазір Ставангердегі ең танымал демалыс орны болып табылады. Көлді айналдыратын жол ұзын, оны велосипедшілер мен жүгірушілер жиі пайдаланады; 1995 жылы жүргізілген зерттеулерге сәйкес, Мосватнеттің айналасындағы жаяу жолмен шамамен 560 000 адам өткен. Оңтүстік жағында Мосванген кемпингі, Ставангер жүзу стадионы және Валландскоген орналасқан, ал батысында – Рогаланд өнер мұражайы. Стора Стоккаватнет – Ставангердегі ең үлкен көл. Стора Стоккаватнеттің жанында Литла Стоккаватнет көлі орналасқан. Көлдерді айналдыратын жаяу жолдың ұзындығы шамалы. Көлде Storeholmen атымен белгілі шағын арал бар. Store Stokkavatnet 1931 жылдан 1959 жылға дейін Ставангерді ауыз сумен қамтамасыз еткен, кейін резервтік су көзіне төмендетілді. 2009 жылы ол тағы да резервтік көз ретінде қарастырылды, содан бері көлде жүзуге рұқсат етілген.

Климат

Норвегияның оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан Ставангердің климатына Солтүстік теңіздің жылы сулары зор әсер етеді, ал Атлантикалық циклондық аудандардан қыста ылғалды батыс желдері соғады. Бұл, басқа ұқсас ендіктегі қалалармен салыстырғанда, жыл бойына жылырақ температураны қамтамасыз етеді, сонымен қатар, әсіресе күздің соңы мен қыс айларында, жаңбыр түрінде мол жауын-шашын жауады. Кёппен климаттық жіктелімі бойынша, Ставангерде орташа температурасы көктем мен жаздың басынан жоғары болатын, орташа мұхиттық климат (Cfb) бағаланады, онда бес ай бойы орташа температура жоғары болады. Әуежайдағы ең жоғары температура 1975 жылдың тамызында тіркелген. Ставангердегі ең жоғары температура 2018 жылдың шілдесінде Ставангер Валланд метеостанциясында (72 м биіктікте) тіркелген. Ставангер әуежайындағы ең жылы ай 2002 жылдың тамызы, орташа және күндізгі ең жоғары температурасымен ерекшеленеді. Ең төменгі температура 1987 жылдың қаңтарында тіркелген. Ең суық ай 1963 жылдың ақпаны, орташа және күндізгі ең төменгі температурасымен сипатталады. Көктемдегі соңғы суық түннің орташа күні 20 сәуір, ал күздегі алғашқы суық түннің орташа күні 31 қазан, осылайша мұздаусыз маусым 193 күнге созылады (Ставангер әуежайы Сола, 1981–2010 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш).

Қалалық округтер

Ставангер ресми түрде 22 бөлікке және 218 кіші бөлікке бөлінген. Ставангер сондай-ақ жеті ауданға бөлінеді.

Экономика

ХХ ғасырдың басында Ставангердің өнеркәсіп саласы негізінен балық шаруашылығы және кеме қатынасына байланысты болды. Ғасырдың бірінші жартысында қала консервілеу өнімдерімен танымал болды, ал 1950 жылдары қалада 50-ден астам консервілеу зауыты жұмыс істеді. Қала тіпті Норвегияның «консервіленген астанасы» деп аталды, және оның құрамында Chr Bjelland & Co. A/S компаниясын құрған Кристиан Бжелланд болды. Соңғы зауыттар 2002 жылы жабылды. 1950 жылдарға қарай қаланың еңбекке қабілетті халқының жартысынан астамы өнеркәсіпте жұмыс істеді. Өнеркәсіптегі құрылымдық өзгерістер және қызмет көрсету секторының қарқынды дамуы қаланың экономикалық негізін түбірімен өзгертті, қазір қызмет көрсету саласы жұмыспен қамтудың 11 пайызынан астамын құрайды. Дегенмен, қала округтің өнеркәсіптік жұмыспен қамтуының 29 пайызын әлі де қамтиды. Инженерлік сала қазіргі таңдағы негізгі өнеркәсіп болып табылады және өндіріс жұмыспен қамтуының 59 пайызын құрайды. Бұл көбінесе теңіздегі мұнай өнеркәсібімен байланысты, ал мұнай платформаларын өндіру жалғыз 40 пайызды құрайды. Басқа маңызды салалар – баспа, әсіресе жоғары сапалы баспа және қаладағы ірі күнделікті газеттер, «Ставангер» және «Рогаланд Авиз Афтенблад», сондай-ақ тамақ және сусын өнімдері, оның ішінде Яреннен жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу, соның ішінде ең ірі қасапханалардың бірі бар «Gilde Vest». 2007 жылғы жұмыс орындары мен сала бойынша жұмыспен қамту көрсеткіші біріншілік сала үшін 0,6 пайызды, екіншілік және үшіншілік сала үшін 27,4 пайызды, ал қалған 71,7 пайызын құрады. 2007 жылғы жұмыс орындары бойынша секторлық бөлініс мемлекеттік сектор үшін 24,4 пайызды, ал жеке сектор мен мемлекеттік кәсіпорындар үшін 75,6 пайызды көрсетті. Өнеркәсіп соңғы жылдары жоғары децентрализацияланған. Жаңа өнеркәсіптік аймақтардың ең маңыздылары – оңтүстіктегі Саннес және Сола шекарасындағы Форус, сондай-ақ солтүстіктегі Рандфонтейн шекарасындағы Дусавик (негізінен мұнай саласымен байланысты қызметтер). Ескі өнеркәсіптік аймақтарға Хилливаг, Буй, шығыс аудандар және жағалау бойындағы кейбір аймақтар жатады. Кеме жасау және кеме қатынасы да қаланың экономикалық өсуіне үлкен үлес қосты, 1896 жылы құрылған Розенберг кеме жасау шебі Хундвагта орналасқан. Бүгінде Ставангер елдің ең маңызды теңіз қалаларының біріне айналды, тіркелген флоттар саны бойынша Осло, Берген және Олесун қалаларынан кейін төртінші орында тұр. 2007 жылы Ставангер аймағы төртінші жыл қатарынан ең жақсы бизнес аймағы деп танылды. Telemarksforsking Bo компаниясы Норвегиядағы аймақтарды тиімділік, өсім және жаңа бизнес ашу көрсеткіштері бойынша бағалау үшін Ministry NM министрлігімен бірлесіп жұмыс істеді.

Медиа

Қаланың ең ірі күнделікті газеті «Ставангер Афтенблад» 1893 жылы алғашқы санымен жарық көрді. Бәсекелес «Рогаландс Авис» газеті 1899 жылы «1st Mai» («1 мамыр») деген атпен алғаш рет жарияланды және күнделікті шығарылды. 1987 жылы «The West Coast» атты жаңа күнделікті газет құруға әрекет жасалды, бірақ ол екі ай ғана шықты және 27 миллион NOK жалпы шығынмен тоқтатылды. Ставангерде жарық көрген алғашқы газет – «Stavangerske Adressecontoirs Efterretninger» қолмен жазылған апталық газет болды, ол шамамен 1769 және 1770 жылдары шықты. Бұл қалыпты газет емес, хабарландырулар, кішкентай мақалалар мен жарнамалар жариялау құқығына ие «байланыс газеті» болды. Ставангердегі алғашқы басылған газет «Stavanger Addresseavis» 1833 жылғы 4 қазанда алғашқы санымен жарық көрді. «Ставангер Авис» газеті 1888 жылдан 1911 жылға дейін шығарылды. Жазушы және жергілікті тұрғын Александр Л. Киелланд 1889 жылы газеттің редакторы болды. «Ставангер Авис» газеті 1942-1945 жылдары да шықты, ол кезде «Ставангер Афтенблад» және «Ставангерен» газеттері Баспасөз дирекциясымен біріктірілді. Студенттік газет SMiS (Studentmediene i Stavanger) екі айда бір рет жарық көреді. Ставангерде жергілікті жаңалықтар мен хабарларды таратумен айналысатын «TV Vest» телеарнасы бар. Сонымен қатар, футбол командасы «Viking FK» арнасы «Viking TV» 2008 жылғы 2 наурызда жұмысын бастады және Lyse кеңжолақты желісі арқылы таратылады, 45 000 отбасындағы 120 000 көрерменге жетеді. NRK Rogaland радио және теледидар арқылы жергілікті жаңалықтар хабарларын ұсынады. Жергілікті радиостанциялар да жергілікті жаңалықтар мен хабарларды ұсынады.

Ауыл шаруашылығы және азық-түлік

Ставангер аймағы көбінесе Францияның Лион аймағына ұқсас, Норвегияның тағамдық жауабы деп аталады. Улландаугта орналасқан Кулинарлық институт Ставангердегі тағам мәдениетіне ерекше назар аударды. Кулинарлық институт 2008 жылдың 4 маусымында Ослодағы шараларға байланысты, жартылай банкротқа ұшырағаннан кейін, Рогаланд білім паркі қоры және Рогаланд округтік кеңесі жаңа аспаздық ұйым құрды. Бұл жаңа институт, қазір де Кулинарлық институт деп аталады, бастапқы ұйымның жұмысының бір бөлігін сақтап, ақырында банкроттық мүліктен Кулинарлық институттың атын, логотипін және брендін сатып алды. 2007 жылдың жазында аймақтың аспаздық шеберлеріне «Норвегияның кулинариялық біліктіліктің орталықтары» атағы берілді. Улландаугта салынып жатқан ғимарат аймақтың ғылыми-зерттеу және әзірлеме орталығы үшін ғана емес, сонымен қатар өнеркәсіп пен халық арасындағы басқа да білім салалары үшін платформа және инновациялық кеңістік болады. 2008 жылдың шілдесінде Ставангер Еуропа чемпионаты Bocuse d'Or іріктеу кезеңіне қатысты. 2008 жылы Норвегияны Гир Скейе өкілдік етті және ол алтын медаль жеңіп алды. Жыл сайын қала орталығында «Қуанышты тағамдар фестивалі» өтеді. Фестиваль Рогаланд округінің желісінде пайда болды, осылайша аймақтың аспаздық дәстүрлерін таратуға мүмкіндік алды. 2020 жылға қарай Ставангер аймағы норвегиялықтардың көпшілігі тағам өнімдерімен және аспаздық тәжірибемен байланыстыратын аймақ болуға ниетті.

Мұнай өнеркәсібі

Соңғы уақытта қала «мұнай астанасы» деп аталатын болды, ал Норвегияның ұлттық және ең ірі мұнай компаниясы – Equinor Ставангердегі Форста орналасқан. Equinor (сол кезде Statoil деп аталған) 1972 жылғы 14 шілдеде Норвегия парламенті Стортингет қабылдаған бірауыздан қабылданған акті бойынша құрылды. Бұл актінің мақсаты – Норвегияның континенттік шельфтегі мұнай өнеркәсібіне қатысуына мүмкіндік беру, мұнай саласындағы Норвегияның біліктілігін арттыру және отандық мұнай өнеркәсібінің негізін қалау болды. Equinor-дың штаб-пәтерін Ставангерде орналастыруы қаланың мұнай өнеркәсібінің орталығына айналуына әкелді. Норвегияның континенттік жағалауындағы мұнай қызметіндегі мемлекеттік қаржылық мүдделердің коммерциялық аспектілерін басқаруға жауапты мемлекеттік компания Petoro-ның да штаб-пәтері осы қалада орналасқан. Ұлттық мұнай өнеркәсібінің орталығы Ставангерде болғандықтан, бірнеше халықаралық мұнай компаниялары өз штаб-пәтерін де осы қалада орналастырды. NPD 1972 жылы Ullandhaug құрды, ал PSA 2004 жылғы 1 қаңтарда құрылып, реттеуші орган ретінде агенттікпен бірге орналасты. Гандсфьордендегі Яттаваген 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін ірі өнеркәсіптік аймақ болды, әсіресе ірі бетондық Condeep платформаларын және теңіздік мұнай платформаларын салу үшін. Норвегиялық мердігерлер осы жерде үш Gullfaks платформасы мен Troll A платформасының Condeep жамылғысын құйды. «Offshore Northern Seas» – мұнай және газ саласындағы осындай көрмелердің арасында екінші ірісі. ONS фестивалі әр екі жылда бір рет тамыз айының соңғы аптасында Ставангерде өтеді. 2008 жылы 38 000 келуші болды, олардың жартысы шетелден келгендер еді.

Әуежай

Ставангер әуежайы, Сола, Сола қаласында орналасқан, Ставангер қаласының орталығынан 14 минуттық қашықтықта. Әуежай 1937 жылы ашылды. 1940 жылы Ставангер әуежайы, Форс ашылды, бірақ 1989 жылы жабылды. 2013 жылы Сола әуежайы 4 миллионнан астам жолаушыны қабылдады және Рогаланд округінің ең ірі әуежайы атанды. Бұл Норвегиядағы үшінші ең ірі және Скандинавия елдеріндегі жетінші әуежай. Ең көп сұранысқа ие бағыт – 1,5 миллионнан астам жолаушымен Осло Гардермоен, екінші ең танымал бағыт – 700 000-нан астам жолаушымен Берген әуежайы, Флесленд, үшіншісі – Осло Торп, одан кейін Тронхейм әуежайы, Вёрнес және Кристиансанд әуежайы, Кьивик ішкі рейстерде. Халықаралық рейстерде ең көп сұранысқа ие бағыттар – Копенгаген, Амстердам және Абердин. Ставангерден Лондон, Париж, Барселона, Стокгольм, Варшава сияқты ішкі және еуропалық бағыттарға да рейстер бар. Ішкі бағыттар Тромсёден Кристиансандқа дейін созылады.

Теміржол

Ставангер станциясы 1878 жылы ашылды және Сорлант желісі мен Ярен желісінің соңғы станциясы болып табылады. Оңтүстік теміржолы Осло орталық станциясынан Драмменге, Кристиансанд станциясына және соңында Ставангер станциясына дейін созылады. Бұл маршрут Осло мен Ставангер арасындағы 545 шақырымды (339 миль) құрайды. Теміржол бірнеше кезеңде салынды, алғашқы бөлігі 1871 жылы, ал соңғысы 1944 жылы ашылды. Ослодан батысқа қарай Мойға дейін үздіксіз құрылыс жұмыстары жүргізілген кезде, 1878 жылы Батыс Норвегиядағы Эгерсундтан Ставангерге дейінгі Ярен желісі ашылды. 1913 жылға дейін жоспарларда және аяқталған бөлімдерде Vestlandet Line (Батыс Елі желісі) деген атау қолданылды. Яренде бір желіде 19 аялдамасы бар жергілікті пойыздар да бар. Желі 1878 жылдың 27 ақпанында 1067 мм (3 фут 6 дюйм) тар рельс енімен жеке желі ретінде ашылды. 1904 жылы теміржол Флеккефьорд желісі ретінде Эгерсундтан Флеккефьордқа дейін ұзартылды. Ярен желісінің жалғыз тармағы – Ганддалдан Олгардка дейінгі Олгар желісі 1924 жылы ашылды. 1944 жылы Сорлант желісі Флеккефьорд желісі арқылы Сираға дейін ұзартылды, ал Ярен желісі негізгі теміржол желісіне біріктірілді. Осы себепті, желі стандартты рельс еніне ауыстырылды.

Жолдар

Еуропалық E39 бағыты Ставангерден Мастрафьорд туннелі мен Байфьорд туннелі арқылы өтеді, содан кейін оңтүстікке қарай Санднеске дейін созылады. Fylkesvei 44 тас жолы Ставангерден басталып, Санднес және Флеккефьорд арқылы Кристиансандта аяқталады. 509 мемлекеттік тас жолы Таста ауданынан Танангер, Сола және Ставангер әуежайы арқылы, содан кейін Форс арқылы өтіп, Яттенге жақын E39 бағытында аяқталады. 2012 жылдың 18 желтоқсанында жаңа Соласплиттен шығысқа қарай, Форустың солтүстігінде және Еуропалық E39 бағытынан солтүстікке қарай жаңа бағыт ретінде ашылды. Су астындағы туннель Ставангерді Рыфаст туннелі арқылы Страндқа қосып тұр. (Рифюльке туннелі және Хундваг туннелі). 2021 жылдан бері Рогфаст, Ставангер мен Хоугесунд арасындағы саяхатты жеңілдететін су астындағы туннель салынып жатыр.

Теңіз

Ставангердің сыртында Данияның Хиртсхалс қаласына паромдар қатынайтын порт бар. Фарер аралдары мен Дания арасындағы Smyril Line паромдарының Ставангерде тоқтауына жақтастар табылды, себебі Рисавикадағы жаңа порт осыны мүмкін етеді, сонымен қатар жалпы саяхат уақытына бір сағат қосылады. Жергілікті паромдар Тау және Квицойға қатынайды, ал жылдам жолаушылар кемелері Ставангерден Хаугесунд пен Саудаға дейінгі басты маршруттар арасындағы көптеген ауылдар мен аралдарға бағыт алады. 2008 жылы тоқтатылған Ұлыбританияның Ньюкасл қаласына паромдық байланысты қайта жаңарту жоспарлануда.

Автобус

Ставангердегі жергілікті автобус қызметін Rogaland Kollektivtrafikk (RKT) "Kolumbus" таңбасымен басқарады. Автобустарды Boreal Transport компаниясы жүргізеді. RKT Rogaland облысының барлық автобус бағыттарын басқарады. Stavanger City Terminal-ден Kristiansand, Bergen және Haugesund қалаларына экспресс автобус қызметін NOR WAY Bussekspress, ал Kristiansand арқылы Ослоға Lavprisekspressen жүргізеді. Қалада көптеген автобус және такси қызметтері бар.

Білім

Ставангер университеті (UIS) – Норвегияда құрылған бесінші университет, 29 қазан күні 2004 жылы Ставангер жоғары мектебі (HiS) Кеңестің шешімімен университет мәртебесіне ие болғанда құрылды. Университетте 9000-ға жуық студент және 1200 қызметкер жұмыс істейді және үш факультеттен тұрады: Гуманитарлық ғылымдар факультеті, Әлеуметтік ғылымдар факультеті және Табиғи ғылымдар факультеті. Археологиялық музей де университет құрамына кіреді. Кампус Улландаугта орналасқан, көптеген факультеттер сол жерде орналасқан. Марит Бойсен 2011-2015 жылдар аралығында ректор болып сайланды және 2011 жылдың 1 тамызынан бастап қызметін бастады. Ректор ретінде ол Ставангер университетінің академиялық қызметіне жетекшілік етеді және Университет кеңесінің төрағасы болып табылады. Ставангер университеті 2012 жылдың қазан айында Еуропалық инновациялық университеттер консорциумының (ECIU) мүшесі атанды. VID мамандандырылған университетінің қалада ұзақ тарихы бар. Бұл университет 1843 жылы құрылған Миссия және теология мектебі (MHS) ретінде басталып, 2008 жылы зерттеу университеті ретінде аккредиттелді. Онда шамамен 20 елден 300-ге жуық студент оқиды. MHS Норвегиялық миссионерлік қоғамға тиесілі. Колледждің миссиясымен байланысты Мәдениеттер аралық коммуникация орталығы (SIK) жұмыс істейді. 2016 жылы ол VID мамандандырылған университетінің құрамына енді. Рогаландтағы өнер мектебі 1978 жылы құрылды, оның тарихы 1957 жылға дейін жетеді. Скандинавиялық менеджмент мектебі маркетинг және менеджмент мамандықтары бойынша білім береді. Мектептің 92,5%-ы Джон Бауэр тобына тиесілі. Солборгвейен фольк жыл сайын 140-тан астам студентті қабылдайды және лютерандықтарға тиесілі. Басқа жеке мектептерге Ставангер халықаралық мектебі, Ставангер британдық халықаралық мектебі және Эиганес мектебімен бір ғимаратта орналасқан Ставангер француз мектебі кіреді. Қаладағы басқа білім ошақтары: Enterprise Technical College Stavanger, Noroff Institute Stavanger, Utdanningshuset Stavanger, Acta Bible, BI Stavanger, Fjelltun Bible, Folkeuniversitetet Stavanger, Imente Vocational School Stavanger, Nor Offshore Stavanger, Norwegian School of Creative Studies Stavanger, NæringsAkademiet Stavanger Peteka – Stavanger, PNI Training Center және Ставангер оффшорлық техникалық колледжі. Жоғары мектептер Рогаланд округіне қарасты, бірақ Ставангер муниципалитеті шегінде Санкт-Олаф, Санкт-Свитун, Ставангер собор мектебі, Хетланд, Ятта, Ставангер оффшорлық техникалық колледжі, Годален және Бергеланд мектептері бар.

Мұражайлар

Қалада жергілікті және ұлттық деңгейдегі бірнеше мұражайлар мен коллекциялар бар. Қаланың ең көп танымал мұражайы – 1998 жылы ашылған Норвегия мұнай мұражайы. 1998 жылдан 2008 жылға дейінгі 10 жыл ішінде мұражайды әр жылы шамамен 95 мың адам қараған. Қаланың ең көне мұражайы – 1864 жылы құрылған Missjonmuseet, ол MHS факультеті ғимаратының бірінші қабатында орналасқан. Мұражайда түрлі миссиялық зерттеу салаларынан этнографиялық және тарихи маңызы бар бірнеше заттардан тұратын шамамен 5000 экспонат бар. 1877 жылы құрылған Ставангер мұражайы – ең көне мұражайлардың бірі. Ставангер мұражайының құрамында барлығы сегіз ғимарат бар: Ставангер мұражайы (Muségata 16), Ставангер теңіз мұражайы, Норвегия консервілеу мұражайы, Ледаал, Брейдабликвейен мұражайы, біріктірілген интерьер, Норвегия баспа мұражайы және Норвегия балалар мұражайы. Басты мұражай ғимаратында мәдени бөлім, зоологиялық коллекция және кітапхана орналасқан. Ставангердегі археология мұражайы – штаттық саны бойынша Ставангердегі ең ірі мұражай. AmS – Рогаландтағы тарихи алдындағы кезеңге қатысты ескерткіштерге арналған мемлекеттік мұражай және Ставангер университетінің құрамына кіреді. Мұражай кең ауқымды насихаттау жұмыстарын жүргізеді және Ставангер мұражайына жақын жерде орналасқан. Рогаланд өнер мұражайында норвегиялық суретшілер Эдвард Мунк, Кристиан Крог, Эйлиф Петерсен және Харриет Бэкердің картиналары, сондай-ақ Ларс Хертервигтің ең толық жинағы бар. Бұл жерде Рогаландтан шыққан басқа суретшілердің туындылары да қойылған: Китти Киелланд, Николай Ульфстен, Карл Сундт Хансен, Олаф Ланге және Аге Сторштейн. Вестланд мектеп мұражайы (Батыс Норвегия мектеп мұражайы) Ставангерде, қазіргі уақытта 1920 жылғы ескі Квалеберг мектебінің ғимаратында орналасқан. 1925 жылы құрылған бұл мұражай Рогаландтағы мектеп тарихына арналған. Бұхтаның батыс жағында Норвегиялық эмиграция орталығы, ал шығыс жағында Вальберг мұнарасы және оның Күзетшілер мұражайы (Vektermuseet) орналасқан. Норвегия телекоммуникация мұражайының Ставангерде, Лёккевейенде кеңсесі бар.

Шіркеулер

Норвегия шіркеуінің Ставангер муниципалитеті ішінде екі деканатурасы бар: Ставангер аркасы деканатурасы және Итре Ставангер деканатурасы. Екі деканатура 17 приходқа (sokn) бөлінген, олардың барлығы Ставангер епархиясының құрамына кіреді.

Ставангердегі шіркеулер

Деканатура (Prosti) | Приход (Sokn) | Шіркеу атауы | Шіркеудің орналасқан жері | Құрылған жылы
---|---|---|---|---
Ставангердомпрости | Ставангер домкиркесі | Ставангер соборы | Storhaug | 1150
| Беккефарет | Беккефарет шіркеуі | Bekkefaret | 1977
| Хундvåg | Хундvåg шіркеуі | Hundvåg | 1983
| Кампен | Кампен шіркеуі | Eiganes og Våland | 1957
| St. Petri | St. Petri шіркеуі | Storhaug | 1866
| St. Johannes Frue | St. Johannes Frue шіркеуі | Storhaug | 1854
| St. Johannes | St. Johannes шіркеуі | Johannes | 1909
| Стокка | Стокка шіркеуі | Stokka | 1974
| Tjensvoll | Tjensvoll шіркеуі | Tjensvoll | 1978
| Варден | Варден шіркеуі | Varden | 1967
| Ytre Stavangerprosti | Гаузель | Гаузель шіркеуі | Gausel | 1996
| Хафрсфьорд | Ревхайм шіркеуі | Kvernevik | 1865
| Хиллеваг | Хиллеваг шіркеуі | Hillevåg | 1961
| Хинна | Хинна шіркеуі | Hinna | 1967
| Мадламарк | Мадламарк шіркеуі | Madlamark | 1976
| Сунде | Сунде шіркеуі | Sunde | 1984
| Таста | Таста шіркеуі | Indre Tasta | 1977
| Варденесет | Варденесет шіркеуі | Ytre Tasta | 2000
| | Аустре Аймёй | Аустре Аймёй капелласы | Austre Åmøy | 1904

Жергілікті кино түсіру

Оңтүстік-Батыс Кинофорумы 1992 жылы құрылды және Рогаландтағы кино өнерпаздарының ұйымы болып табылады. Оның мақсаты – аймақтағы кино өнерпаздарының біліктілігін арттыру және кино түсіруді ынталандыру. Film Forum Southwest 1995 жылдан бері Ставангер қаласынан, ал 1997 жылдан бері округтен операциялық қолдау алып келеді. Бұған қоса, олар кино шеберханалары үшін округтан гранттар, ал Ставангер муниципалитетінен – индустрияны дамытуға бағытталған басқа да шараларға қаржыландыру алды. 1997 жылдан бері Ставангерде жергілікті кино өндірісін қолдауға арналған грант бар. Оның мақсаты – жергілікті кино қауымдастығының өсуі мен дамуын қамтамасыз ету, сондай-ақ жергілікті кино өнерпаздарына жобаларын бастауға көмектесу, одан кейін басқа мемлекеттік органдардан өндіріс қаржыландыруына өтініш беруге мүмкіндік беру. Сонымен қатар, олар аяқталған жобаларды да қолдайды, әсіресе жергілікті киноларды көрсету үшін кинотеатрларға көмектеседі. "Монголия" көркем фильмі – норвежтік кино инфрақұрылымының шеңберінен тыс жасалған, Норвегияда сәтті болған фильм. Қазірге дейін бұл South West Film және Film Kraft Rogaland өндіріс компанияларының құрылуымен аяқталды, олар кино өндірісіне ұзақ мерзімді қаржы бөлуді қамтамасыз етеді. Арилд Остин Оммундсен 2000 жылы "Монголия" көркем фильмімен режиссерлік дебютін жасады, содан бері "Тұзақ" (2003) және "Жұмақ бейсенбісі" (2005) фильмдерінің сценарийін жазып, режиссерлік жұмыстарын атқарды. Оммундсен "Монголия" фильмінің премьерасынан кейін пайда болған жаңа Ставангер толқынының бастаушысы болды, ал сол фильмде маңызды рөл атқарған бірнеше актер үлкен жетістіктерге жетті. Ставангерде туған Стиан Кристиансен "Монголия" көркем фильмінде актерлік өнерімен танылды, ал Торе Ренбергтің "Ингвеге ғашық болған адам" кітабының кино нұсқасын режиссерлік етіп, көркем фильм режиссері ретінде дебют жасады. Осы аттас фильм 2008 жылдың 15 ақпанында кең экрандарға шықты. Фильм норвежтік БАҚ-та жоғары баға алды және премьералық демалыс күндері 30 000-нан астам көрермен көрді. 2008 жылы Кристиансен Ставангердің сценарийге арналған стипендиясын алды. 2010 жылдың 30 қыркүйегінде Эрик Скьольдбьярг режиссерлік еткен "Нокас" фильмі Ставангерде көрсетілді. Фильм 2004 жылдың 5 сәуірінде Ставангерде болған NOKAS тонауы туралы айтады және түсірілімдер оқиғаның орын алған нақты жерлерде – Норвегия банкі ғимаратындағы Король көшесіндегі санау орталығында, собор алаңындағы Мария шіркеуінің қираған жерлерінде жүргізілді. Тонау кезінде қаза тапқан полицейдің отбасы фильмді түсіруге рұқсат бермеді.

Теледидар

Lykkeland ("Бақыт мемлекеті"), Норвегияның екі маусымдық, 16 сериядан тұратын драмалық телесериалы, 2018 жылы NRK1 телеарнасында бірінші маусымымен көрсетілді. Сериал Норвегияның мұнай дәуіріне енген кезеңді қамтиды және Ставангер қаласындағы балық аулау, кеме қатынасы және ауыл шаруашылығымен айналысқан қауымның халықаралық, бай мұнай қаласына айналуы кезіндегі үлкен өзгерістерді бастан өткерген отбасылар мен адамдардың тағдырын көрсетеді. Екінші маусым 2022 жылдың 2 қаңтарында эфирге шықты және 1970-ші, 1980-ші жылдардағы маңызды оқиғаларды көрсетеді. Сериал 2018 жылы Каннда жаңадан ашылған Канн Сериалдар фестивалінде екі жүлде жеңіп алды. Сериалдың бірінші маусымы 2019 жылғы Gullruten ("Алтын экран", Норвегия) сыйлықтарында бес жүлдеге ие болды: үздік драмалық телесериал, Энн Реджин Эллингсатерге ең жақсы актриса, Петтер Насс пен Пол Джекманға ең жақсы режиссерлік жұмыс (теледрама), Метте Марит Бёльстадқа ең жақсы сценарий және Карен Фабрициус Грамға ең жақсы костюм. 2022 жылғы Gullruten кезінде сериалдың екінші маусымы бес жүлде жеңіп алды, соның ішінде Пиа Тьелтаға ең жақсы қосалқы рөл және Петтер Нассқа ең жақсы режиссерлік жұмыс (теледрама) жүлделері бұйырды.

Еуропаның Мәдениет астанасы 2008

Ставангер және оның аймағы, Ұлыбританиядағы Ливерпульмен бірге 2008 жылға Еуропаның мәдениет астанасы ретінде таңдалды. Stavanger2008 көрінісі "Ашық порт" тұжырымы арқылы білдіріледі. Бұл түсінік ағылшын тіліндегі "ашық порты" және норвег тіліндегі "ашық қақпасы" мағыналарын қамтиды, екеуі де әлемге ашықтықты білдіреді. Аймақ пен оның халқы өнерге, идеяларға және мүмкіндіктерге одан да ашық және қосымша болуы керек. Ставангер 1997 және 2004 жылдары Cutty Sark жарыс кемелерінің жарысының порты болды.

Музыка

Әр мамыр айында Ставангерде MaiJazz, Ставангер халықаралық джаз фестивалі өтеді. Халықаралық камералық музыка фестивалі әр тамыз айында ұйымдастырылады. Ставангерде Ставангер симфониялық оркестрі (SSO) орналасқан. Музыкалық спектрдің тағы бір бөлігін қамтитын қала, сонымен қатар Theatre of Tragedy, Tristania, Sirenia готик-металл топтарының және әнші Лив Кристиннің, ал Gehenna блэк-металл тобының туған жері. Kaizers Orchestra альтернативті рок-тобының негізін қалаушылары Janove Ottesen және Geir Zahl да Ставангерде тұрады. Ставангерден шыққан тағы бір белгілі музыканттар – Kvelertak, Томас Дибдал және Стурл Дагсланд.

Қоғамдық өнер

Жыл сайын қыркүйек айында Ставангер Норвегия мен шетелден келген дәстүрлі емес суретшілер мен орындаушыларды көрсету үшін өткізілетін NuArt фестиваліне қатысады. Фестиваль "Еуропадағы ең динамикалық және үздіксіз дамып келе жатқан қоғамдық өнер іс-шараларының бірі" деп сипатталған.

Туризм

Ставангер, әсіресе жаз айларында, танымал туристік орын болып табылады. Қаладағы қонақүйлер жыл бойы жоғары деңгейде толып тұрады, себебі көптеген адамдар жұмыс істеу үшін де, кездесулерге қатысу үшін де Ставангерге сапар шегеді. Соңғы жылдары Ставангер круиздік кемелер үшін де ең танымал порттың біріне айналды, кемелердің саны үздіксіз өсіп келеді, бұл Ставангерді Жерорта теңізінің солтүстігіндегі круиздік кемелердің Еуропадағы ең қарқынды дамитын порттарының біріне айналдырды. Әсіресе жаз мезгілінде Ставангер порты ірі круиздік кемелерге толы: 2011 жылы Ставангер 130 круиздік кемені қабылдады. Ставангер порты Норвегия фьордтарына саяхаттың танымал аялдамасы болып табылады. Қаланың сүйкімді орталығы кемежайдан жақын жерде орналасқан.

Сыртқы қызмет

Ставангердің өзінде ашық ауада көптеген шаралар жоқ, бірақ көршілес муниципалитеттерде тамаша мүмкіндіктер бар: Lysefjorden әсіресе жаяу серуендеу үшін танымал. Туристер көбінесе Преикестолен (сондай-ақ, Пулпиттік жартас) және Кьерагбольтен сияқты жерлерді бағалайды. Преикестолен – фьордтан 604 метр биіктікте тік тұрған алып жартас. Кьерагбольтен – фьордтан шамамен 1000 метр биіктікте жартасқа кірістірілген тас. Фьордқа тік түсетін 1000 метрлік құлау Кьерагты BASE секірушілер үшін өте танымал орынға айналдырды. Ставангерден көп алыс емес жерде қыс бойы шаңғы тебушілер мен сноубордшылар үшін тау шаңғысы курорттары бар. Ставангердің оңтүстік жағалауында, қалаға жақын орналасқан Сола сияқты көптеген кең құмды жағажайлар бар.

Қала орталығы

Ескі Ставангер (Gamle Stavanger) қала орталығының жанында орналасқан және 18- мен 19-ғасырлардағы ағаш құрылыстардан тұрады. Ставангер домкирке (Святой Свитун соборы) 1100 және 1150 жылдар аралығында ағылшын епископы Рейнальд Англо-норман стилінде салған, ал 13 ғасырдың соңында готика стилінде күмбезді шатыры бар жаңа хор қосылды. Бұл собор – 14 ғасырдан бері Норвегиядағы өзгеріссіз сақталған жалғыз собор. Қала орталығы кішкентай және жақын, тар көшелермен және көлік қозғалысынан қорғалған ашық алаңдармен ерекшеленеді.