Кіріспе
Компьютерлік өнер субмәдениеті
Демосцена – бұл халықаралық компьютерлік өнер субмәдениеті, негізгі мақсаты демос жасау: аудиовизуалды презентацияларды құратын, өздігінен жұмыс істейтін, кейде өте кішкентай компьютерлік бағдарламалар. Демоның мақсаты – бағдарламалау, бейнелеу өнері және музыкалық шеберлікті көрсету. Демостар және басқа демос өнімдері (графика, музыка, бейне, ойындар) демо-партилер деп аталатын фестивальдарда таныстырылады, қатысушылар оларға дауыс береді және олар онлайн режимінде жарияланады. Бұл құбылыс 1980-ші жылдардың басында үй компьютерлерінің революциясымен және одан кейінгі бағдарламалық қамтамасыз етуді бұзумен (cracking) басталды. Бұзушылар (crackers) компьютерлік ойындардың кодын көшірмеден қорғауды алып тастау үшін өзгертті, өздерінің кіріспе экрандарын ("cracktros") қосып, есімдерін жариялады. Олар жақын арада осы қосымшалардың ең жақсы визуалды нұсқасын жасау үшін бәсекелесе бастады. Интролар мен жеке демос жасау арқылы ойынмен байланысы жоқ жаңа қауымдастық пайда болды. Демостарға және демос эффекттеріне ұқсас ең алғашқы компьютерлік бағдарламаларды "дисплей хактерлері" деп атайды. Дисплей хактерлері демосценадан ондаған жыл бұрын пайда болды, ал ең алғашқы мысалдар 1950-ші жылдардың басына дейін жетеді. Демосцена мағынасындағы демос бағдарламалық қамтамасыз етуді бұзушылардың "қолы" ретінде пайда болды, яғни, көшірмеден қорғау алынған бағдарламаларға қосылған "crack screen" және "crack intro". Алғашқы "crack screen"-дер 1980-ші жылдардың басында Apple II компьютерінде пайда болды, көбінесе олар бұзушының немесе олардың тобының есімін көрсететін қарапайым мәтіндік экрандар болды. Бірте-бірте бұл статикалық экрандар анимациялық эффекттер мен музыканы қамтитын, көрнекі жағынан әсерлі кіріспелерге айналды. Көп ұзамай көптеген бұзушылар топтары лицензияланбаған бағдарламаларға тіркемей, intro сияқты бағдарламаларды жеке шығара бастады. Бұл бағдарламалар бастапқыда әртүрлі атаулармен белгілі болды, мысалы, хаттар немесе хабарламалар, бірақ кейін олар демос деп аталды. 1980 жылы Atari, Inc. Atari 400/800 компьютерлерінің мүмкіндіктерін көрсету үшін дүкендерде визуалды эффекттер мен музыкасы бар демос көрсетуді бастады. 1985 жылғы Тұтынушы электроникасы көрмесінде Atari өзінің соңғы 8-биттік компьютерлері үшін демосцена стиліндегі демос көрсетті, ол 3D-де жүретін робот пен ұшатын ғарыш кемесі арасында ауысып, әрқайсысының жеке музыкасы болды және әдеттегіден үлкен нысандарды анимациялады; екі бөлім Atari логотипімен бөлінді. Бағдарлама жұртшылыққа таратылды. Сондай-ақ 1985 жылы Commodore Amiga жарық көрген кезде үлкен, айналып, клеткалы шар – мөлдір көлеңке түсіретін – аппараттың мүмкіндіктерін көрсету үшін пайдаланылды. 1985 жылы Charles Deenen C64 үшін "crack intro"-лардан шабыттанған, ойындардан алынған музыканы пайдаланып және үйде жасалған түсті графиканы қосып, қарапайым демос сияқты музыкалық жинақтарды жасады. Келесі жылы қазіргі "демосцена" деп аталатын қозғалыс дүниеге келді. Commodore 64 негізіндегі голланд топтары 1001 Crew және The Judges ең алғашқы демос топтарының қатарында жиі аталады. 1986 жылы бір-бірімен бәсекелескен кезде, олар екеуі де оригиналды графика мен музыкасы бар, тек қарапайым жұмыс емес, тозаңды демос жасады және кең ауқымды аппараттық трюктарды қолданды. Сонымен қатар, Антони Кроутер сияқты басқалардың демос үлгілері Ұлыбританиядағы Compunet желісінде тарала бастады.
The earliest computer programs that have some resemblance to demos and demo effects can be found among the so called display hacks. Display hacks predate the demoscene by several decades, with the earliest examples dating back to the early 1950s. Demos in the demoscene sense began as software crackers' "signatures", that is, crack screens and crack intros attached to software whose copy protection was removed. The first crack screens appeared on the Apple II in the early 1980s, and they were often nothing but plain text screens crediting the cracker or their group. Gradually, these static screens evolved into increasingly impressive looking introductions containing animated effects and music. Eventually, many cracker groups started to release intro like programs separately, without being attached to unlicensed software. These programs were initially known by various names, such as letters or messages, but they later came to be known as demos. In 1980, Atari, Inc. began using a looping demo with visual effects and music to show the features of the Atari 400/800 computers in stores. At the 1985 Consumer Electronics Show, Atari showed a demoscene style demo for its latest 8 bit computers that alternated between a 3D walking robot and a flying spaceship, each with its own music, and animating larger objects than typically seen on those systems; the two sections were separated by the Atari logo. The program was released to the public. Also in 1985, a large, spinning, checkered ball—casting a translucent shadow—was the signature demo of what the hardware was capable of when Commodore's Amiga was announced. Simple demo like music collections were put together on the C64 in 1985 by Charles Deenen, inspired by crack intros, using music taken from games and adding some homemade color graphics. In the following year the movement now known as the demoscene was born. The Dutch groups 1001 Crew and The Judges, both Commodore 64 based, are often mentioned among the earliest demo groups. While competing with each other in 1986, they both produced pure demos with original graphics and music involving more than just casual work, and used extensive hardware trickery. At the same time demos from others, such as Antony Crowther, had started circulating on Compunet in the United Kingdom.
Мәдениет
Демосцена негізінен еуропалық құбылыс. Бұл бәсекелестікке бағытталған субмәдениет, топтар мен жеке суретшілер бір-бірімен техникалық және көркемдік жағынан бәсекелеседі. Жоғары жетістіктерге қол жеткізгендер "элита" деп аталады, ал демосцененің жасырын ережелерін ұстанбағандар "ламерлер" деп аталады; мұндай ережелер басқалардың жұмыстарын "көшіруден" (немесе рұқсатпен пайдаланудан) шығармашылыққа баса назар аударады, сахнада жақсы байланыс орнату және көмек сұрауға қарағанда күш салуды қалайды. Демосцена – бұл жабық субмәдениет, ол көпшіліктің қызығушылығын іздеп, аз алады. 2010 жылы оның шамамен 10 мың өкілі болды деп есептелді. Бастапқыда бәсекелестік рекордтар орнату арқылы жүрді, мысалы, экранның әр кадрындағы "бобтардың" (блиттер нысандарының) саны немесе C64-те DYCP (Different Y Character Position) скроллерлердің саны. Бүгінде демосценада ұйымдастырылған байқаулар немесе "комполар" өткізіледі, сондай-ақ онлайн байқаулар да болып тұрады. Diskmag-терде ең жақсы кодтаушылар, графиктер, музыканттар, демолар және басқа да туындылар үшін рейтингтік тізімдерді ұсынатын дауыс беру жүйесі де кездеседі. 2020 жылы Финляндия демосценасын ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізді. Бұл – материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілген алғашқы цифрлық субмәдениет. 2021 жылы Германия мен Польша да өздерінің демосценаларын ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне қосты, ал 2023 жылы Нидерланды да осы қадамды жасады.
Топтар
Демосценерлер әдетте кодтаушы (программалаушы), музыкант, график (графикалық дизайнер) және свопер (өз және басқалардың туындыларын пошта арқылы тарататын) төңірегінде біріккен шағын топтарда ұйымдасады. Топтардың әрқашан атауы болады, сондай-ақ жеке мүшелері үлкен қауымдастықта оларды тану үшін қолданылатын псевдоним таңдайды. Шын есімдердің орнына псевдонимдерді пайдалану тәсілі крекер/варез мәдениетінен алынғанмен, онда ол крекердің жеке басын құқық қорғау органдарынан жасыруға мүмкіндік береді, ал демосценада (заңды қызметке бағытталған) ол көбінесе өзін-өзі танудың бір жолы болып табылады. Топ мүшелері көбінесе топпен өзін-өзі сәйкестендіреді, жиі өз псевдонимдерін топтың атымен толықтырады, "Псевдоним Топтың атынан" немесе "Псевдоним/Топ" сияқты үлгілерді қолданады. Сондай-ақ, басқа компьютер әуесқойлары «компо» деп аталатын жарыстарға қатысу үшін жиналады, онда олар демо (компьютерлік өнердің қысқа аудиовизуалды көрсетілімі) және басқа туындыларды, мысалы, цифрлық өнер мен музыканы ұсынады. Әдеттегі демопарти демалыс күндері бойы үздірілмейтін шара болып өтеді, бұл келушілерге әлеуметтесуге жеткілікті уақыт береді. Жарысқа қатысатын туындылар, әсіресе ең маңызды жарыстарда, көбінесе түнде бейнепроектор және динамиктер арқылы көрсетіледі. Ең маңызды жарыс әдетте демо-компо болып табылады.
Тұжырымдама
Демонстрацияға келген қонақтар көбінесе өздерінің компьютерлерін әкеліп, өнер туындыларын жарысқа қойып, көрсетеді. Осы мақсатта, көптеген іс-шаралар үлкен залдарды үстелдермен, электр қуатымен және әдетте интернетке қосылған жергілікті желімен жабдықтайды. Осы тұрғыдан алғанда, көптеген демонстрациялар LAN-кештерге ұқсас, сонымен қатар ірі шаралар демо-сценашылардан өзге ойыншылар мен компьютер әуесқойларын да тартады. Нағыз демонстрация мен LAN-кеш арасындағы басты айырмашылық – демо-сценашылар көбінесе компьютер алдында отырудан гөрі (көбінесе іс-шара залынан тыс) әлеуметтік байланысқа көбірек уақыт жұмсайды.
Демопартиялардың тізімі
Партия атауыОрналасқан жеріЖылдарСипаттамасы7DX PartyIstanbul, Turkey2002–20157DX – 2002 жылдан бері Түркияда өткізіліп келе жатқан жылдық демо-партия. Бұл Түркияның демоға бағытталған конкурстардан тұратын алғашқы демо-партиясы. AbstractGliwice, Poland2001–2005Жыл сайын көптеген демолар, интролар, чиптүн музыкасымен ұйымдастырылатын демо-партия. Alternative PartyHelsinki, Finland1998–2013Альтернативті партияға көбінесе демо-сахнаның ардагерлері келеді. Arok PartyAjka, Hungary19998 биттік партия, әр жазда өткізіледі. Art EngineSão Paulo, Brazil2012Бразилияда ұйымдастырылған екінші демо-партия. AssemblyHelsinki, Finland1992–Әлемдегі ең ұзаққа созылған демо-партиялардың бірі. Boozembly-мен байланысты. @party (Atparty)Cambridge, Massachusetts, USA2010–Массачусетс штатында жыл сайынғы демо-партия. BIRDIEUppsala, Sweden1993Швецияның ең көне LAN партиясы, Demoscene-мен байланысты. BizarreEtten Leur, Netherlands1994–2000Нидерландыдағы алғашқы PC демо-партиясы. Бірінші жарыс Нимгегенде, ал қалғандары Эттен-Леурде өтті. Blockparty / PixelJamCleveland, Ohio, USA2007–2010, 2011–2012Барлық партиялар Notacon-мен бірлесіп өткізілді. BCN PartyBarcelona2000–2007Барселонадағы жалғыз демо-сахналық партия. BreakpointBingen, Germany2003–2010Бұрынғы әлемдегі ең ірі "салалық" демо-партия, Mekka & Symposium партиялар сериясының мұрагері. Revision одан кейін келді. CAFePARTYKazan, Russia1999–Ресейдегі ең ірі ескі мектептік партия. Chaos ConstructionsSaint Petersburg, Russia1999–Ескі кеңестік елдердегі ең ірі демо-партия, Enlight партиясының мұрагері. CookieParis, France2016–DemoJS-тің орнын басып, бірақ веб-технологияларға назар аудармайтын Париждегі демо-партия. CovenAdelaide, Australia1995–2001Аделаида университетінде басталды, кейін Ngapartji мультимедиалық орталығына көшті. Жергілікті топтар POP және FTS ұйымдастырды. DatastormGothenburg, Sweden2010–2019Amiga/C64 көшірмесі. DeadlineBerlin, Germany2014–Берлиндегі жылдық демо-партия/компьютерлік өнер фестивалі, Computerkunst e. V. ұйымдастырды. DemobitBratislava, Slovakia1995–Словакиядағы ең үлкен мультиплатформалық партия. 2017 жылы 20 жылдан кейін қайта жандандырылды. DemoJSParis, France2011–2014Ашық веб-технологияларға ерекше назар аударған жалғыз демо-партия. Cookie одан кейін келді. DemosplashPittsburgh, Pennsylvania, USA2011–Карнеги Меллон университетінің компьютерлік клубы ұйымдастырды. Нижний Новгород, Russia1999–Ресейдегі екінші ірі демо-партия (Chaos Constructions-тан кейін). DreamHackJönköping, Sweden1994–Әлемдегі ең үлкен LAN партиясы, кейіннен ойын партиясы / E Sports оқиғасына айналды. EquinoxFrance1988–2007Atari ST және PC Euskal EncounterBasque Country, Spain1994–Амига Демо партиясы ретінде басталды, қазір Lan және Демо партиясыEvokeKöln, Germany1997Digitale Kultur ұйымдастырған Демо партияFlashbackSydney, Australia2011–2015, 2019–FlashpartyBuenos Aires, Argentina1998–2001, 2003–2005, 2007, 2018–Латын Америкасындағы алғашқы Демо партияForeverHorná Súča, Slovakia20008 биттік партия, C64, Spectrum және AtariFunctionBudapest, Hungary2003–GardeningPatras, Greece1995–1997Грекиядағы алғашқы Демо партия. The GatheringHamar, Norway1992–Норвегияның ең үлкен демо-партиясы, кейіннен LAN/ойын партиясына айналды. GubbdataLund, Sweden2012–2022Amiga/C64 демо-партиясы. Genesis Project ұйымдастырды. HackerenceHärnösand, Sweden1989–2000ComUn (Компьютерлік одақ) жастар клубы ұйымдастырды. HordeUdine, Italy2007Тек демо-сахнаға назар аудару үшін Codex Alpe Adria компьютерлік оқиғасынан бөлінудің нәтижесі. Icons ArtpartyHelsinki, Finland2007, 2008, 2012–Demoparty және электрондық өнер фестивалі. Inércia DemopartyPortugal2001–2006, 2008, 2010, 2012, 2018–2022Португалияның ең ескі Демопартиясы. KindergardenHaga, Norway1994–2014Бұрын әлемдегі ең көне таза демопартия болып саналатын, 2014 жылдан бері өткізілмеген. Last PartyOpalenica, Poland1997–2003, 2017Жазғы Atari көшірмесі. Lato LudzikówOpalenica, Poland1999–2002Жазғы Atari көшірмесі. LayerOne DemopartyPasadena, California2014–Жыл сайын LayerOne қауіпсіздік конференциясында өткізілетін жаңа демо-партияLost PartyLicheń Stary, Poland2019–Жазғы 8 бит демо-партия. LovebyteNetherlands2021–Өлшемін кодтауға арналған ДемопартияMekka & SymposiumFallingbostel, Germany1996–2002Ең беделді демопартиялардың бірі. Ұйымдастырушылар тобының бір бөлігі Breakpoint бағдарламасын құрды. MovementAshkelon, Israel1995–1998Израильдегі демосценаның жыл сайынғы демонстрациялық партиясы. NAIDLongueuil, Quebec, Canada1995–1996Солтүстік Америкадағы алғашқы және бүгінгі күні ең ірі демопартия. NordlichtBremen, Germany2012–1997 жылғы Siliconvention-нен кейін Бремендегі алғашқы таза демо-концерттік кеш. NOVAExeter, UK2017–NullarborPerth, Australia2006–2008NVSceneSan Jose, California, USA2008, 2014, 20152008 жылы Nvision (nVidia конференциясы)мен бірлесіп өткізілді. OptimiseJohannesburg, South Africa2000–Оңтүстік Африканың негізгі демонстрациялық партиясы. PilgrimageSalt Lake City, Utah, USA2003–2005QBPartySülysáp, Hungary2015–Жыл сайын 10 мамырдан кейін... RevisionSaarbrücken, Germany2011–Әлемдегі ең ірі "салалық" демо-партия, Breakpoint партиялар сериясының мұрагері. RewiredHasselt, Belgium2008–2014Бельгиядағы жалғыз жылдық демо-партия. RiverwashKatowice, Poland2007–2018Saturne PartyParis, France1993–1997Silly VentureGdańsk, Poland2000, 2010–2014, 2016–2019, 2021–Атария сахнасы үшін эксклюзивті болды, 2020+1 жазынан бастап мультиплатформалық болды. SolskogenFlateby, Norway2002–Ås, Норвегияда басталды, бірақ 2013 жылы Флатебиге көшті. Шамамен 200 қатысушы. Somewhere in HollandNijmegen, Netherlands1993, 1995Нидерландыдағы Демопартия. SundownExeter, UK2005–2016Ұлыбританиядағы 1999 жылдан бергі алғашқы партия. Syntax PartyMelbourne, Australia2007–Мельбурндағы ең үлкен және (қазіргі уақытта) жалғыз демо-партия. TakeoverEindhoven, The Netherlands1997–2001Бірінші бөлім X'97 Takeover деп аталды, өйткені ол X партиясымен бірге өткізілді. The PartyAars, Denmark1991–2002Ең көне және ең ірі партиялардың бірі; соңғы жылдары қолдаудың жетіспеуіне байланысты демо-сахнадан бас тартты. The Ultimate MeetingGriesheim, Germany1999–Ең үлкен неміс демо-партияларының бірі, бастапқыда The Party-ге жылыну кездесуі ретінде қарастырылды. The Party ескіргенде ол The Party-мен бірдей күндерге көшті. VIPLyon, France1999–PoPsY TeAm ұйымдастырды, бұл Франциядағы ең көне таза демо-сахналық партиясы. WiredMons, Belgium1994–1998XSomeren, Netherlands1995–Commodore 64 партиясы, қазіргі уақытта әр екі жыл сайын өткізіледі. Соңғысы 2–4 маусымда 2023 жылы өтті. 1995 және 1996 жылдары PC демо-партиясы, 1997 жылы Takeover-мен біріктірілді. XeniumKatowice, Poland2019–Riverwash оқиғасының мұрагері.
64 мың кіріспе
64K intro – 64 килобайт немесе 65536 байт көлеміндегі орындалатын файлдың шекті мөлшері бар демо. Бұл COM файлының максималды көлемінен мұра етілген дәстүрлі шектеу. Демонстрациялар дәстүрлі түрде RAM көлемімен, кейін сақтау құрылғысының көлемімен шектелген. 1990 жылдардың басында демолардың көлемі артқандықтан, шектеулі өлшемдерге арналған санаттар құрылды, бұл әзірлеушілерді деректерді сақтау құрылғысынан тікелей оқудан ауызғойды. Файл мөлшерін азайту үшін 64K intro көбінесе орындалатын файлды сығу және процедуралық генерацияны пайдаланады, мысалы, дыбыс синтезі, геометриялық нысандарды жасау, процедуралық текстуралар мен анимация. Farbrausch тобының Aars қаласындағы The Party 2000 фестивалінде ұсынған 64k PC демосы осы санаттың танымалдылығындағы маңызды кезең деп есептеледі. Басқаларына «Конспирация» тобының «Хаос теориясы» (2006), «Аппроксимация» тобының «Гайя Мачина» (2012), «Ctrl Alt Test» тобының «F — Felix's Workshop» (2012), «Меркурий» тобының «Ферми парадоксы» (2016) және «Конспирация» тобының «Қараңғылық көзіңмен қарай» (2016) жатады. Көптеген еуропалық ойын бағдарламашылары, суретшілер мен музыканттар демосценадан шыққан, көбінесе өз жұмыстарында алған тәжірибелерін, әдістерін және философияларын пайдаланады. Мысалы, Max Payne ойындарының сериясымен танымал Remedy Entertainment фин компаниясы PC тобы Future Crew құрған, ал оның көптеген қызметкерлері фин демосценасының өкілдері. Кейде демолар тікелей ойын әзірлеушілеріне де әсер етеді, тіпті олар демосценамен байланысты болмаса да: мысалы, Уилл Райт демосценаның Maxis компаниясының Spore ойынына үлкен әсер еткенін, ол негізінен процедуралық мазмұн жасауға негізделгенін айтады. Сол сияқты, 2011 жылы QuakeCon-да Джон Кармак 64K intro жасауға тырысатындарды «жоғары бағалайтынын» айтты, өйткені бұл жасанды шектеулер шығармашылық бағдарламалауды ынталандырады. Джерри Холкинс Penny Arcade-тен демосценаны «ұзаққа созылатын сүйіспеншілікпен» еске алады және оның «білуге тұрарлық нәрсе» екенін атап өтеді. Компьютерлік өнердің кейбір түрлері демосценамен тығыз байланысты. Мысалы, трекерлік музыка Amiga ойын индустриясында пайда болды, бірақ көп ұзамай демосцена музыканттары басымдық танытты; продюсер Адам Филдинг трекерлік/демосцена тамырлары бар екенін мәлімдейді. Қазіргі уақытта демосценадан бөлек жеке трекерлік сцена бар. Демосцена өкілдері дәстүрлі түрде шеберлік танытқан статикалық компьютерлік графиканың бір түрі – пиксельдік өнер; осымен байланысты субмәдениет туралы толық ақпарат алу үшін artscene қараңыз. Shadertoy және Three.js сияқты шығармашылық кодтау құралдарының пайда болуын тікелей оқиға орнына байланыстыруға болады. Өткен жылдар ішінде үстелдік компьютерлердің аппараттық мүмкіндіктері едәуір артты, сондықтан көптеген бағдарламашылар үшін қатаң аппараттық шектеулер енді жиі кездеспейді. Дегенмен, демосцена өкілдері шектеулі аппараттарда әсерлі эффекттер жасауды зерттеуді және тәжірибе жүргізуді жалғастыруда. Қолға ұсталатын консольдар мен ұялы телефондардың өңдеу қуаты немесе мүмкіндіктері ескі үстелдік платформаларға (мысалы, пиксельдік өнерді қажет ететін төмен ажыратымдылықтағы экрандар немесе музыканы ойнату үшін өте шектеулі сақтау және жад) ұқсас болғандықтан, көптеген демосцена өкілдері өздерінің бірегей дағдыларын осы платформалар үшін ойындар жасауға қолдана алды және осылайша өмір сүруге таба алды. Бір мысал – Angry Birds, оның жетекші дизайнері Яакко Айсало 1990 жылдары белсенді және танымал демосцена өкілі болған. Unity Technologies тағы бір маңызды мысал; оның iPhone, Android және Nintendo Switch платформаларындағы техникалық жетекшілері Ренальдас Зиома және Эрик Хеминг 2007 жылы шығарылған Playstation Portable консолі үшін Suicide Barbie демо-дискінің авторлары. Демоны өнер түрі ретінде танымал ету үшін бірнеше әрекеттер жасалды. Мысалы, демо-шоулар, демо-галереялар және демосценаға қатысты кітаптар, кейде тіпті субмәдениет пен оның туындыларын таныстыратын телебағдарламалар ұйымдастырылды. Швецияның Линчепинг қаласындағы IT ceum мұражайында демосцена туралы көрме бар.
Видеоойын индустриясы
4players.de 2007 жылға қарай ойын индустриясында "сан алуан" демо және кіріспе бағдарламашылары, суретшілер мен музыканттар жұмыс істегенін хабарлады. Digital Illusions, Starbreeze, Ascaron сияқты видео ойын компанияларында демо-жыр қатысушылары штат есебінде болды.