Видео ойынның тарихы мен эволюциясы

Видео ойындар тарихы: 1950-ші жылдардан бастау, Spacewar!, Magnavox Odyssey, Pong сияқты алғашқы ойындар мен консольдер туралы ақпарат.

64 мин оқу

100%

Дереккөз: History of video games — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Видеоойындар тарихы 1950-1960 жылдары компьютер ғалымдары шағын компьютерлер мен ЭЕМ-дерде (электрондық есептеу машиналарын) қарапайым ойындар мен симуляцияларды жобалай бастаған кезде басталды. «Ғарыш соғысы!» (Spacewar!) 1962 жылы Массачусетс технология институтының (MIT) студенттері жасаған алғашқы ойындардың бірі болды. Тұтынушыларға арналған алғашқы видео ойын құралдары 1970-ші жылдардың басында пайда болды. Алғашқы үй видео ойын консолі – Magnavox Odyssey, ал алғашқы аркадалық видео ойындары – Computer Space және Pong. Үй консольдарына бейімделгеннен кейін, көптеген компаниялар Pong-тың аркададағы және үйдегі табысын иелену үшін ойынды көшіріп жасауға тырысты, бұл толығу мен жаңарудың жетіспеуінен туындаған бірнеше өркендеу мен құлдырау циклдерін тудырды. 1970 жылдардың ортасына қарай, арзан бағдарламаланатын микропроцессорлар ертедегі құрылғылардың дискретті транзисторлық логикалық тізбектерін алмастырды, ал алғашқы ROM картриджі бар үй консольдары пайда болды, оның ішінде Atari Video Computer System (VCS) болды. Аркадалық видео ойындардың алтын ғасырында, Space Invaders және Pac Man сияқты ойындардың қарқынды өсуімен үй консольдары нарығы да дамыды. 1983 жылы АҚШ-тағы видео ойын дағдарысы нашар сапалы немесе көшірілген ойындардың көптігімен сипатталды, сонымен қатар секторда арзан жеке компьютерлер мен олар үшін жаңа ойын түрлері бәсекелестік тудырды. Бұл дағдары Жапонияның видео ойын индустриясын нарықтың жетекшісі болуға итермеледі, ол дағдарыдан аз зардап шекті. Nintendo 1985 жылы АҚШ-та Nintendo Entertainment System жүйесін шығарды, бұл сәтсіз видео ойын секторын жаңғыртуға көмектесті. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында жеке компьютерлерді жетілдіру және стандарттау, сондай-ақ Nintendo мен Sega арасындағы консоль соғысы АҚШ нарығында үлеске таласу үшін бәсекелестікке әкелді. Алғашқы үлкен портативті видео ойын консольдары 1990 жылдары пайда болды, олардың алғашқысы Nintendo Game Boy платформасы болды. 1990 жылдардың басында микропроцессор технологиясының жетістіктері ойын консольдарында, сондай-ақ графикалық карталар арқылы компьютерлерде нақты уақыт режимінде 3D көпбұрышты графиканы көрсетуге мүмкіндік берді. CD-ROM дискілері жеке компьютерлерге және консольдарға, соның ішінде Sony-дің PlayStation консольдік желісіне енгізіле бастады, бұл Sega-ны консоль аппараттық нарығынан ығыстырып, Nintendo-ның рөлін азайтты. 1990 жылдардың соңында Интернет кеңінен қолданысқа ие болды, ал видео ойындар онлайн элементтерді қоса бастады. Microsoft 2000 жылдардың басында Xbox желісімен консоль аппараттық нарығына енді, Sony-дің PlayStation ойын консолі және ойын-сауық құрылғысы ретінде позицияланғандығы жеке компьютерлерді ығыстырады деп қорқып. Sony және Microsoft жоғары деңгейдегі консоль мүмкіндіктері үшін жабдықтарды әзірлеуді жалғастырған кезде, Nintendo инновациялық ойынға назар аударды. Nintendo қозғалыс сезімталдығын қолдайтын Wii консолін жасады, бұл дәстүрлі емес ойыншыларды тартуға көмектесті және Nintendo-ның индустриядағы позициясын нығайтты; Nintendo Nintendo Switch шығаруда осы үлгіні сақтады. 2000 жылдардан бастап 2010 жылдарға дейін индустриядағы демографиялық өзгерістер смартфондар мен планшеттердегі мобильді ойындар портативті консольдарды ығыстырды, ал кездейсоқ ойындар нарықтың үлкен бөлігіне айналды, сондай-ақ Қытай және индустриямен дәстүрлі түрде байланысы жоқ басқа да аймақтардан ойыншылар санының өсуі байқалды. Осы өзгерістерді пайдалану үшін дәстүрлі кіріс модельдері тегін ойнауға, фримиумға және жазылымға негізделген ойындар сияқты тұрақты кіріс ағымын қамтамасыз ететін модельдермен алмастырылды. Үш А (AAA) видео ойындарын жасау қымбатқа түсіп, тәуекелге толы болғандықтан, 2000 және 2010 жылдары тәуелсіз ойынның эксперименталды және инновациялық дамуы үшін мүмкіндіктер көбейді, бұл мобильді және кездейсоқ ойындардың танымалдылығымен және цифрлық таратудың қарапайымдығымен байланысты. Аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету технологиясы жоғары сапалы бейнелерді жоғары кадрлық жылдамдықпен және виртуалды және кеңейтілген шындыққа негізделген ойындарды қолдау арқылы видео ойындарды жақсартуды жалғастыруда.

none

The history of video games began in the 1950s and 1960s as computer scientists began designing simple games and simulations on minicomputers and mainframes. Spacewar! was developed by Massachusetts Institute of Technology (MIT) student hobbyists in 1962 as one of the first such games on a video display. The first consumer video game hardware was released in the early 1970s. The first home video game console was the Magnavox Odyssey, and the first arcade video games were Computer Space and Pong. After its home console conversions, numerous companies sprang up to capture Pongs success in both the arcade and the home by cloning the game, causing a series of boom and bust cycles due to oversaturation and lack of innovation. By the mid 1970s, low cost programmable microprocessors replaced the discrete transistor–transistor logic circuitry of early hardware, and the first ROM cartridge based home consoles arrived, including the Atari Video Computer System (VCS). Coupled with rapid growth in the golden age of arcade video games, including Space Invaders and Pac Man, the home console market also flourished. The 1983 video game crash in the United States was characterized by a flood of too many games, often of poor or cloned qualities, and the sector saw competition from inexpensive personal computers and new types of games being developed for them. The crash prompted Japan's video game industry to take leadership of the market, which had only suffered minor impacts from the crash. Nintendo released its Nintendo Entertainment System in the United States in 1985, helping to rebound the failing video games sector. The latter part of the 1980s and early 1990s included video games driven by improvements and standardization in personal computers and the console war competition between Nintendo and Sega as they fought for market share in the United States. The first major handheld video game consoles appeared in the 1990s, led by Nintendo's Game Boy platform. In the early 1990s, advancements in microprocessor technology gave rise to real time 3D polygonal graphic rendering in game consoles, as well as in PCs by way of graphics cards. Optical media via CD ROMs began to be incorporated into personal computers and consoles, including Sony's fledgling PlayStation console line, pushing Sega out of the console hardware market while diminishing Nintendo's role. By the late 1990s, the Internet also gained widespread consumer use, and video games began incorporating online elements. Microsoft entered the console hardware market in the early 2000s with its Xbox line, fearing that Sony's PlayStation positioned as a game console and entertainment device, would displace personal computers. While Sony and Microsoft continued to develop hardware for comparable top end console features, Nintendo opted to focus on innovative gameplay. Nintendo developed the Wii with motion sensing controls, which helped to draw in non traditional players and helped to resecure Nintendo's position in the industry; Nintendo followed this same model in the release of the Nintendo Switch. From the 2000s and into the 2010s, the industry has seen a shift of demographics as mobile gaming on smartphones and tablets displaced handheld consoles, and casual gaming became an increasingly larger sector of the market, as well as a growth in the number of players from China and other areas not traditionally tied to the industry. To take advantage of these shifts, traditional revenue models were supplanted with ongoing revenue stream models such as free to play, freemium, and subscription based games. As triple A video game production became more costly and risk averse, opportunities for more experimental and innovative independent game development grew over the 2000s and 2010s, aided by the popularity of mobile and casual gaming and the ease of digital distribution. Hardware and software technology continues to drive improvement in video games, with support for high definition video at high framerates and for virtual and augmented reality based games.

Ерте тарихы (1948-1970)

1950 жылға қарай компьютерлік ғалымдар салыстырмалы түрде қарапайым ойын жүйелерін құру үшін электрондық машиналарды пайдаланды, мысалы, 1950 жылы крестик-нолик ойнауға арналған "Берти ми" немесе 1951 жылы "Ним" ойнауға арналған "Нимрод". Бұл жүйелер электронды жарық дисплейлерін қолданды және негізінен сол кездегі компьютерлердің қуатын көрсету үшін ірі көрмелерде демонстрациялық жүйелер ретінде пайдаланылды. Тағы бір ерте демонстрация – 1958 жылы Брукхейвен ұлттық зертханасында Уильям Хигинботам жасаған "Екі ойыншыға арналған теннис" ойыны, ол үш күндік көрме үшін аналогтық компьютер және осциллографты дисплей ретінде пайдаланды. "Ғарыш соғысы!" кеңірек таралған алғашқы бейнеойындардың бірі деп есептеледі, ол бір көрме жүйесінен тысқары да танымал болды. 1961 жылы MIT-де PDP 1 мейнфрейм компьютері үшін жасалған, ол екі ойыншыға PDP 1-дің салыстырмалы түрде қарапайым мониторында ғарыш шайқасын симуляциялауға мүмкіндік берді. Ойынның бастапқы коды MIT студенттері ел бойынша қозғалғанда PDP 1 компьютері бар басқа мекемелермен бөлісті, бұл ойынның танымалдылығын арттыруға септігін тигізді.

Мейнфреймдік компьютерлік ойындар

1960 жылдары мейнфрейм және миникомпьютер жүйелері үшін бірнеше компьютерлік ойындар жасалды, бірақ компьютерлік ресурстардың жетіспеушілігі, ойын-сауық өнімдерін жасауға қызығушылық танытқан жеткілікті деңгейде оқытылған бағдарламашылардың тапшылығы және әртүрлі географиялық аймақтардағы компьютерлер арасында бағдарламаларды берудің қиындығы салдарынан олар кең таралымға ие бола алмады. Дегенмен, 1970 жылдардың соңына қарай жағдай күрт өзгерді. Онжылдық ішінде BASIC және C жоғары деңгейдегі бағдарламалау тілдері кеңінен қабылданып, бұрынғы FORTRAN және COBOL сияқты техникалық тілдерге қарағанда қолжетімді болды, бұл компьютерлік ойын жасауды пайдаланушылардың кеңірек тобына ашты. Уақытты бөлісудің пайда болуы, бір мейнфреймнің ресурстарын терминалдар арқылы қосылған бірнеше пайдаланушылар арасында бөлуге мүмкіндік берді, компьютерге қол жеткізу енді мекемедегі бірнеше адаммен ғана шектелмеді, бұл студенттерге өз ойындарын жасауға көбірек мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 1966 жылы Digital Equipment Corporation (DEC) шығарған PDP 10 және 1971 жылы Bell Labs-те әзірленген, ал 1973 жылы жалпы қолжетімділікке ұсынылған UNIX операциялық жүйесі ел бойынша ортақ бағдарламалау ортасын құрды, бұл мекемелер арасында бағдарламаларды бөлісудің қиындығын азайтты. Сонымен қатар, Creative Computing (1974) сияқты есептеу техникасына арналған алғашқы журналдардың құрылуы, 101 BASIC Computer Games (1973) сияқты ең алғашқы бағдарламалық жинақтардың жариялануы және ARPANET сияқты кең аймақтық желілердің таралуы бағдарламаларды үлкен қашықтықтарда оңай бөлісуге мүмкіндік берді. Нәтижесінде, 1970 жылдары колледж студенттері жасаған көптеген мейнфрейм ойындары видео ойын индустриясының кейінгі дамуына әсер етті, Spacewar! ерекше жағдайды қоспағанда, 1960 жылдардағы ойындар мұндай әсер етпеді. Аркадада және үй консольдерінде жарыс және нысанаға ату сияқты жанрларда жылдам әрекет және нақты уақыттағы ойын қалыпты жағдай болды. Мейнфреймде мұндай ойындар жеткілікті дисплейлердің болмауына (көптеген компьютерлік терминалдар 1970 жылдардың соңына дейін мониторларға қарағанда телетайптарды пайдаланды, тіпті CRT терминалдарының көпшілігі тек символдар негізіндегі графиканы көрсетуге қабілетті болды) және ойын элементтерін нақты уақытта жаңарту үшін жеткіліксіз өңдеу қуаты мен жадыға байланысты көбінесе мүмкін болмады. 1970 жылдардағы мейнфреймдер сол кездегі аркадалық және консольдік жабдықтардан қуаттырақ болғанымен, есептеу ресурстарын уақытты бөлісу арқылы ондаған бір уақыттағы пайдаланушыларға бөлу қажеттілігі олардың мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді. Сондықтан мейнфрейм ойындарын бағдарламалаушылар таза әрекеттен гөрі стратегия мен жұмбақтарды шешуге баса назар аударды. Осы кезеңнің ең танымал ойындарының қатарында Майк Мейфилдтің 1971 жылғы "Жұлдызды жол" тактикалық ұрыс ойыны, Грегори Йобтың 1972 жылғы "Вумпусты аңдау" жасырынған және іздеу ойыны және Уолтер Брайттың 1977 жылғы "Империя" стратегиялық соғыс ойыны бар. Бұл кезеңнің ең маңызды ойыны, мүмкін, 1976 жылы Уилл Кроутер жасаған "Colossal Cave Adventure" (немесе жай ғана "Adventure") болды, ол үңгірлерге деген құштарлығын жаңадан шыққан үстелдік рөлдік ойын (RPG) Dungeons & Dragons (D&D) тұжырымдамаларымен біріктірді. 1977 жылы Дон Вудс Дж. Р. Р. Толкиннің жоғары фантазиясына баса назар аударып, кеңейтті, бұл 1970 жылдардың соңында дербес компьютерлерге көшкен барлау және инвентаризацияға негізделген жұмбақтарды шешуге негізделген жаңа жанрды құрды. Көптеген ойындар графикалық мүмкіндіктері шектеулі жабдықтарда жасалса, PLATO жүйесі, Иллинойс университетінде әзірленген, одан да әсерлі ойындарды өткізе алатын бір компьютер болды. Білім беру компьютері ретінде жасалған бұл жүйе АҚШ-тың барлық жерінде жүздеген пайдаланушыларды жоғары сапалы плазмалық дисплейлері бар қашықтан терминалдар арқылы байланыстырды және пайдаланушыларға бір-бірімен нақты уақытта қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді. Бұл жүйеге графикалық және/немесе көп ойыншылы ойындардың таңғажайып жиынтығын орналастыруға мүмкіндік берді, соның ішінде ең алғашқы компьютерлік RPG-лер, олар негізінен D&D-ден алынған, бірақ ойыннан айырмашылығы, жұмбақтарды шешуден гөрі ұрыс пен кейіпкердің дамуына көбірек көңіл бөлді. The Dungeon (1975) және The Game of Dungeons (1975) сияқты жоғарыдан төменге қарай жүгіруден бастап, қазір көбірек pedit5 және dnd файл атауларымен таныс, PLATO RPG-лері көп ұзамай Moria (1975), Oubliette (1977) және Avatar (1979) сияқты ойындармен бірінші тұлғалық көзқарасқа көшті, бұл көбінесе бірнеше ойыншыларға монстрлармен күресуге және бірлесіп тапсырмаларды орындауға мүмкіндік берді. Adventure сияқты, бұл ойындар да кейінірек дербес компьютерлік ойындарға шабыттандырды.

In the 1960s, a number of computer games were created for mainframe and minicomputer systems, but these failed to achieve wide distribution due to the continuing scarcity of computer resources, a lack of sufficiently trained programmers interested in crafting entertainment products, and the difficulty in transferring programs between computers in different geographic areas. By the end of the 1970s, however, the situation had changed drastically. The BASIC and C high level programming languages were widely adopted during the decade, which were more accessible than earlier more technical languages such as FORTRAN and COBOL, opening up computer game creation to a larger base of users. With the advent of time sharing, which allowed the resources of a single mainframe to be parceled out among multiple users connected to the machine by terminals, computer access was no longer limited to a handful of individuals at an institution, creating more opportunities for students to create their own games. Furthermore, the widespread adoption of the PDP 10, released by Digital Equipment Corporation (DEC) in 1966, and the portable UNIX operating system, developed at Bell Labs in 1971 and released generally in 1973, created common programming environments across the country that reduced the difficulty of sharing programs between institutions. Finally, the founding of the first magazines dedicated to computing like Creative Computing (1974), the publication of the earliest program compilation books like 101 BASIC Computer Games (1973), and the spread of wide area networks such as the ARPANET allowed programs to be shared more easily across great distances. As a result, many of the mainframe games created by college students in the 1970s influenced subsequent developments in the video game industry in ways that, Spacewar! aside, the games of the 1960s did not. In the arcade and on home consoles, fast paced action and real time gameplay were the norm in genres like racing and target shooting. On the mainframe, however, such games were generally not possible due both to the lack of adequate displays (many computer terminals continued to rely on teletypes rather than monitors well into the 1970s and even most CRT terminals could only render character based graphics) and insufficient processing power and memory to update game elements in real time. While 1970s mainframes were more powerful than arcade and console hardware of the period, the need to parcel out computing resources to dozens of simultaneous users via time sharing significantly hampered their abilities. Thus, programmers of mainframe games focused on strategy and puzzle solving mechanics over pure action. Notable games of the period include the tactical combat game Star Trek (1971) by Mike Mayfield, the hide and seek game Hunt the Wumpus (1972) by Gregory Yob, and the strategic war game Empire (1977) by Walter Bright. Perhaps the most significant game of the period was Colossal Cave Adventure (or simply Adventure), created in 1976 by Will Crowther by combining his passion for caving with concepts from the newly released tabletop role playing game (RPG) Dungeons & Dragons (D&D). Expanded by Don Woods in 1977 with an emphasis on the high fantasy of J. R. R. Tolkien, Adventure established a new genre based around exploration and inventory based puzzle solving that made the transition to personal computers in the late 1970s. While most games were created on hardware of limited graphic ability, one computer able to host more impressive games was the PLATO system developed at the University of Illinois. Intended as an educational computer, the system connected hundreds of users all over the United States via remote terminals that featured high quality plasma displays and allowed users to interact with each other in real time. This allowed the system to host an impressive array of graphical and/or multiplayer games, including some of the earliest known computer RPGs, which were primarily derived, like Adventure, from D&D, but unlike that game placed a greater emphasis on combat and character progression than puzzle solving. Starting with top down dungeon crawls like The Dungeon (1975) and The Game of Dungeons (1975), more commonly referred to today by their filenames, pedit5 and dnd, PLATO RPGs soon transitioned to a first person perspective with games like Moria (1975), Oubliette (1977), and Avatar (1979), which often allowed multiple players to join forces to battle monsters and complete quests together. Like Adventure, these games ultimately inspired some of the earliest personal computer games.

Алғашқы аркадтық бейнеойындар мен үй консольдары

Қазіргі заманғы бейне ойын индустриясы 1970 жылдардың басында АҚШ-та алғашқы аркадалық бейне ойын мен алғашқы үйлік бейне ойын консолінің бірдей дамуынан өркендеді. Аркадалық бейне ойын индустриясы бұрын электромеханикалық ойындардың (ЭМ ойындар) үстемдік құрған, бұрыннан бар аркадалық ойын индустриясынан өсті. Sega-ның ЭМ ойыны Periscope (1966) пайда болғаннан кейін, аркада индустриясы "аудиовизуалды" ЭМ жаңалықтарымен жетекшілік еткен "технологиялық жаңаруды" бастан кешірді, аркадаларды 1970 жылдардың басында коммерциялық бейне ойындарды енгізу үшін тиімді орта ретінде орнықтырды. 1960 жылдардың соңында колледж студенті Нолан Бушнелл ойын залында жартылай штаттан жұмыс істеді, онда ол ЭМ ойындарымен танысты, клиенттердің ойнағанын бақылады, машиналарды күтіп-ұстауға көмектесті, олардың қалай жұмыс істейтінін үйренді және ойын бизнесінің қалай жұмыс істейтінін түсінді. 1966 жылы Sanders Associates компаниясында жұмыс істеген кезде Ральф Бэр теледидар мониторына қосылатын ойын құрылғысын ойлап тапты. Бұл идеяны Sanders-тегі басшыларына ұсынғаннан кейін, олардың мақұлдауына ие болған ол Уильям Харрисон мен Уильям Рашпен бірге Бэрдің концепциясын қарапайым үстел теннисі ойынын ойнай алатын үйлік бейне ойын консолінің "Қоңыр қорап" прототипіне жетілдірді. Үшеуі технологияны патенттеді, ал коммерцияландыру бизнесімен айналыспаған Sanders, Magnavox компаниясына патенттерді лицензиялады. Бэрдің көмегімен Magnavox 1972 жылы алғашқы коммерциялық үйлік консоль – Magnavox Odyssey-ді жасады. Сонымен қатар, Нолан Бушнелл мен Тед Дабни Spacewar! ойынын іске қосу үшін монетамен жұмыс істейтін жүйе жасау туралы ойға келді. 1971 жылы екеуі Nutting Associates компаниясымен бірлесіп Computer Space атты алғашқы аркадалық бейне ойынды жасады. Бушнелл мен Дабни өздерінің жолын таңдап, Atari компаниясын құрды. Бушнелл Odyssey-дегі үстел теннисі ойынынан шабыттандырылып, Алан Алкорнды ойынның аркадалық нұсқасын жасауға шақырды, бұл жолы дискретті транзистор-транзисторлық логикалық (ТТЛ) электрондық схеманы қолданды. Atari-дің Pong ойыны 1972 жылдың соңында жарық көрді және алғашқы сәтті аркадалық бейне ойын деп есептеледі. Ол АҚШ-та аркадалық ойын индустриясының өсуіне түрткіс берді, бұл Williams, Chicago Coin және Bally Manufacturing компаниясының Midway еншілес компаниясы сияқты монетамен жұмыс істейтін ойын өндірушілері мен Ramtek және Allied Leisure сияқты жаңа стартаптардың қатысуымен мүмкін болды. Олардың көпшілігі доп пен жетекше басқаруын қолданатын Pong клондары болды және 1974 жылы нарықтың қанығуына әкелді, бұл аркадалық ойын жасаушыларды 1975 жылы жаңа ойындарды ойлап табуға мәжбүр етті. Pong пайда болғаннан кейін құрылған көптеген жаңа компаниялар өздері инновация жасай алмады және жабылды, ал 1975 жылдың соңында аркада нарығы жаңа ойын сатудан түскен кірістерге байланысты шамамен 50%-ға төмендеді. Сонымен қатар, Magnavox Atari және тағы бірнеше аркадалық ойын жасаушыларды Бэрдің патенттерін бұзғаны үшін сотқа берді. Бушнелл Atari үшін сот ісін реттеді, келісімнің бір бөлігі ретінде Atari үшін патенттерге мәңгілік құқықтарды алды. Басқалары келісімге келмеді, ал Magnavox осы патенттік құқық бұзушылықтар бойынша соттан шамамен 100 миллион доллар өндіріп алды, патенттердің мерзімі 1990 жылы аяқталды. Аркадалық бейне ойындар Америка және Жапон корпорациялары арасындағы серіктестіктердің арқасында Жапонияда жылдам танымал болды, бұл жапондық компанияларды АҚШ-тағы технологиялық дамудан хабардар етті. Nakamura Amusement Machine Manufacturing Company (Namco) 1973 жылдың соңында Pong-ты Жапонияға импорттау үшін Atari-мен серіктестік жасады. Сол жылы Taito және Sega 1973 жылдың ортасына дейін Жапонияда Pong клондарын шығарды. Жапондық компаниялар 1974 жылы жаңа ойындарды жасап, оларды серіктестер арқылы экспорттау немесе лицензиялауды бастады. Олардың ішінде Midway лицензиялаған Taito-ның Gun Fight (жапондық нұсқада бастапқыда Western Gun) ойыны бар. Midway нұсқасы 1975 жылы шығарылды, ол дискретті ТТЛ компоненттерінен гөрі микропроцессорды қолданған алғашқы аркадалық бейне ойын болды. Бұл инновация аркадалық ойындарды жасаудың күрделілігі мен уақытын, сондай-ақ озық ойынды жүзеге асыру үшін қажетті физикалық компоненттердің санын күрт қысқартты.

The modern video game industry grew out of the concurrent development of the first arcade video game and the first home video game console in the early 1970s in the United States. The arcade video game industry grew out of the pre existing arcade game industry, which was previously dominated by electro mechanical games (EM games). Following the arrival of Sega's EM game Periscope (1966), the arcade industry was experiencing a "technological renaissance" driven by "audio visual" EM novelty games, establishing the arcades as a healthy environment for the introduction of commercial video games in the early 1970s. In the late 1960s, a college student Nolan Bushnell had a part time job at an arcade where he became familiar with EM games, watching customers play and helping to maintain the machinery while learning how it worked and developing his understanding of how the game business operates. In 1966, while working at Sanders Associates, Ralph Baer came up with an idea for an entertainment device that could be hooked up to a television monitor. Presenting this to his superiors at Sanders and getting their approval, he, along with William Harrison and William Rusch, refined Baer's concept into the "Brown Box" prototype of a home video game console that could play a simple table tennis game. The three patented the technology, and Sanders, not in the commercialization business, sold licenses to the patents to Magnavox to commercialize. With Baer's help, Magnavox developed the Magnavox Odyssey, the first commercial home console, in 1972. Concurrently, Nolan Bushnell and Ted Dabney had the idea of making a coin operated system to run Spacewar! By 1971, the two had developed Computer Space with Nutting Associates, the first arcade video game. Bushnell and Dabney struck out on their own and formed Atari. Bushnell, inspired by the table tennis game on the Odyssey, hired Allan Alcorn to develop an arcade version of the game, this time using discrete transistor–transistor logic (TTL) electronic circuitry. Atari's Pong was released in late 1972 and is considered the first successful arcade video game. It ignited the growth of the arcade game industry in the United States from both established coin operated game manufacturers like Williams, Chicago Coin, and the Midway subsidiary of Bally Manufacturing, and new startups such as Ramtek and Allied Leisure. Many of these were Pong clones using ball and paddle controls, and led to saturation of the market in 1974, forcing arcade game makers to try to innovate new games in 1975. Many of the newer companies created in the wake of Pong failed to innovate on their own and shut down, and by the end of 1975, the arcade market had fallen by about 50% based on new game sale revenues. Further, Magnavox took Atari and several other of these arcade game makers to court over violations of Baer's patents. Bushnell settled the suit for Atari, gaining perpetual rights for the patents for Atari as part of the settlement. Others failed to settle, and Magnavox won around $100 million in damages from these patent infringement suits before the patents expired in 1990. Arcade video games caught on quickly in Japan due to partnerships between American and Japanese corporations that kept the Japan companies abreast of technology developments within the United States. The Nakamura Amusement Machine Manufacturing Company (Namco) partnered with Atari to import Pong into Japan in late 1973. Within the year, Taito and Sega released Pong clones in Japan by mid 1973. Japanese companies began developing novel games and exporting or licensing them through partners in 1974. Among these included Taito's Gun Fight (originally Western Gun in its Japanese release), which was licensed to Midway. Midway's version, released in 1975, was the first arcade video game to use a microprocessor rather than discrete TLL components. This innovation drastically reduced the complexity and time to design of arcade games and the number of physical components required to achieve more advanced gameplay.

Консольдық арнаулы нарық

Magnavox Odyssey көпшілікке кеңінен таралған жоқ, себебі оның бастапқы дискретті электрондық компоненттер технологиясының мүмкіндіктері шектеулі болды. Space Invaders Жапонияда дереу табысқа ие болды, тіпті кейбір аркадалар тек Space Invaders автоматтары үшін ашылды. Space Invaders 1978 жылдан 1982 жылға дейін жалғасқан аркадтық ойындардың «алтын ғасыры» деп саналатын кезеңді бастады. Осы кезеңде Atari, Namco, Taito, Williams және Nintendo компанияларынан бірнеше әсерлі және көп сатылған аркадтық ойындар шықты, олардың ішінде: Asteroids (1979), Galaxian (1979), Defender (1980), Missile Command (1980), Tempest (1981) және Galaga (1981). 1980 жылы шыққан Pac Man халық мәдениетінің символына айналды, сондай-ақ танымал кейіпкерлерге және лабиринттерде немесе платформалар тізбегінде өту сияқты жаңа механикаға назар аударатын ойындардың жаңа толқыны пайда болды. Pac Man және оның жалғасы Ms. Pac Man (1982) ойынынан басқа, «алтын ғасыр» кезеңіндегі ең танымал ойындар Donkey Kong (1981) және Q*bert (1982) болды. Vending Times журналының мәліметінше, АҚШ-та монетамен жұмыс істейтін бейне ойындардан түскен кіріс 1978 жылы 308 миллион доллардан 1979 жылы 968 миллион долларға, ал 1980 жылы 2,8 миллиард долларға дейін өсті. Pac Man бейне ойындарға деген қызығушылықты одан әрі күшейте келе, аркадаларға әйел ойыншыларды көптеп тартты, нәтижесінде 1981 жылы кіріс 4,9 миллиард долларға жетті. Play Meter журналының мәліметінше, 1982 жылдың шілдесіне қарай монеталардың жалпы сомасы 8,9 миллиард долларға жетті, оның 7,7 миллиарды бейне ойындардан түсті.

Картридждік үй консольдарының пайда болуы

Аркадтық және үй консольдары үшін арнайы ойын аппараттарын жасау шығындары, дискретті компоненттік тізбектерге және шектеулі тұтынушы өмір сүру мерзіміне ие арнайы интегралдық схемаларға (ASIC) негізделгендіктен, инженерлерді балама іздеуге итермеледі. 1975 жылға қарай микропроцессорлардың бағасы төмендеп, оларды ауыстырылатын медиадан ойын бағдарламаларын жүктеуге болатын бағдарламаланатын консольдерді жасау үшін қолдануға мүмкіндік берді. Fairchild Camera and Instrument компаниясының Fairchild Channel F консолі 1976 жылы шықты. Бұл бағдарламаланатын ROM картридждерін қолдану арқылы ойыншыларға ойындарды ауыстыруға мүмкіндік берген алғашқы үй консолі, сонымен қатар ROM картриджінен нұсқауларды оқитын микропроцессорды қолданған алғашқы үй консолі болды. Atari және Magnavox 1977 және 1978 жылдары сәйкесінше Atari Video Computer System (VCS, кейіннен Atari 2600) және Magnavox Odyssey 2 консольдерін шығарды, екеуі де картридждерді қолдануды енгізді. Atari VCS-ті жылдам аяқтау үшін Бушнелл Atari-ді Warner Communications компаниясына 28 миллион долларға сатты, бұл жүйенің дизайнын 1977 жылдың соңына дейін аяқтау үшін қажетті қаржыны қамтамасыз етті. Дегенмен, бейнеойындарға қызығушылық жоғары болды және Mattel Electronics сияқты жаңа ойыншылар нарыққа тартылды. 1980 жылы Atari-дің тұтынушы сатуы 119 миллион доллардан 204 миллион долларға дейін екі есеге өсті, ал 1981 жылы 841 миллион доллардан асты, ал АҚШ-тағы бейнеойындар индустриясының жалпы сату көлемі 1979 жылы 185,7 миллион доллардан 1981 жылы 1 миллиард доллардан асты. Atari, Missile Command және Asteroids сияқты өз аркадтық ойындарын, сондай-ақ Defender сияқты лицензиялық ойындарды шығару арқылы индустрияда үстемдікке ие болды, 1981 жылға қарай долларлық көлемде әлемдік нарықтың шамамен 65% үлесіне ие болды. Mattel нарықтың шамамен 15-20% үлесіне ие болды, ал Magnavox үшінші орында болды, ал Fairchild 1979 жылы нарықтан толығымен шықты. Atari-дің саясаты компанияның төрт бағдарламашысы – Дэвид Крейн, Ларри Каплан, Алан Миллер және Боб Уайтхедті 1979 жылы өздерінің Activision компаниясын құруға итермеледі. Олар Atari VCS үшін ойын жасау тәжірибесін пайдаланып, өздерінің ойындарын жасап, жариялады. Atari Activision-нің қызметін тоқтату үшін сотқа жүгінді, бірақ компаниялар соттан тыс келісімге келді, Activision өз ойындарының сатудан түскен табысының бір бөлігін Atari-ге лицензиялық төлем ретінде төлеуге келісті. 1981 жылы Atari және Mattel компанияларының басқа да дамытушылары Activision үлгісін ұстанды және Imagic компаниясын құрды. 1982 жылы ColecoVision компаниясы Atari-дің нарықтағы үстемдігіне қарсы шықты. Space Invaders Atari VCS үшін жасалғандай, Coleco Nintendo-ның аркадалық хиті Donkey Kong-тың лицензияланған нұсқасын жүйемен бірге жинақталған ойын ретінде жасады. Colecovision-ның 1982 жылы аппараттық нарықтағы үлесі 17% болса, Atari VCS-тің 58% үлесімен салыстырғанда, ол Atari-дің жаңа консолі Atari 5200-ден артық сатылды, сондай-ақ алғашқы консольдік фантастикалық ойын болды. Activision-нің Pitfall! ойыны, үшінші тараптың ең табысты ойындарының бірі болғандықтан, бүйірлік жылжымалы платформалық ойындардың негізін қалады. Intellivision үшін жасалған Utopia алғашқы қала құрылысы ойыны және алғашқы нақты уақыт стратегиялық ойындардың бірі саналады.

Development costs of dedicated game hardware for arcade and home consoles based on discrete component circuitry and application specific integrated circuits (ASICs) with only limited consumer lifespans drove engineers to find alternatives. Microprocessors had dropped far enough in price by 1975 to make these a viable option for developing programmable consoles that could load in game software from a form of swappable media. The Fairchild Channel F by Fairchild Camera and Instrument was released in 1976. It is the first home console to use programmable ROM cartridges allowing players to swap games as well as being the first home console to use a microprocessor which reads instructions from the ROM cartridge. Atari and Magnavox followed suit in 1977 and 1978, respectively, with the release of the Atari Video Computer System (VCS, later known as the Atari 2600) and the Magnavox Odyssey 2, both systems also introducing the use of cartridges. As to complete the Atari VCS quickly, Bushnell sold Atari to Warner Communications $28 million, providing the necessary cash infusion to complete the system's design by the end of 1977. However, there was still newfound interest in video games, and new players were drawn to the market, such as Mattel Electronics with the Intellivision. Atari's consumer sales almost doubled from $119 million to nearly $204 million in 1980 and then exploded to over $841 million in 1981, while sales across the entire video game industry in the United States rose from $185.7 million in 1979 to just over $1 billion in 1981. Through a combination of conversions of its own arcade games like Missile Command and Asteroids and licensed conversions like Defender, Atari took a commanding lead in the industry, with an estimated 65% market share of the worldwide industry by dollar volume by 1981. Mattel settled into second place with roughly 15% 20% of the market, while Magnavox ran a distant third, and Fairchild exited the market entirely in 1979. Atari's policies drove four of the company's programmers, David Crane, Larry Kaplan, Alan Miller, and Bob Whitehead, to resign and form their own company Activision in 1979, using their knowledge of developing for the Atari VCS to make and publish their own games. Atari sued to stop Activision's activities, but the companies settled out of court, with Activision agreeing to pay a portion of their game sales as a license fee to Atari. Another group of Atari and Mattel developers left and formed Imagic in 1981, following Activision's model. Atari's dominance of the market was challenged by Coleco's ColecoVision in 1982. As Space Invaders had done for the Atari VCS, Coleco developed a licensed version of Nintendo's arcade hit Donkey Kong as a bundled game with the system. While the Colecovision only had 17% of the hardware market in 1982 compared to the Atari VCS' share of 58%, it outsold Atari's newer console, the Atari 5200. and first console fantasy game. Activision's Pitfall!, beside being one of the more successful third party games, also established the foundation of side scrolling platform games. Utopia for the Intellivision was the first city building game and considered one of the first real time strategy games.

Ертедегі хобби компьютерлік ойындар

Алғашқы бейнеойындардың сауда дамуының нәтижесі негізінен видеоаркадалар мен үй консольдерінде көрінді, бірақ сонымен бірге үй компьютерлерінің нарығы да кеңейді. Бұл үй компьютерлері бастапқыда хобби деңгейінде болды, 1970 жылдардың басында Altair 8800 және IMSAI 8080 сияқты мини-компьютерлер пайда болды. Калифорния штатының Менло-Парк қаласындағы Homebrew Computer Club сияқты топтар осы мини-компьютерлердің негізінде жаңа аппараттық және бағдарламалық құралдарды қалай жасауға болатынын, олардың үй нарығына қалай жете алатынын зерделеді. 1970 жылдардың соңында "1977 Трилогиясы" – Commodore PET, Apple II және TRS 80 компьютерлерінің пайда болуымен қолжетімді үй компьютерлері нарыққа шықты. Олардың көпшілігі бірқатар алдын ала орнатылған ойындармен және BASIC бағдарламалау тілімен бірге келді, бұл пайдаланушыларға қарапайым ойындарды жасауға мүмкіндік берді. Жаңа компьютерлер үшін хобби топтары құрылып, олардан кейін ПК ойын бағдарламалары пайда болды. Көп ұзамай осы ойындардың көпшілігі – бастапқыда Star Trek сияқты үлкен компьютерлердегі классикалық ойындардың көшірмелері, содан кейін Space Invaders, Frogger, Pac Man (Pac Man көшірмелеріне қараңыз) және Donkey Kong сияқты танымал аркадалық ойындардың көшірмелері мен порттары әртүрлі арналар арқылы таратыла бастады. Мысалы, ойынның бастапқы коды кітаптарда (Дэвид Ахлдың "BASIC Computer Games" кітабы сияқты), журналдарда ("Electronic Games" және "Creative Computing") және бюллетеньдерде жарияланды, бұл пайдаланушыларға кодты өздері теруге мүмкіндік берді. АҚШ-та хобби бағдарламалау уақыт өткізу тәсілі ретінде қарастырылса, көптеген ойыншылар бейнеойындар консольдеріне қызығушылық танытты, ал Ұлыбританияда және Еуропаның басқа аймақтарындағы "жатақхана кодтаушылары" өз еңбектерінен пайда табудың жолдарын іздеді. Бағдарламашылар өздерінің жұмыстарын дискеткалар, кассеталар және ROM картридждерін физикалық пошта арқылы сату арқылы таратты. Көп ұзамай шағын кәсіп пайда болды, әуесқой бағдарламашылар дискілерді пластикалық қаптарға салып, жергілікті дүкендердің сөрелеріне қойды немесе пошта арқылы жіберді. Sierra On Line компаниясының Mystery House сияқты, қарапайым графиканы мәтінмен бірге қолданған алғашқы графикалық квест ойындары да осы кезеңде пайда болды. Rogue ойыны, roguelike жанрының атасы, 1980 жылы Гленн Вичман мен Майкл Той жасады, олар Colossal Cave Adventure ойынының геймплейін кездейсоқ етудің жолын тапқысы келді.

The fruit of retail development in early video games appeared mainly in video arcades and home consoles, but at the same time, there was a growing market in home computers. Such home computers were initially a hobbyist activity, with minicomputers such as the Altair 8800 and the IMSAI 8080 released in the early 1970s. Groups like the Homebrew Computer Club in Menlo Park, California envisioned how to create new hardware and software from these minicomputer systems that could eventually reach the home market. Affordable home computers began appearing in the late 1970s with the arrival of the "1977 Trinity": the Commodore PET, the Apple II, and the TRS 80. Most shipped with a variety of pre made games as well as the BASIC programming language, allowing their owners to program simple games. Hobbyist groups for the new computers soon formed and PC game software followed. Soon many of these games—at first clones of mainframe classics such as Star Trek, and then later ports or clones of popular arcade games such as Space Invaders, Frogger, Pac Man (see Pac Man clones) and Donkey Kong—were being distributed through a variety of channels, such as printing the game's source code in books (such as David Ahl's BASIC Computer Games), magazines (Electronic Games and Creative Computing), and newsletters, which allowed users to type in the code for themselves. While hobbyist programming in the United States was seen as a pastime while more players flocked to video game consoles, such "bedroom coders" in the United Kingdom and other parts of Europe looked for ways to profit from their work. Programmers distributed their works through the physical mailing and selling of floppy disks, cassette tapes, and ROM cartridges. Soon a small cottage industry was formed, with amateur programmers selling disks in plastic bags put on the shelves of local shops or sent through the mail. The first graphical adventure games from Sierra On Line such as Mystery House, using simple graphics alongside text, also emerged around the same time. Rogue, the namesake of the roguelike genre, was developed in 1980 by Glenn Wichman and Michael Toy who wanted a way to randomize the gameplay of Colossal Cave Adventure.

Бірінші қолмен ұсталатын LED/VFD/LCD ойындар

Барлық компьютерлік компоненттерді пайдаланатын, бірақ көбінесе LED немесе VFD шамдарын дисплей ретінде қолданатын қолға ұсталатын электрондық ойындар алғаш рет 1970-ші жылдардың басында пайда болды. 1970-ші жылдардың ортасына қарай LCD дисплейлері тұтыну тауарлары үшін қолжетімді болды және олардың аз қуат тұтынуы мен кіші өлшемдеріне байланысты мұндай ойындарда LED және VFD шамдарын ығыстырды. Бұл ойындардың көпшілігі дисплейдің қарапайымдылығына байланысты бір ғана ойынмен шектелді. Mattel Electronics, Coleco, Entex Industries, Bandai және Tomy сияқты компаниялар 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында көптеген электрондық ойындар жасады. Арзан микропроцессорлармен бірге қолға ұсталатын электрондық ойындар 1970-ші жылдардың соңында алғашқы қолға ұсталатын бейне ойын жүйелеріне жол ашты. 1979 жылы Milton Bradley Company бір-бірімен алмастырылатын картридждерді қолданатын алғашқы қолға ұсталатын жүйені – LCD матрицалық экраны бар Microvision-ды шығарды. Жүйе өндіріс басталған алғашқы жылы шамалы жетістікке жеткенімен, ойындардың жетіспеуі, экранның кіші өлшемі және 1983 жылғы бейне ойын дағдарысы жүйенің тез құлауына себеп болды. 1980 жылы Nintendo LCD экрандарды пайдаланатын қолға ұсталатын электрондық ойындары – Game & Watch желісінің бірінші ойынын шығарды. Game & Watch көптеген басқа ойын және ойыншық компанияларын өздерінің портативті ойындарын жасауға ынталандырды, олардың көпшілігі Game & Watch ойындарының көшірмелері немесе танымал аркадалық ойындардың бейімделулері болды. Tiger Electronics осы видео ойын концепциясын арзан, қолжетімді қолға ұсталатын ойындармен қабылдады және осы модельде әлі күнге дейін ойындар шығаруда.

1980 жылдар

Видеоойындар индустриясы 1980 жылдардың басында алғашқы маңызды даму қиындықтарын бастан өткерді; нарықтың тартымдылығы көптеген тәжірибесіз компанияларды видеоойындардан табыс табуға тартты, бұл 1983 жылғы индустрия құлдырауына себеп болды және Солтүстік Америка нарығын жойды. Құлдыраудан кейін жапондық компаниялар индустрияның жетекшілеріне айналды, ал индустрия қалпына келгенде, алғашқы ірі баспагерлік үйлер пайда болды, осылайша болашақта осындай құлдыраудың алдын алуға бағытталған индустрияны дамытты.

1983 жылғы видео ойындар апаты

Activision-нің Atari VCS және басқа үй консольдары үшін үшінші тарапты әзірлеуші ретінде жеткен табысы 1980 жылдардың басында басқа үшінші тарапты әзірлеуші фирмалардың пайда болуына түрткі болды; 1983 жылға қарай кем дегенде 100 түрлі компания Atari VCS үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлейтінін мәлімдеді. Сонымен қатар, осы ойындардың сапасы туралы сұрақтар туды. Кейбір фирмалар сапалы ойындар жасау үшін ойын дизайны және бағдарламалау саласындағы сарапшыларды жұмысқа алған болса, көпшілігі осы салада тәжірибесі жоқ венчурлік капиталдармен қолдау көрсетілген жаңадан бастаған бағдарламашылармен жұмыс істеді. Нәтижесінде, Atari VCS нарығы сапасыз ойындардың көп мөлшерімен толып кетті. Бұл ойындар жақсы сатылмады, ал сатушылар өнімдерінен құтылу үшін бағасын төмендетті. Бұл жоғары сапалы ойындардың сатылуына да кері әсер етті, себебі тұтынушылар тұрақты бағамен сатылатын сапалы ойындардың орнына, арзан бағадағы ойындарды сатып алуға көбірек бейімділік танытты. 1983 жылдың соңында бірнеше фактор, соның ішінде сапасыз ойындармен толы нарық және басылым бақылауын жоғалту, нарық көшбасшысы Атариға тұтынушылардың сенімі төмендеуі, бірнеше танымал ойындардың нашар өнім көрсетуі және үй компьютерлерінің ойын консольдерімен шамалас құнмен жаңа және жетілдірілген платформа ретінде пайда болуы Солтүстік Американың бейне ойын индустриясында күрт құлдырауға әкелді. 1982 жылы 42 миллиард долларға бағаланған әлемдік бейне ойын нарығы 1985 жылға қарай 14 миллиард долларға дейін төмендеді. Warner Communications 1984 жылы Atari компаниясын Джек Трамиелге сатты, ал Magnavox және Coleco индустриядан шықты. Бұл құлдырау американдық серіктестері бар жапондық компанияларға да азды-көпті әсер етті, бірақ бейне ойындар саласында ұзақ тарихы бар көптеген жапондық компаниялар осы қысқа мерзімді әсерлерді жеңе алды. Осы құлдырау Жапонияның келесі бірнеше жыл бойы бейне ойын индустриясында көшбасшы болуына жағдай жасады, әсіресе Nintendo компаниясының 1985 жылы АҚШ және басқа Батыс аймақтарына қайта брендтелген Famicom, Nintendo Entertainment System-ді ұсынуы арқасында, 1983 жылғы құлдырауға әкелген факторларды болдырмау үшін қатаң басылым бақылауын сақтап қалды.

Activision's success as a third party developer for the Atari VCS and other home consoles inspired other third party development firms to emerge in the early 1980s; by 1983, at least 100 different companies claimed to be developing software for the Atari VCS. Further, there were questions on the quality of these games. While some of these firms hired experts in game design and programming to build quality games, most were staffed by novice programmers backed by venture capitalists without experience in the area. As a result, the Atari VCS market became watered down with large quantities of poor quality games. These games did not sell well, and retailers discounted their prices to try to get rid of their inventory. This further impacted sales of high quality games, since consumers would be drawn to purchase bargain bin priced games over quality games marked at a regular price. At the end of 1983, several factors, including a market flooded with poor quality games and loss of publishing control, the lack of consumer confidence in market leader Atari due to the poor performance of several high profile games, and home computers emerging as a new and more advanced platform for games at nearly the same cost as video game consoles, caused the North American video game industry to experience a severe downturn. while the global video game market estimated at $42 billion in 1982 fell to $14 billion by 1985. Warner Communications sold off Atari to Jack Tramiel in 1984, while Magnavox and Coleco exited the industry. The crash had some minor effects on Japanese companies with American partners impacted by the crash, but as most of the Japanese companies involved in video games at this point have long histories, they were able to weather the short term effects. The crash set the stage for Japan to emerge as the leader in the video game industry for the next several years, particularly with Nintendo's introduction of the rebranded Famicom, the Nintendo Entertainment System, back into the U. S. and other Western regions in 1985, maintaining strict publishing control to avoid the same factors that led to the 1983 crash.

Үй компьютерлерінің екінші толқыны

1970 жылдардың аяғында Apple II және Commodore PET-тің табысынан кейін, 1980 жылдардың басында арзан әрі үйлесімсіз үй компьютерлерінің бірнеше түрі пайда болды. Бұл екінші толқында VIC 20 және Commodore 64; Sinclair ZX80, ZX81 және ZX Spectrum; NEC PC 8000, PC 6001, PC 88 және PC 98; Sharp X1 және X68000; Fujitsu FM Towns, сондай-ақ Atari 8 биттік компьютерлер, BBC Micro, Acorn Electron, Amstrad CPC және MSX сериялары кірді. Осы жүйелердің көптегені аймақтық нарықтарда сұранысқа ие болды. Бұл жаңа жүйелер үй компьютерлері мен ойын нарықтарын дамытуға көмектесті, бәсекелестік жарнамалық кампаниялар арқылы компьютерлік және ойын әлемі туралы хабардарлықты арттырды. Бұл ең айқын Ұлыбританияда байқалды, онда BBC компьютерлік білім беруді қолдады және Acorn компаниясымен бірлесіп BBC Micro-ның дамуына демеу берді. BBC Micro, ZX Spectrum және Commodore 64 арқасында Ұлыбританияда "үйден код жасайтын" жаңа буын пайда болды және шағын кәсіби командалар жасаған бағдарламалармен қатар, осы платформалар үшін өз бағдарламаларын сата бастады. Acornsoft және Mastertronic сияқты шағын баспа және тарату компаниялары осы тұлғалар мен командаларға өз ойындарының көшірмелерін жасауға және сатуға көмектесу үшін құрылды. Ubisoft 1980 жылдардың ортасында Францияда осындай дистрибьютор ретінде бастап, кейін бейне ойындарды әзірлеуге және жариялауға көшті. Жапонияда MSX және NEC PC сериясы сияқты жүйелер танымал болды, ал бірнеше дамушы компаниялар осы платформалар үшін аркадалық ойындардың көшірмелерін және жаңа ойындарды жасады. Бұл компаниялардың қатарында HAL Laboratory, Square және Enix болды, олардың барлығы 1983 жылы шыққан Nintendo Famicom үшін алғашқы үшінші тарап әзірлеушілеріне айналды. Castlevania, Metal Gear, Bubble Bobble, Gradius сияқты ұзақ жылдар бойы дамыған франшизалардың алғашқы бөлімдері, сондай-ақ консольдік ойындар мен визуалды романдардың порттары PC88, X68000 және MSX сияқты жапондық платформаларда пайда болды. Ойындар үй компьютерлерінің бағдарламалық қамтамасының басым бөлігін құрады. 1984 жылғы Atari 8 биттік бағдарламалық жасақтама туралы шолулар жинағында ойындарға 198 бет, ал қалғандарына 167 бет арналған. Сол жылы компьютерлік ойын нарығы сол жылғы құлдыраудан кейін консоль нарығынан басымдық алды; компьютерлер тең мүмкіндіктер ұсынды және олардың қарапайым дизайны ойынды қосылғаннан кейін аппаратты толық бақылауға мүмкіндік бергендіктен, олармен ойнау консольдерге қарағанда оңай болды. 1980 жылдардың соңында Amiga және Atari ST сияқты жаңа буын жеке компьютерлер пайда болды. Екі компьютердің де алдыңғы буынға қарағанда графикалық және дыбыстық мүмкіндіктері жақсартылған, бұл оларды бейне ойынды әзірлеу үшін маңызды платформаларға айналдырды, әсіресе Ұлыбританияда. "Үйден код жасайтын" бағдарламашылар командалар құрып, осы жүйелер үшін кәсіби түрде ойын шығара бастады. Олардың қатарында Питер Молино құрған Bullfrog Productions (Populous – алғашқы құдай ойыны), DMA Design (Lemmings), Psygnosis (Shadow of the Beast) және Team17 (Worms) болды.

Following the success of the Apple II and Commodore PET in the late 1970s, a series of cheaper and incompatible home computers emerged in the early 1980s. This second batch included the VIC 20 and Commodore 64; Sinclair ZX80, ZX81 and ZX Spectrum; NEC PC 8000, PC 6001, PC 88 and PC 98; Sharp X1 and X68000; Fujitsu FM Towns, and Atari 8 bit computers, BBC Micro, Acorn Electron, Amstrad CPC, and MSX series. Many of these systems found favor in regional markets. These new systems helped catalyze both the home computer and game markets, by raising awareness of computing and gaming through their competing advertising campaigns. This was most notable in the United Kingdom where the BBC encouraged computer education and backed the development of the BBC Micro with Acorn. Between the BBC Micro, the ZX Spectrum, and the Commodore 64, a new wave of "bedroom coders" emerged in the United Kingdom and started selling their own software for these platforms, alongside those developed by small professional teams. Small publishing and distribution companies such as Acornsoft and Mastertronic were established to help these individuals and teams to create and sell copies of their games. Ubisoft started out as such a distributor in France in the mid 1980s before they branched out into video game development and publishing. In Japan, systems like the MSX and the NEC PC line were popular, and several development houses emerged developing arcade clones and new games for these platforms. These companies included HAL Laboratory, Square, and Enix, which all later became some of the first third party developers for the Nintendo Famicom after its release in 1983. Early installments in a number of long running franchises such as Castlevania, Metal Gear, Bubble Bobble, Gradius, as well as ports of console games and visual novels appeared on Japanese platforms like the PC88, X68000, and MSX. Games dominated home computers' software libraries. A 1984 compendium of reviews of Atari 8 bit software used 198 pages for games compared to 167 for all others. By that year the computer game market took over from the console market following the crash of that year; computers offered equal ability and, since their simple design allowed games to take complete command of the hardware after power on, they were nearly as simple to start playing with as consoles. Later in the 1980s the next wave of personal computers emerged, with the Amiga and Atari ST in 1985. Both computers had more advanced graphics and sound capabilities than the prior generation of computers, and made for key platforms for video game development, particularly in the United Kingdom. The bedroom coders had since formed development teams and started producing games for these systems professionally. These included Bullfrog Productions, founded by Peter Molyneux, with the release of Populous (the first such god game), DMA Design with Lemmings, Psygnosis with Shadow of the Beast, and Team17 with Worms.

IBM PC-ге үйлесімді

Үй компьютерлерінің екінші толқыны 1980 жылдардың басында дамыған кезде, олар бір-бірінен жабық аппараттық жүйелер ретінде қалып қойды. BASIC немесе басқа қарапайым тілдерде жазылған бағдарламаларды оңай көшіруге болса, ал күрделі бағдарламаларды мақсатты жүйенің аппараттық талаптарына сай келтіру үшін түрлендіру қажет болды. IBM 1981 жылы алғашқы IBM дербес компьютерлерін (IBM PC) MS-DOS операциялық жүйесімен бірге шығарды. IBM PC жаңа компоненттерді қосуға мүмкіндік беретін ашық архитектурамен жасалған, бірақ IBM жүйе үшін жасалған эксклюзивті BIOS арқылы өндірісті бақылауда ұстауды жоспарлады. IBM дербес компьютеріне деген сұранысты қанағаттандыруға күрескен кезде, Compaq сияқты басқа компьютер өндірушілер BIOS-ты кері инженериялап, 1983 жылға қарай IBM PC-мен үйлесімді компьютерлерді жасады. 1987 жылға қарай IBM PC-мен үйлесімді компьютерлер үй және бизнес компьютерлер нарығында басымдық танытты. Видео ойындар саласында IBM PC-мен үйлесімділік ойын әзірлеуді одан әрі жандандырды. Бағдарламалық жасақтаманы жасаушылар IBM PC-ге сәйкес келетін талаптарға сәйкес жаза алатындықтан, қолданылатын марка немесе модель туралы алаңдамауы керек еді. Алғашқы IBM PC тек монохромды мәтіндік ойындарды қолдаса да, ойын әзірлеушілер мейнфреймдер мен басқа қарапайым мәтіндік ойындарды, мысалы, Infocom-ның Zork ойынын компьютерге түрлендірді. IBM Color Graphics Adapter (CGA) (1981), Enhanced Graphics Adapter (EGA) (1984) және Video Graphics Array (VGA) (1987) сияқты бейне дисплей контроллерлерін ұсынды, бұл компьютердің түсті графиканы көрсету мүмкіндігін кеңейтті, бірақ VGA болғанымен де, олар Amiga-дан кейін қалды. IBM PC-мен үйлесімді алғашқы арнайы дыбыс карталары 1987 жылдан бастап шығарылды, олар компьютердің кірістірілген динамиктерінен әлдеқайда жоғары сандық дыбыс түрлендіруін қамтамасыз етті, ал 1989 жылы Creative Labs Sound Blaster ойын контроллерін немесе ұқсас құрылғыны қосу мүмкіндігін ұсынды. 2008 жылы Сид Мейер IBM PC-ді видео ойындар тарихындағы үш маңызды жаңалықтың бірі деп атады. IBM PC-мен үйлесімді графикалық және дыбыстық мүмкіндіктердің жетілуі осы кезеңде көптеген ықпалды ойындарға әкелді. Бұрынғы үй компьютерлері үшін жасалған көптеген ойындар кейіннен IBM PC-мен үйлесімді жүйеге түрлендірілді, осылайша үлкен тұтынушылар базасын пайдаланды, соның ішінде Wizardry және Ultima сериялары IBM PC үшін шығарылды. Sierra On Line-ның алғашқы графикалық ойындары King's Quest сериясымен басталды. Maxis компаниясының алғашқы SimCity ойыны 1989 жылы жарық көрді. Apple Macintosh та осы уақытта пайда болды. IBM PC-ден айырмашылығы, Apple Macintosh жабық жүйені сақтап, графикалық пайдаланушы интерфейсіне (GUI) негізделген операциялық жүйе жасады. Нәтижесінде, ол IBM PC-мен үйлесімді нарықтық үлеске ие болмады, бірақ басқа жүйелерден түрлендірілген видео ойындарды қоса, құрметті бағдарламалық кітапханаға ие болды. Broderbund және Sierra On Line басқа әзірлеушілер үшін өзінің баспа мүмкіндіктерін кеңейтті. 1983 жылғы видео ойындар дағдарысынан әлі толыққан емес Activision кеңсеге арналған басқа бағдарламалық жасақтамаларды қосу үшін кеңейді және 1990 жылға дейін Mediagenic деп қайта аталды.

While the second wave of home computer systems flourished in the early 1980s, they remained as closed hardware systems from each other; while programs written in BASIC or other simple languages could be easily copied over, more advanced programs would require porting to meet the hardware requirements of the target system. Separately, IBM released the first of its IBM Personal Computers (IBM PC) in 1981, shipping with the MS DOS operating system. The IBM PC was designed with an open architecture to allow new components to be added to it, but IBM intended to maintain control on manufacturing with the proprietary BIOS developed for the system. As IBM struggled to meet demand for its PC, other computer manufacturers such as Compaq worked to reverse engineer the BIOS and created IBM PC compatible computers by 1983. By 1987, IBM PC compatible computers dominated the home and business computer market. From a video games standpoint, the IBM PC compatible invigorated further game development. A software developer could write to meet IBM PC compatible specifications and not worry about which make or model was being used. While the initial IBM PC supported only monochromatic text games, game developers nevertheless ported mainframe and other simple text games to the PC, such as Infocom with Zork. IBM introduced video display controllers such as the Color Graphics Adapter (CGA) (1981), the Enhanced Graphics Adapter (EGA) (1984) and the Video Graphics Array (VGA) (1987) that expanded the computer's ability to display color graphics, though even with the VGA, these still lagged behind those of the Amiga. The first dedicated sound cards for IBM PC compatibles were released starting in 1987, which provided digital sound conversion input and output far exceeding the computer's internal speakers, and with Creative Labs' Sound Blaster in 1989, the ability to plug in a game controller or similar device. In 2008, Sid Meier listed the IBM PC as one of the three most important innovations in the history of video games. The advancement in graphic and sound capabilities of the IBM PC compatible led to several influential games from this period. Numerous games that were already made for the earlier home computers were later ported to IBM PC compatible system to take advantage of the larger consumer base, including the Wizardry and Ultima series, with future installments released for the IBM PC. Sierra On Line's first graphical adventure games launched with the King's Quest series. The first SimCity game by Maxis was released in 1989. The Apple Macintosh also arrived at this time. In contrast to the IBM PC, Apple maintained a more closed system on the Macintosh, creating a system based around a graphical user interface (GUI) driven operating system. As a result, it did not have the same market share as the IBM PC compatible, but still had a respectable software library including video games, typically ports from other systems. and Broderbund, while Sierra On Line expanded its own publishing capabilities for other developers. Activision, still recovering from the financial impacts of the 1983 video game crash, expanded out to include other software properties for the office, rebranding itself as Mediagenic until 1990.

8 биттік консольдар

1983 жылғы бейне ойындар дағдарысы АҚШ нарығын қиратса, Жапонияның бейне ойындар секторы зардап көрмеді. Сол жылы Nintendo Famicom (Family Computer деген сөздің қысқартылған түрі) таныстырды, ал жаңадан келген Sega өзінің аркадалық ойын тәжірибесін пайдаланып SG 1000 құрылғысын жобалады. Famicom Жапонияда тез арада коммерциялық сәттілікке қол жеткізіп, 1985 жылдың басына қарай 2,5 миллион консоль сатылды. Nintendo бұл жүйені әлсіз АҚШ нарығына енгізуді қалаған, бірақ нарықтың 1983 жылғы дағдарыстан әлі де қалып тозғанын және бейне ойындарға онда теріс көзқарас қалыптасқанын мойындады. Nintendo of America бөлімшесімен бірлесіп жұмыс істеп, Nintendo Famicom-ды Nintendo Entertainment System (NES) деп қайта атады, оған ойыншық емес, бейнекассета жазғышы сияқты көрініс берді және 1985 жылы АҚШ-та R.O.B. (Robotic Operating Buddy) сияқты аксессуарлармен бірге жүйені іске қосты, бұл жүйені бұрынғы үй консольдарынан гөрі күрделірек көрсету үшін жасалған. NES АҚШ-тың бейне ойын нарығын жаңғыртты, ал 1989 жылға қарай АҚШ нарығы 5 миллиард долларға дейін өсті. АҚШ-та NES жүйесінің 35 миллионнан астам данасы сатылды, ал жалпы сатылған бірліктер саны 62 миллионға жетті. АҚШ нарығын жаңғыртудан басқа, Famicom/NES консолі бейне ойын индустриясына көптеген ұзақ мерзімді әсер етті. Nintendo консольді өндіріс құнына жуық бағада сату үшін «пышақ пен қырықұлақ» моделін қолданды, сонымен қатар ойын сатудан пайда тапты. Nintendo-ның Famicom ойындарына бақылауы Азия елдерінен заңсыз көшірме ойындардың контрабандалық нарығына әкелді. NES шығарылған кезде Nintendo Famicom-мен байланысты заңсыз көшірмелер мәселесінен және 1983 жылғы дағдарысқа әкелген АҚШ нарығының қанығуынан алған сабақтарын ескере отырып, NES ойындары үшін 10NES құлыптау жүйесін жасады, ол картридждерде арнайы чиптің болуын талап етті. 10NES NES ойындарының заңсыз көшірме нарығын азайтуға көмектесті, бірақ толығымен жойған жоқ. Nintendo of America сонымен қатар «Nintendo Seal of Approval» белгісін жасады, ол Nintendo ресми түрде лицензиялаған ойындарды белгілеуге және тұтынушыларды лицензиясыз үшінші тарап ойындарын сатып алудан аулақ ұстауға арналған, бұл 1983 жылғы дағдарыстың салдары болды. Sega-ның SG 1000 Жапонияда Famicom-ға қарағанда нашар нәтиже көрсетті, бірақ компания оны жетілдіре берді және 1985 жылы Sega Mark III (Master System деп те аталады) құрылғысын шығарды. Nintendo Жапония мен АҚШ-та сәттілікке қол жеткізсе, Sega Mark III Еуропа, Океания және Бразилияда жақсы сатылды. Көптеген маңызды бейне ойын франшизалары Famicom/NES және Mark III/Master System кезеңінде, көбінесе жапондық компаниялар арқылы бастау алды. Марио бұрын Donkey Kong, Game & Watch және аркадалық ойын Mario Bros. ойындарында пайда болған болса, 1985 жылы дебют жасаған Super Mario Bros. Марионы Nintendo-ның талисманы ретінде және Super Mario франшизасының алғашқы өкілі ретінде орнықтырды. Басқа да маңызды Nintendo франшизалары 1986 жылы шыққан The Legend of Zelda және Metroid ойындарынан пайда болды. Рольдік компьютерлік ойындардың қалыптасу орталығы Chunsoft және Enix компанияларының Dragon Quest (1986), Square компаниясының Final Fantasy (1987) және Sega компаниясының Phantasy Star (1987) ойындарымен іске қосылды. Capcom-тың Mega Man (1987), Konami-нің Castlevania (1986) және Metal Gear (1987) франшизалары да бар, Metal Gear сонымен қатар алғашқы негізгі стелс ойыны болып саналады. Nintendo-ның үстемдігімен Жапония бейне ойын нарығының орталығына айналды, өйткені көптеген бұрынғы американдық өндірушілер 1980-ші жылдардың соңында нарықтан шығып кетті. Сонымен қатар, үй компьютерлері үшін бағдарламалық жасақтаманы жасаушылар консольдардың күшін мойындады, ал Epyx, Electronic Arts және LucasArts сияқты компаниялар консольдік ойындарды жасауға көңіл бөлді. 1989 жылға қарай картридждік консольдік ойындар нарығы 2 миллиард доллардан асты, ал дискілік компьютерлік ойындар нарығы 300 миллион доллардан кем болды.

While the 1983 video game crash devastated the United States market, the Japanese video game sector remained unscathed. That year, Nintendo introduced the Famicom (short for Family Computer), while newcomer Sega used its arcade game background to design the SG 1000. The Famicom quickly became a commercial success in Japan, with 2.5 million consoles sold by the start of 1985. Nintendo wanted to introduce the system into the weak United States market but recognized the market was still struggling from the 1983 crash and video games still had a negative perception there. Working with its Nintendo of America division, Nintendo rebranded the Famicom as the Nintendo Entertainment System (NES), giving it the appearance of a video cassette recorder rather than a toy like device, and launched the system in the United States in 1985 with accessories like R. O. B. (Robotic Operating Buddy) to make the system appear more sophisticated than prior home consoles. The NES revitalized the U. S. video game market, and by 1989, the U. S. market has resurged to $5 billion. Over 35 million NES systems were sold in the U. S. through its lifetime, with nearly 62 million units sold globally. Besides revitalizing the U. S. market, the Famicom/NES console had a number of other long standing impacts on the video game industry. Nintendo used the razor and blades model to sell the console at near manufacturing cost while profiting from sales of games. Nintendo's control of Famicom games led to a bootleg market of unauthorized games from Asian countries. When the NES launched, Nintendo took the lessons it learned from its own bootleg problems with the Famicom, and from the oversaturation of the U. S. market that led to the 1983 crash, and created the 10NES lockout system for NES games that required a special chip to be present in cartridges to be usable on NES systems. The 10NES helped to curb, though did not eliminate, the bootleg market for NES games. Nintendo of America also created the "Nintendo Seal of Approval" to mark games officially licensed by Nintendo and dissuade consumers from purchasing unlicensed third party games, a symptom of the 1983 crash. Sega's SG 1000 did not fare as well against the Famicom in Japan, but the company continued to refine it, releasing Sega Mark III (also known as the Master System) in 1985. Whereas Nintendo had more success in Japan and the United States, Sega's Mark III sold well in Europe, Oceania, and Brazil. Numerous fundamental video game franchises got their start during the Famicom/NES and Mark III/Master System period, mostly out of Japanese development companies. While Mario had already appeared in Donkey Kong and the Game & Watch and arcade game Mario Bros., Super Mario Bros., debuting in 1985, established Mario as Nintendo's mascot as well as the first of the Super Mario franchise. Other key Nintendo franchises were born out of the games The Legend of Zelda and Metroid, both released in 1986. The formulative center of turn based computer role playing games were launched with Dragon Quest (1986) from Chunsoft and Enix, Final Fantasy (1987) from Square, and Phantasy Star (1987) from Sega. Capcom's Mega Man (1987), and Konami's Castlevania (1986) and Metal Gear (1987) also have ongoing franchises, with Metal Gear also considered to be the first mainstream stealth game. With Nintendo's dominance, Japan became the epicenter of the video game market, as many of the former American manufacturers had exited the market by the end of the 1980s. At the same time, software developers from the home computer side recognized the strength of the consoles, and companies like Epyx, Electronic Arts, and LucasArts began devoting their attention to developing console games By 1989 the market for cartridge based console games was more than $2 billion, while that for disk based computer games was less than $300 million.

16-битті консольдар

NEC 1987 жылы Жапонияда PC Engine консолін шығарды, ол Солтүстік Америкада TurboGrafx 16 деп қайта аталды. Процессор әлі де 8 биттік жүйе болғанымен, TurboGrafx 16 16 биттік графикалық адаптерді пайдаланды, ал NEC жүйені 8 биттік NES-тен ерекшелендіру үшін «16 биттік» жүйе ретінде насистеуге баса мән берді. Бұл әрекет процессордың биттік сызығын келесі он жыл бойы бейне ойын консольдарын насистеуде маңызды фактор ретінде пайдалануға әкелді, бұл кезең «бит соғыстары» деп аталды. Sega 1988 жылы Жапонияда келесі консолін, Mega Drive-ды шығарды, ал 1989 жылы Солтүстік Америкада Sega Genesis деп қайта аталды. Sega Genesis арқылы АҚШ-тағы NES үстемдігіне қарсы тұруды көздеді, ал бастапқы науқан Genesis-тің NES-ке қарағанда 16 биттік қуатына, сондай-ақ консоль үшін жаңа спорттық ойындарға назар аударды. NES үстемдігіне елеулі нұқсан келтіре алмаған Sega, жаңа науқанды басқару үшін Том Калинскиді Sega of America президенті етіп тағайындады. Калински жасаған өзгерістердің ішінде консоль бағасының айтарлықтай төмендеуі және Sega-ның жаңа ойыны Sonic the Hedgehog-ты, оның сол аттас талсманымен бірге консольмен бірге ұсыну болды. Калински жасаған өзгерістер 1991 жылы Genesis-ке NES-тен басымдық берді және Sega мен Nintendo арасындағы консоль соғысының басталуына себеп болды. Nintendo-ның 16 биттік консолі Super Nintendo Entertainment System (SNES) АҚШ-тағы алғашқы шығарылымында Genesis-тің күшіне байланысты қиындықтарға тап болды. Sega мен Nintendo арасындағы консоль соғысы 1994 жылға дейін жалғасты, содан кейін Sony Computer Entertainment PlayStation шығару арқылы екі компанияның да позициясын күйретіп жіберді. Sega мен Nintendo арасындағы консоль соғысының басқа да аспектілерімен қатар, бұл кезең спорттық бейне ойындарда революция жасады. Бұл ойындар алғашқы аркадалық және консольдік ойындардан бері бар болғанымен, олардың шектеулі графикасы ойынды өте қарапайым етуді талап етті. Sega of America алғаш рет АҚШ-қа Genesis-ті енгізген кезде, ол әртүрлі спорт түрлеріндегі белгілі тұлғалардан, мысалы, Пэт Райли баскетбол және Джо Монтана футболдан атау құқығын алды, бірақ ойындар әлі де жетілмегендікке ұшырады. Electronic Arts, Трип Хокинстің басшылығымен, Genesis үшін есептеу мүмкіндіктері бар, бірақ Sega Genesis-те дамыту үшін қажетті жоғары лицензиялық төлемдерді төлеуге дайын емес, одан да реалистік футбол ойынын жасауға ниеттенді. Олар Джон Мэдденге атау құқығын алып, Genesis-ті кері инженерия жасап, John Madden Football-ды, алғашқы табысты спорттық ойындардың бірін шығаруға қол жеткізді. Electronic Arts кейіннен спорттық ойындарға көп көңіл бөлді және баскетбол, хоккей және гольф сияқты басқа спорт түрлеріне кеңейді.

NEC released its PC Engine in 1987 in Japan, rebranded as the TurboGrafx 16 in North America. While the CPU was still an 8 bit system, the TurboGrafx 16 used a 16 bit graphics adapter, and NEC chose to heavily rely on marketing the system as a "16 bit" system to differentiate it from the 8 bit NES. This ploy led to the use of processor bit size as a key factor in marketing video game consoles over the next decade, a period known as the "bit wars". Sega released its next console, the Mega Drive in Japan in 1988, and rebranded as the Sega Genesis for its North American launch in 1989. Sega wanted to challenge the NES's dominance in the United States with the Genesis, and the initial campaign focused on the 16 bit power of the Genesis over the NES as well as a new line of sports games developed for the console. Failing to make a significant dent in NES' dominance, Sega hired Tom Kalinske to president of Sega of America to run a new campaign. Among Kalinske's changes was a significant price reduction in the console, and the bundling of Sega's newest game Sonic the Hedgehog, featuring Sega's newest mascot of the same name, with the console. Kalinske's changes gave Genesis the edge over the NES by 1991 and led off the start of a console war between Sega and Nintendo. Nintendo's 16 bit console, the Super Nintendo Entertainment System (SNES) struggled on its initial launch in the United States due to the strength of the Genesis. This console war between Sega and Nintendo lasted until 1994 when Sony Computer Entertainment disrupted both companies with the release of the PlayStation. Among other aspects of the console war between Sega and Nintendo, this period brought a revolution in sports video games. While these games had existed since the first arcade and console games, their limited graphics required gameplay to be highly simplified. When Sega of America first introduced the Genesis to the United States, it had gotten naming rights from high profile people in the various sports, such as Pat Riley Basketball and Joe Montana Football, but the games still lacked any complexity. Electronic Arts, under Trip Hawkins, were keen to make a more realistic football game for the Genesis which had the computation capabilities for this, but did not want to pay the high licensing fees that Sega were asking for developing on the Genesis. They were able to secure naming rights for John Madden and reverse engineer the Genesis as to be able to produce John Madden Football, one of the first major successful sports games. Electronic Arts subsequently focused heavily on sports games, expanding into other sports like basketball, hockey and golf.

1990 жылдар

1990 жылдар бейнеойындарда елеулі жаңарулардың онжылдығы болды. Бұл онжылдық растрлық графиктен 3D графиктеге өтумен және бірінші тұлға атысы, нақты уақыт стратегиясы және MMO сияқты бірнеше бейнеойын жанрларының пайда болуымен ерекшеленді. 1989 жылы Game Boy-дың жарыққа шығуының арқасында қолмен ойналатын ойындар осы онжылдық бойына танымал болды. Аркадалық ойындар 1990 жылдардың басында жаңадан өркендеп, үй консольдарының кеңінен таралуына байланысты 1990 жылдардың соңында төмендеді. Аркадалық ойындардың сұйылуымен бірге, 1990 жылдары үйдегі бейнеойындар индустриясы ойын-сауықтың кең таралған түріне айналды, бірақ Mortal Kombat, Night Trap және Doom сияқты ойындардағы зорлық-зомбылық көріністері салдарынан олардың бейнеойындары да көбірек дау тудырды. Бұл 1994 жылдан бері ESRB рейтингтерін беру арқылы Интерактивті цифрлық бағдарламалық қамтамасыз ету қауымдастығының құрылуына және ойындарды бағалау жүйесінің енгізілуіне әкелді. 1990 жылдардың маңызды жетістіктеріне полигондарды қолданатын 3D компьютерлік графиканы (алғашқыда аркадаларда, содан кейін үй консольдарында және компьютерлерде) танымал ету, сондай-ақ баспагерлерді біріктіру, жоғары бюджетті ойындар, өндіріс командаларының мөлшерін ұлғайту және музыка мен кино индустриясымен ынтымақтастық кіреді. Мысал ретінде Марк Хамиллдің Wing Commander III жобасына қатысуын, QSound-тың Capcom-тың CP System II сияқты аркадалық жүйелік тақталарға енгізілуін және Squaresoft-тың Final Fantasy VII және Sega-ның Shenmue сияқты ойындардың жоғары өндіріс бюджетін келтіруге болады.

Оптикалық медиаға көшу

1980 жылдардың соңында консольдық ойындар ROM картридждерінде таралды, ал PC ойындары дискеттерде, сақтау сыйымдылығы шектеулі форматтарда шығарылды. Оптикалық медиа, әсіресе CD-ROM, алғаш рет 1980-ші жылдардың ортасында музыка тарату үшін пайда болды, ал 1990-шы жылдардың басында медиа мен CD-драйвтар тұтынушылық есептеу құрылғыларына, соның ішінде үй консольдары мен компьютерлерге енгізу үшін қолжетімді болды. Ойын контентіне көбірек мүмкіндік беруден бөлек, оптикалық медиа ойындарға толық қозғалыс бейнесі немесе анимациялық немесе алдын ала көрсетілген кіріспелер сияқты ұзақ бейне сегменттерін қосуға мүмкіндік берді, бұл ойындарға көбірек сюжеттік элементтерді қосуға жол ашты. Бұл ойындар 1980-ші жылдардың басында танымал болғанымен, сол кездегі лазерлік дискі технологиясының жоғары құны олардың сәттілігін шектеді. 1990 жылдары оптикалық медиа технологиясы жетілгенде және бағасы төмендегенде, жаңа лазерлік дискілік аркадалық ойындар пайда болды, мысалы, 1990 жылғы Mad Dog McCree. Консольдер үшін оптикалық медианы өндіру ROM картридждеріне қарағанда арзан болды, CD-ROM партияларын бір аптада шығаруға болады, ал картридждерді құрастыруға екі-үш ай уақыт кетті, сонымен қатар сыйымдылығы да жоғары болды. 16-биттік консольдерге, соның ішінде PC Engine және Mega Drive-ға CD медиасын пайдалану үшін қосымша жабдықтар жасалды. Басқа өндірушілер екі медиа қолдайтын консольдер жасады, мысалы NEC-тің TurboDuo. Philips 1990 жылы CD i-ді ұсынды, бұл тек оптикалық медианы қолдайтын консоль болды, бірақ құрылғының ойын мүмкіндіктері шектеулі және ойын кітапханасы да шағын болды. Nintendo бұрын Sony-мен CD-негізделген SNES-ті, Super NES CD-ROM ретінде әзірлеу үшін жұмыс істеді, бірақ бұл келісім жарияланғанға дейін күшін жойды, нәтижесінде Sony 1994 жылы шығарылған, тек оптикалық медианы қолдайтын PlayStation консолін жасады. Sony жапон нарығындағы ойын сату ережелерін пайдаланды, егер ойын сәтті болса, жаңа CD-ROM ойындарының шектеулі санын ғана шығарып, оның көшірмелерін жылдам өндіруге мүмкіндік берді, бұл ROM картридждерімен оңай жүзеге асырылмады, себебі тұтынушылардың талғамы тез өзгеретін болғандықтан, сатуға күтілетін барлық картридждерді алдын ала өндіру қажет еді. Бұл Sony-ге 1990 жылдары Nintendo және Sega-ны басып алуға көмектесті. 1997 жылы шыққан CD форматына бейімделген маңызды PlayStation ойыны Final Fantasy VII болды; Square әзірлеушілері серияны 2D бейнелеуден 3D модельдерді пайдалануға көшіргісі келді, және бұрын серия Nintendo консольдарына ғана арналған болса да, Square PlayStation CD-ROM оларға барлық қажетті контентті, соның ішінде алдын ала көрсетілген кіріспелерді қосуға орын беретінін анықтады, сондықтан тарату үшін картридждерді пайдалану тиімсіз болар еді. Final Fantasy VII маңызды ойынға айналды, өйткені ол консольдік ролик ойындары туралы түсінікті кеңейтті. PlayStation-нан бері барлық үй ойын консольдары физикалық ойынды тарату үшін оптикалық медианы пайдаланады, Nintendo 64 және Switch-тен басқа.

By end of the 1980s, console games were distributed on ROM cartridges, while PC games shipped on floppy disks, formats that had limitations in storage capacity. Optical media, and specifically the CD ROM, had been first introduced in the mid 1980s for music distribution and by the early 1990s, both the media and CD drives had become inexpensive to be incorporated into consumer computing devices, including for both home consoles and computers. Besides offering more capacity for gameplay content, optical media made it possible to include long video segments into games, such as full motion video, or animated or pre rendered cutscenes, allowing for more narrative elements to be added to games. While these games were popular in the early 1980s, the prohibitive cost of laserdisc technology at the time limited their success. When optical media technology matured and dropped in price by the 1990s, new laserdisc arcade games emerged, such as Mad Dog McCree in 1990. For consoles, optical media were cheaper to produce than ROM cartridges, and batches of CD ROMs could be produced in a week while cartridges could take two to three months to assemble, in addition to the larger capacity. Add ons were made for the 16 bit consoles to use CD media, including the PC Engine and the Mega Drive. Other manufacturers made consoles with dual media, such as NEC's TurboDuo. Philips launched the CD i in 1990, a console using only optical media, but the unit had limited gaming capabilities and had a limited game library. Nintendo had similarly worked with Sony to develop a CD based SNES, known as the Super NES CD ROM, but this deal fell through just prior to its public announcement, and as a result, Sony went on to develop to the PlayStation console released in 1994, that exclusively used optical media. Sony was able to capitalize on how the Japanese market handled game sales in Japan for the PlayStation, by producing only limited numbers of any new CD ROM game with the ability to rapidly produce new copies of a game should it prove successful, a factor that could not easily be realized with ROM cartridges where due to how fast consumers' tastes changed, required nearly all cartridges expected to sell to be produced upfront. This helped Sony overtake Nintendo and Sega in the 1990s. A key PlayStation game that adapted to the CD format was Final Fantasy VII, released in 1997; Square's developers wanted to transition the series from the series' 2D presentation to using 3D models, and though the series had been exclusive to Nintendo consoles previously, Square determined it would be impractical to use cartridges for distribution while the PlayStation's CD ROM gave them the space for all the desired content including pre rendered cutscenes. Final Fantasy VII became a key game, as it expanded the idea of console role playing games to console game consumers. Since the PlayStation, all home gaming consoles have relied on optical media for physical game distribution, outside the Nintendo 64 and Switch.

3D графикалық элементтердің пайда болуы

Оптикалық медиаға көшумен қатар, 1990-шы жылдары индустрияның барлығы ойындардағы нақты уақыттық 3D компьютерлік графикаға үлкен серпіліс жасады. Battlezone, Tempest және Star Wars сияқты 3D-ді симуляциялау үшін қарапайым сымдық векторлық графиканы қолданған бірнеше аркада ойындары болды. 3D компьютерлік графиканың ерекше қиындығы – нақты уақыттық көрсету әдетте қалқыңқы нүктелік есептеулерді қажет етеді, ал 1990-шы жылдарға дейін көптеген бейне ойын аппараттары мұндай есептеулерге лайықты болмады. Оның орнына көптеген ойындар 3D эффекттерін симуляциялады, мысалы, әртүрлі фон қабаттарының параллельдік көрсетуін, ойыншының көзқарасына қарай немесе одан алыстағанда спрайттардың масштабталуын, немесе SNES-тің 7-режимі сияқты басқа көрсету әдістерін қолданды. 2D жүйелер арқылы 3D-көрсету графигін симуляциялаудың бұл тәсілдері әдетте 2.5D графикасы деп аталады. Нақты уақыттық 3D көрсетуді көпбұрыштарды пайдалану арқылы Ю Судзукидің Sega AM2 ойындары Virtua Racing (1992) және Virtua Fighter (1993) жақын уақыттың ішінде танымал етті. Екеуі де Sega Model 1 аркадалық жүйелік тақтасында жұмыс істеді. SCE-нің бұрынғы өндірушісі Рёйдзи Акагава мен төрағасы Шигео Маруяманың айтуынша, PlayStation бастапқыда 2D-ге бағытталған аппараттық құрал ретінде қарастырылған, және Virtua Fighter-дің аркадалардағы табысына дейін ғана PlayStation-ды 3D-ге бағытталған аппараттық құрал ретінде жобалауға шешім қабылданды. Текстуралық бейнелеу және текстуралық сүзгілеу 3D жарыс және жекпе-жек ойындары арқылы кеңінен танымал болды. PlayStation, Sega Saturn және Nintendo 64 сияқты үй бейне ойын консольдары да текстураланған 3D графиканы шығара алды. Nintendo 1993 жылы Star Fox-ты шығарды, оған SNES үшін көпбұрышты көрсетуді қолдау үшін Super FX графикалық копроцессорлық чипі енгізілді, ал Nintendo 64 тікелей консольге графикалық копроцессорды енгізді. Жеке компьютерлерде id Software компаниясының Джон Кармак пен Джон Ромеро 3D ойындарын Hovertank 3D және Catacomb 3D арқылы нақты уақыттық көрсетумен тәжірибе жүргізді. Бұл 1992 жылы Wolfenstein 3D-нің шығарылуына әкелді, ол ойыншының қозғалысына сәйкес келетін ойын әлемін жеткілікті жылдамдықпен көрсеткендіктен, алғашқы бірінші тұлғалық атқыш ойын деп саналады. Алайда, бұл кезде Wolfenstein 3D карталары бір ғана жазық деңгеймен шектелген. 1996 жылы id-дің Quake ойыны ойын кейіпкерлері мен нысандарының модельдері бар нақты 3D ойын қозғалтқышы бар алғашқы компьютерлік ойын болды. 1997 жылы бірінші тұтынушыға арналған 3D графикалық карталар бірінші тұлғалық атқыштарға деген сұранысқа байланысты нарықта пайда болды, ал кейінгі жылдары көптеген 3D ойын қозғалтқыштары құрылды, соның ішінде Unreal Engine, GoldSrc және CryEngine, және 3D-ді көптеген компьютерлік бейне ойындардағы жаңа стандарт ретінде орнатты. Оның табыстылығы Mortal Kombat және The King of Fighters сияқты басқа да танымал жекпе-жек ойындарының толқынына әкелді. Осы кезеңде NBA Jam сияқты спорттық ойындар да қысқа уақыт ішінде аркадаларда танымал болды. Ойын автоматтарынан ойыншыларды тартудың тағы бір жолы – соңғы үй консольдары, олар енді «аркадалық дәлдіктегі» ойындарды, соның ішінде соңғы 3D ойындарды ойнай алады. Ойыншылардың саны артып, олар ойын автоматтарындағы ақшаны құюдың орнына, танымал ойын автоматтарындағы ойындарды консольдарға көшіруді күтті. Бұл үрдіс компьютерлік және консольдық ойын жүйелері үшін көбірек реалистік перифериялық құрылғылардың енгізілуімен, мысалы, күштік кері байланыс авиациялық джойстиктері мен жарыс дөңгелегі/педаль жиынтықтарымен, үй жүйелеріне бұрын аркадаларға ғана шектелген реализм мен шолу мүмкіндігін берді. Аркада жасаушылар, мысалы Sega және Namco, 3D графикалық мүмкіндіктердің шекарасын үйде мүмкін болатыннан да асыра жылжытуды жалғастырды. Мысалы, Sega Model 3 үшін Virtua Fighter 3 сол кездегі CGI толық қозғалыс бейнесінің (FMV) сапасына жақындаған нақты уақыттық 3D графикалық көрінісімен ерекшеленді. Сол сияқты Namco Namco System 23-ті Model 3-ке бәсекелесу үшін шығарды. 1998 жылы Sega-ның жаңа консолі Dreamcast 3D графикті Sega Naomi аркада машинасымен теңестіре алды. 1999 жылы күштірек Hikaru тақтасын және 2000 жылы Naomi 2-ні шығарғаннан кейін Sega ақырында арнайы аркадалық жүйе тақталарын жасауды тоқтатты, олардың кейінгі аркадалық тақталары консольдарға немесе коммерциялық PC компоненттеріне негізделген. Аркадилерге қолдау көрсету азайды, 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында көптеген ойын залдары жабылды. Классикалық монетамен жұмыс істейтін ойындар көбінесе арнайы хоббистердің аймағына айналды және кейбір бизнес үшін үшіншілік тартымдылық ретінде, мысалы, кинотеатрлар, бейсбол алаңдары, мини-гольф алаңдары және ойын дүкендеріне қосылған аркадалар. Ескі бұрыштағы аркадалардың орнын жаңа, таза және қауіпсіз ортаны ұсынатын және үй пайдаланушыларына қол жетімсіз қымбат ойын басқару жүйелерін ұсынатын ірі ойын-сауық орталықтары ішінара толтырды. Бұл жаңа аркада ойындары, мысалы, арнайы кабиналарға енгізілген жарыс немесе басқа спорттық ойындар, Guitar Freaks және Dance Dance Revolution сияқты ерекше басқару құралдары қажет болатын ритм ойындары және Time Crisis сияқты жолға негізделген жарық тапаншасымен ату ойындары ұсынады. 1990 жылдардың басында Game Gear және Atari Lynx (түсті LCD дисплейі бар алғашқы қолға ұсталатын құрылғы) сияқты бірнеше бәсекелес қолға ұсталатын құрылғылар пайда болды. Бұл жүйелер технологиялық жағынан дамыған және үй консольдарының өнімділігімен теңдесуге бағытталған болса да, олар жоғарырақ батарея тұтынуымен және үшінші тараптық әзірлеушілердің азырақ қолдауымен шектелді. Басқа да жүйелердің кейбіреулері 1990 жылдардың ортасына дейін өндірісте болды, бірақ Game Boy және оның келесі нұсқалары, Game Boy Pocket, Game Boy Color және Game Boy Advance, 1990 жылдар бойы қолға ұсталатын нарықта басымдыққа ие болды. Game Boy отбасы Pokémon Red және Blue сериясының алғашқы бөлімдерін де ұсынды, ол Nintendo үшін ең сатылатын бейне ойын франшизасының бірі болып табылады.

In addition to the transition to optical media, the industry as a whole had a major shift toward real time 3D computer graphics across games during the 1990s. There had been a number of arcade games that used simple wireframe vector graphics to simulate 3D, such as Battlezone, Tempest, and Star Wars. A unique challenge in 3D computer graphics is that real time rendering typically requires floating point calculations, which until the 1990s, most video game hardware was not well suited for. Instead, many games simulated 3D effects such as by using parallax rendering of different background layers, scaling of sprites as they moved towards or away from the player's view, or other rendering methods such as the SNES's Mode 7. These tricks to simulate 3D rendeder graphics through 2D systems are generally referred to as 2.5D graphics. True real time 3D rendering using polygons were soon popularized by Yu Suzuki's Sega AM2 games Virtua Racing (1992) and Virtua Fighter (1993), both running on the Sega Model 1 arcade system board; some of the Sony Computer Entertainment (SCE) staff involved in the creation of the original PlayStation video game console credit Virtua Fighter as inspiration for the PlayStation's 3D graphics hardware. According to SCE's former producer Ryoji Akagawa and chairman Shigeo Maruyama, the PlayStation was originally being considered as a 2D focused hardware, and it wasn't until the success of Virtua Fighter in the arcades that they decided to design the PlayStation as a 3D focused hardware. Texture mapping and texture filtering were soon popularized by 3D racing and fighting games. Home video game consoles such as the PlayStation, the Sega Saturn, and Nintendo 64 also became able to produce texture mapped 3D graphics. Nintendo had already released Star Fox in 1993 which included the Super FX graphics co processor chip built into the game cartridge to support polygonal rendering for the SNES, and the Nintendo 64 included a graphics coprocessor on the console directly. On personal computers, John Carmack and John Romero of id Software had been experimenting with real time rendering of 3D games through Hovertank 3D and Catacomb 3 D. These led to the release of Wolfenstein 3D in 1992, considered to be the original first person shooter as it rendered the game's world fast enough to keep up with the player's movements. However, at this point, Wolfenstein 3D maps were restricted to a single flat level. In 1996, id's Quake was the first computer game with a true 3D game engine with in game character and object models, and as with the Doom engine, id licensed the Quake engine, leading to a further growth in first person shooters. By 1997, the first consumer dedicated 3D graphics cards were available on the market driven by the demand for first person shooters, and numerous 3D game engines were created in the years that followed, including Unreal Engine, GoldSrc, and CryEngine, and establishing 3D as the new standard in most computer video games. Its success led to a wave of other popular fighting games, such as Mortal Kombat and The King of Fighters. Sports games such as NBA Jam also briefly became popular in arcades during this period. Further drawing players from arcades were the latest home consoles which were now capable of playing "arcade accurate" games, including the latest 3D games. Increasing numbers of players waited for popular arcade games to be ported to consoles rather than pumping coins into arcade kiosks. This trend increased with the introduction of more realistic peripherals for computer and console game systems such as force feedback aircraft joysticks and racing wheel/pedal kits, which allowed home systems to approach some of the realism and immersion formerly limited to the arcades. To remain relevant, arcade manufacturers such as Sega and Namco continued pushing the boundaries of 3D graphics beyond what was possible in homes. Virtua Fighter 3 for the Sega Model 3, for instance, stood out for having real time 3D graphics approaching the quality of CGI full motion video (FMV) at the time. Likewise, Namco released the Namco System 23 to rival the Model 3. By 1998, however, Sega's new console, the Dreamcast, could produce 3D graphics on par with the Sega Naomi arcade machine. After producing the more powerful Hikaru board in 1999 and Naomi 2 in 2000, Sega eventually stopped manufacturing custom arcade system boards, with their subsequent arcade boards being based on either consoles or commercial PC components. As patronage for arcades declined, many were forced to close down by the late 1990s and early 2000s. Classic coin operated games had largely become the province of dedicated hobbyists and as a tertiary attraction for some businesses, such as movie theaters, batting cages, miniature golf courses, and arcades attached to game stores such as F. Y. E. The gap left by the old corner arcades was partly filled by large amusement centers dedicated to providing clean, safe environments and costly game control systems unavailable to home users. These newer arcade games offer driving or other sports games with specialized cockpits integrated into the arcade machine, rhythm games requiring unique controllers like Guitar Freaks and Dance Dance Revolution, and path based light gun shooting gallery games like Time Crisis. Several rival handhelds made their debut in the early 1990s, including the Game Gear and Atari Lynx (the first handheld with color LCD display). Although these systems were more technologically advanced and intended to match the performance of home consoles, they were hampered by higher battery consumption and less third party developer support. While some of the other systems remained in production until the mid 1990s, the Game Boy and its successive incarnations, the Game Boy Pocket, Game Boy Color and Game Boy Advance, were virtually unchallenged for dominance in the handheld market through the 1990s. The Game Boy family also introduced the first installments in the Pokémon series with Pokémon Red and Blue, which remains one of the best selling video game franchises for Nintendo.

Компьютерлік ойындар

3D графиканың енгізілуімен және консольдық ойындарға басымдық беруімен, кішігірім ойын жасаушылар, әсіресе дербес компьютерлерде жұмыс істейтіндер, қауіптен сақтану салдарынан баспагерлер тарапынан көбінесе шеттетуге ұшырады. 1990 жылдардың басында осы кіші командалардан ойындарды таратудың жаңа әдісі – shareware пайда болды. Әдетте, тұтынушы shareware ойынды сұрай алатын, бұл оларға жеткізілу құнынан басқа, ойынның бір бөлігін тегін беретін. Егер тұтынушыға ойын ұнаса, толық нұсқасын сатып ала алатын. Бұл модель кейіннен ойын журналдарының CD-ROM дискілеріндегі ойынның «демо» нұсқасын, содан кейін Tucows сияқты түрлі сайттардан цифрлық жүктеу ретінде кеңейтілді. id Software Wolfenstein 3D және Doom ойындары үшін осы идеяны табысты жүзеге асырды, кейіннен Apogee (қазіргі 3D Realms) және Epic MegaGames (қазіргі Epic Games) оны пайдаланды. Осы кезеңде бірнеше маңызды жанрлар қалыптасты. Wolfenstein 3D және Doom – бірінші тұлғадан ату ойындарының (FPS) бастауындағы ойындар; жанрдың өзі 2000 жылға дейін «Doom клондары» деп аталды, содан кейін FPS атауы кеңінен таралды. Бұл кезеңде графикалық квест ойындары да танымал болды, оның ішінде Myst және The 7th Guest, сондай-ақ LucasArts компаниясының Monkey Island сериясы сияқты бірнеше ойындары бар. Дегенмен, 1990 жылдардың соңында FPS және басқа да жанрлардың танымалдылығының артуына байланысты квест ойындары жанры өлі деп есептелді. Бірінші иммерсивті симуляторлар, ойыншыларға икемді ойын жүйелері арқылы көбірек еркіндік пен таңдау мүмкіндігін беретін ойындар, FPS ойындарының дамуымен бірге пайда болды, мысалы Ultima Underworld: The Stygian Abyss және Thief: The Dark Project. Thief жасырын ойындар идеясын дамытып, ұрыс-керіс аз болатын «бірінші тұлғадан тыныш ойын» жанрын жасады. Нақты уақыт стратегиялық ойындар да 1990 жылдары танымал болды, Dune II, Warcraft: Orcs & Humans және Command & Conquer сияқты маңызды ойындар пайда болды. Осы онжылдықта «Зертте, кеңей, пайдалан, жоқ қыл» (Explore, Expand, Exploit, Exterminate) деген аббревиатурадан алынған 4X стратегиялық ойындары да пайда болды, олар 1991 жылы Сид Мейердің Civilization ойынымен танымал болды. Alone in the Dark 1992 жылы консольдық Resident Evil ойынында кездесетін қорқыныш жанрының көптеген элементтерін қалыптастырды. Maxis компаниясының 1989 жылы SimCity ойынымен басталып, 2000 жылдың басында шыққан The Sims ойынымен аяқталған симуляциялық ойындар танымал болды. Компьютерлік ойындарда онлайн байланыстың маңызы артты. 1980 жылдардағы мәтіндік MUD ойындарының танымалдылығы артып келе жатқанда, Habitat сияқты графикалық MUD ойындары ойын тәжірибесін визуализациялау үшін мәтінмен қатар қарапайым графикалық интерфейстерді пайдаланды. Алғашқы көп ойыншылы онлайн-рольдік ойындар экранда виртуалды әлемдерді құру үшін жаңа 3D графикалық тәсілді бейімдеді, 1996 жылы Meridian 59 ойынымен басталып, 1997 жылы Ultima Online және 1999 жылы EverQuest және Asheron's Call ойындарының табысымен танымал болды. Онлайн байланысты ойын FPS және RTS сияқты жанрларда да маңызды болды, бұл ойыншыларға телефон және интернет байланысы арқылы адам қарсыластарымен байланысуға мүмкіндік берді. Кейбір компаниялар байланысқа көмектесу үшін клиенттер жасады, мысалы Blizzard Entertainment компаниясының Battle.net платформасы. 1990 жылдары Microsoft дербес компьютерлер үшін Microsoft Windows операциялық жүйесінің бастапқы нұсқаларын ұсынды, бұл MS DOS-ты алмастыруға арналған графикалық пайдаланушы интерфейсі болды. Ойын жасаушылар Windows-тың кейбір ерте нұсқаларына бағдарламалауды қиын деп тапты, өйткені операциялық жүйе олардың кіріс және шығыс құрылғыларына бағдарламалық түрде қол жеткізуін шектеді. Microsoft 1995 жылы DirectX-ті әзірледі, ол кейіннен Microsoft Windows 95 және болашақ Windows өнімдеріне енгізілді, бұл ойын бағдарламашыларына осы функцияларға тікелей қол жеткізуге мүмкіндік беретін кітапханалар жиынтығы болды. Бұл сонымен қатар осы уақытқа дейін дербес компьютерлер үшін қол жетімді кең ауқымды графикалық және дыбыстық карталардың стандартындалуына көмектесті, бұл ойынның дамуына одан әрі көмектесті.

With the introduction of 3D graphics and a stronger emphasis on console games, smaller developers, particularly those working on personal computers, were typically shunned by publishers as they had become risk averse. Shareware, a new method of distributing games from these smaller teams, came out of the early 1990s. Typically a shareware game could be requested by a consumer, which would give them a portion of the game for free outside of shipping charges. If the consumer liked the game, they could then pay for the full game. This model was later expanded to basically include the "demo" version of a game on the insert CD ROM media for gaming magazines, and then later as digital downloads from various sites like Tucows. id Software is credited with successfully implementing the idea for both Wolfenstein 3D and Doom, which was later used by Apogee (now 3D Realms), Epic MegaGames (now Epic Games). Several key genres were established during this period. Wolfenstein 3D and Doom are the formative games of the first person shooter (FPS); the genre itself had gone by "Doom clones" until about 2000 when FPS became the more popular term. Graphic adventure games rose to prominence during this period; including the forementioned Myst and The 7th Guest, several of LucasArts adventure games including the Monkey Island series. However, the adventure game genre was considered dead by the end of the 1990s due to the rising popularity of the FPS and other action genres. The first immersive sims, games that gave the player more agency and choices through flexible game systems, came along after the rise of FPS games, with games like Ultima Underworld: The Stygian Abyss and Thief: The Dark Project. Thief also expanded the idea of stealth games and created the idea of "first person sneaker" games where combat was less a focus. Real time strategy games also grew in popularity in 1990s, with seminal games Dune II, Warcraft: Orcs & Humans and Command & Conquer. The first 4X (short for "Explore, Expand, Exploit, Exterminate") strategy games also emerged during this decade, popularized by Sid Meyer's Civilization in 1991. Alone in the Dark in 1992 established many elements of the survival horror genre that were in the console game Resident Evil. Simulation games became popular, including those from Maxis starting with SimCity in 1989, and which culminated with The Sims, which was first released in early 2000. Online connectivity in computer games has become increasingly important. Building on the growing popularity of the text based MUDs of the 1980s, graphical MUDs like Habitat used simple graphical interfaces alongside text to visualize the game experience. The first massively multiplayer online role playing games adapted the new 3D graphics approach to create virtual worlds on screen, starting with Meridian 59 in 1996 and popularized by the success of Ultima Online in 1997 and EverQuest and Asheron's Call in 1999. Online connective play also became important in genres like FPS and RTS, allowing players to connect to human opponents over phone and Internet connectivity. Some companies have created clients to help with connectivity, such as Blizzard Entertainment's Battle. net. During the 1990s, Microsoft introduced its initial versions of the Microsoft Windows operating system for personal computers, a graphical user interface intended to replace MS DOS. Game developers found it difficult to program for some of the earlier versions of Windows, as the operating system tended to block their programmatic access to input and output devices. Microsoft developed DirectX in 1995, later integrated into Microsoft Windows 95 and future Windows products, as a set of libraries to give game programmers direct access to these functions. This also helped to provide a standard interface to normalize the wide array of graphics and sound cards available for personal computers by this time, further aiding in ongoing game development.

32 және 64 битті үй консольдары

1994 жылы Sony компаниясының тұңғыш PlayStation-ті шығаруы Nintendo мен Sega консольдері арасындағы бәсекелестікті күрделендірді, сондай-ақ жаңа компаниялардың нарыққа енуін қиындатты. PlayStation CD-ROM медиасындағы революцияны ғана емес, сонымен қатар полигоналды 3D графиканы қолдауды да ұсынды. Atari 1993 жылы 32 биттік Atari Jaguar консолімен нарыққа қайта кіруге тырысты, бірақ оның Nintendo, Sega немесе Sony ұсынған ойын кітапханаларының деңгейіне жетпеді. 3DO компаниясы 1993 жылы 3DO Interactive Multiplayer-ді шығарды, бірақ ол нарықтағы басқа консольдармен салыстырғанда жоғары бағасынан зардап шекті. Sega Genesis консолінің жалғасы ретінде 1994 жылы шыққан 32 биттік Sega Saturn-ға үлкен мән берді, ал бастапқыда PlayStation-мен сатылымы жақсы болғанымен, PlayStation-ның кең ауқымды танымал ойындарына оңай жеңіліп қалды. Nintendo-ның SNES-тен кейінгі келесі консолі – 64 биттік Nintendo 64 болды, ол полигоналды 3D графиканы қолдайтын. Алайда, Nintendo ROM картридж форматын пайдалануды жалғастыруды жөн көрді, бұл PlayStation-ге қарсы сату көлемін төмендетіп, 2000 жылға қарай Sony-ге консоль нарығында үстемдік етуге мүмкіндік берді. Final Fantasy VII, бұрын айтылғандай, индустриядағы маңызды оқиға болды және консоль ойыншыларына рөлдік ойындар концепциясын таныстырды. Музыкалық видео ойындар жанры PlayStation-дағы PaRappa the Rapper (1997) ойынымен және beatmania, Dance Dance Revolution сияқты аркадалық ойындардың табысымен қатар пайда болды. Resident Evil және Silent Hill қазіргі кездегі қорқыныш жанрының негізін қалады. Nintendo Rare компаниясынан шыққан GoldenEye 007 ойынымен, жанр үшін маңызды мүмкіндіктерді ұсынған бірінші тұлғадан ату ойыны және барлық уақыттағы ең жоғары бағаланған ойындардың бірі – The Legend of Zelda: Ocarina of Time сияқты сәтті ойындарға ие болды.

2000 жылдар

2000 жылдар (онжылдық) консольдер мен дербес компьютерлерде жаңарулар мен портативті ойын жүйелері үшін күшейе түскен бәсекелестік нарығын көрсетті. Интернетке қолжетімділіктің кеңеюі ойын процесіндегі жаңа өзгерістерге, ойын аппараттық құралдарының өзгеруіне және консольдер үшін онлайн қызметтердің енгізілуіне алып келді. Ойынға пайдаланушылар жасаған бейне ойын модификацияларының (көбінесе "модтар" деп аталады) пайда болуы, Wolfenstein 3D және Doom дәуірінде басталган үрдіс, 21-ші ғасырдың басында да жалғасты. Ең танымал мысал – Counter Strike; 1999 жылы шыққан, ол екі тәуелсіз бағдарламашының Half Life үшін жасаған модификация болғанына қарамастан, бүгінгі күнге дейін ең танымал онлайн бірінші тұлға атыс ойындарының бірі болып табылады. Соңында ойын дизайнерлері модтардың және жалпы қосымша мазмұнның ойындарының құндылығын арттыру әлеуетін түсінді және оның жасалуын ынталандыра бастады. Мысалдардың бірі – Unreal Tournament, ол ойыншыларға кейіпкер моделі ретінде пайдалану үшін 3dsmax көріністерін импорттауға мүмкіндік берді, сондай-ақ Maxis компаниясының The Sims ойыны, онда ойыншылар өздеріне қажетті объектілерді жасай алатын. Қытайда 2000 жылдың маусым айында бейне ойын консольдеріне тыйым салынды. Бұл компьютерлік ойындардың, әсіресе MMO-лардың танымалдылығының өсуіне әкелді. Дегенмен, консольдер мен оларға арналған ойындарды алу өте оңай, себебі ел бойынша импорттау және тарату жөнінде жақсы дамыған сұр нарық бар. Бұл заңның тағы бір салдары – бейне ойындардың авторлық құқығын бұзудың көбеюі.

Үй консольдерінің өзгеруі

Sony консоль нарығында 2000-жылдардың басында үстемдік құрды, бұл нарықта маңызды өзгерістерге әкелді. Sega 1998 жылы Dreamcast консольін шығару арқылы аппараттық нарыққа тағы бір рет енді, ол онлайн ойын үшін бірінші рет интернет қосылысы бар консоль болды. Алайда, Sega-ның Saturn консолінен кейін беделі төмендеді, ал Sony жақында PlayStation 2-ні жариялағаннан кейін, Sega Dreamcast-тен кейін аппараттық консоль нарығынан шығып қалды, бірақ аркадалық ойынды дамыту және консольдарға арналған ойындар жасау саласында қалды. Dreamcast кітапханасында жаңа ойындар бар, атап айтқанда, 3D ашық әлемдегі ойынды жаңа деңгейге көтергені үшін үлкен қадам ретінде қарастырылатын Shenmue сериясы, сондай-ақ қазіргі заманғы түрінде жылдам оқиғалар механизмін енгізді. Sony 2000 жылы PlayStation 2 (PS2) консолін шығарды, ол жаңа DVD форматын қолдайтын, DVD фильмдерін және CD аудио дискілерін ойнатуға мүмкіндік беретін, сонымен қатар PS2 ойындарымен қатар PlayStation ойындарын кері үйлесімді режимде ойнатуға болатын алғашқы консоль. Nintendo 2001 жылы Nintendo 64-ке GameCube консолін ұсынды, ол оптикалық дискілерді қолданған алғашқы консоль болды, бірақ жүйе үшін арнайы форматталған. Алайда, сол кезде консоль нарығына жаңа ойыншы кірді – Microsoft, ол 2001 жылы өзінің алғашқы Xbox консолін шығарды. Microsoft Sony-дің PS2-сі үйдің орталық ойын-сауық орталығына айналып, PC-ні ығыстырып тастауынан қорқып, жақында Windows негізделген компьютерлер үшін ойын аппараттық интерфейстерін стандарттау үшін DirectX кітапханаларын жасағаннан кейін, Xbox жасау үшін осы тәсілді пайдаланды. PS2 онжылдықтың басында жетекші платформа болып қала берді және 155 миллионнан астам данасы сатылғандықтан, барлық уақыттағы ең көп сатылған үй консолі болып табылады. Бұл, ішінара, Grand Theft Auto III, Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty және Final Fantasy X сияқты жүйеде шығарылған бірқатар маңызды ойындардың арқасында болды. Xbox PS2 сатылымынан екінші орынды иеленді, бірақ Microsoft үшін бұл айтарлықтай шығынға айналды. Алайда, Microsoft үшін бұл шығын қабылданатын болды, өйткені олар консоль нарығында бәсекелесе алатынын дәлелдеді. Xbox сонымен қатар Microsoft-тың флагмандық ойыны Halo: Combat Evolved-ты ұсынды, ол онлайн ойынды қолдау үшін Xbox-тың кіріктірілген Ethernet мүмкіндігіне сүйенді. 2000-жылдардың ортасына қарай Sony, Nintendo және Microsoft ғана консоль аппараттық кеңістігіндегі маңызды ойыншылар болып саналды. Үшеуі де 2005 және 2006 жылдар аралығында жаңа буын аппараттарын ұсынды, бастапқыда Microsoft-тың 2005 жылғы Xbox 360 және Sony-дің 2006 жылғы PlayStation 3 (PS3) консольдері, содан кейін сол жылы Nintendo-ның Wii консолі. Xbox 360 және PS3 жеке компьютер аппараттық құрылғыларымен үйлесімділік көрсетті: екі консоль де жоғары сапалы графиканы, Blu-ray сияқты жоғары тығыздықты оптикалық медианы, ойындарды сақтау үшін ішкі қатты дискілерді және интернет қосылысын қолдады. Microsoft және Sony сонымен қатар Xbox Live және PlayStation Network сияқты онлайн-цифрлық қызметтерді әзірледі, бұл ойыншыларға достармен онлайн байланысуға, онлайн ойындарға үйлесімді болуға және онлайн дүкендерден жаңа ойындар мен мазмұнды сатып алуға көмектесті. Ал Wii Nintendo-ның GameCube нашар сатылуынан кейін жаңа «көк мұхит» стратегиясының бөлігі ретінде жасалған. Microsoft және Sony компанияларымен функциялар бойынша бәсекелесуге тырыспай, Nintendo Wii-ді жоғары өнімділік емес, инновациялық ойын консолі ретінде жасады және қозғалысты анықтауға негізделген контроллер Wii Remote-ті жасады. Wii Remote-ке негізделген ойын ойнату Wii Sports, Wii Sports Resort және Wii Fit сияқты бірден танымал болды, ал Wii бірнеше жылдың ішінде ең жылдам сатылатын консольдардың біріне айналды. Wii-нің қозғалыс бақылауларының табысы Microsoft пен Sony-ге өздерінің қозғалыс сезімталдығын бақылау жүйелерін, Kinect және PlayStation Move-ді әзірлеуге ықпал етті. 2000-жылдардағы басты тренд – лицензиялық әндерді ойнағанда ноталарды сәйкес келтіру үшін гитаралар мен барабандар сияқты музыкалық аспаптар пішіндес арнайы ойын контроллерлерін қолданатын ырғақ ойындарының жылдам өсуі мен құлдырауы. Guitar Hero, гитаралық ойын Guitar Freaks негізінде, Harmonix әзірледі және Red Octane 2005 жылы PS2-де жариялады, және шағын табысқа жетті. Activision Red Octane компаниясын сатып алып, серияның баспа құқығына ие болды, ал Harmonix компаниясын Viacom сатып алды, онда олар Rock Band сериясын шығарды, бірақ гитаралардың үстіне барабандар мен вокалдарды қосты. Ритм ойындары өте танымал болды, ол тек экшн ойындарынан кейін екінші орында тұрды, 2008 жылы видео ойын нарығының 18% -ын құрады және басқа баспагерлерді де сол аймаққа тартты. Harmonix серияға жаңа әндерді жүктеуге болатын мазмұн ретінде қосты, ал Activision Guitar Hero сериясында жыл сайын жаңа ойындар шығаруға баса назар аударды; 2009 жылға қарай олар сол жылы жеті түрлі Guitar Hero ойынын жоспарлаған. Нарықтың қанығуы, сондай-ақ осы аспап контроллерлеріне деген қызығушылықтың төмендеуі салдарынан 2008 жылы 1,4 миллиард долларлық нарық 2009 жылы 50% -ға төмендеді. 2011 жылға қарай Activision Guitar Hero ойындарын шығаруды тоқтатты (бірақ 2015 жылы Guitar Hero Live ойынымен қайта оралды), ал Harmonix 2013 және 2015 жылдар арасындағы үзілістен кейін Rock Band ойынын дамытуын жалғастырды. Nintendo осы кезеңде қолдағы ойын нарығында үстемдік құрды. 2001 жылы шығарылған Game Boy Advance, жоғары ажыратымдылықтағы, түрлі-түсті LCD экраны және 32 биттік процессоры арқасында SNES ойындарын жүктеуге және N64 және GameCube ойындарына қарағанда қарапайым ойындарды жасауға мүмкіндік берді, Nintendo-ның нарықтағы позициясын сақтап қалды. Келесі екі маңызды қолдағы консоль – Nintendo DS және Sony-дің PlayStation Portable (PSP) 2004 жылы бір айдың ішінде шығарылды. PSP жоғары сапалы графика мен қуатқа ие болғанымен, 1980-жылдардың ортасынан бері қалыптасқан үрдіске сәйкес, Nintendo төмен қуатты дизайнға, бірақ жаңа басқару интерфейсіне ставка жасады. DS-тің екі экраны, оның бірі сенсорлық экран болғандықтан, тұтынушылар үшін өте танымал болды, әсіресе жас балалар мен орта жастағы ойыншылар, Nintendo-ның Nintendogs және Brain Age серияларына қызығушылық танытты, сондай-ақ Батыс аймақтарына Ace Attorney және Professor Layton сияқты жапондық визуалды романдық ойындарды әкелді. PSP Солтүстік Америкадағы тәжірибелі ойыншылардың үлкен бөлігін қамтыды және Жапонияда өте танымал болды; оның ad hoc желілік мүмкіндіктері Жапонияның қалалық ортасында жақсы жұмыс істеді, бұл Capcom-тың Monster Hunter сериясының танымалдылығын арттыруға тікелей әсер етті.

Sony's dominance of the console market at the start of the 2000s caused a major shift in the market. Sega attempted one more foray into console hardware with the Dreamcast in 1998, notably the first console with a built in Internet connection for online play. However, Sega's reputation had been tarnished from the Saturn, and with Sony having recently announced its upcoming PlayStation 2, Sega left the hardware console market after the Dreamcast, though remained in the arcade game development as well as developing games for consoles. The Dreamcast's library has some groundbreaking games, notably the Shenmue series which are regarded as a major step forward for 3D open world gameplay and has introduced the quick time event mechanic in its modern form. Sony released the PlayStation 2 (PS2) in 2000, the first console to support the new DVD format and with capabilities of playing back DVD movie disks and CD audio disks, as well as playing PlayStation games in a backward compatible mode alongside PS2 games. Nintendo followed the Nintendo 64 with the GameCube in 2001, its first console to use optical discs, though specially formatted for the system. However, a new player entered the console picture at this point, Microsoft with its first Xbox console, also released in 2001. Microsoft had feared that Sony's PS2 would become a central point of electronic entertainment in the living room and squeeze out the PC in the home, and after having recently developing the DirectX set of libraries to standardize game hardware interfaces for Windows based computers, used this same approach to create the Xbox. The PS2 remained the leading platform for the first part of the decade, and remains the best selling home console of all time with over 155 million units sold. This was in part due to a number of critical games released on the system, including Grand Theft Auto III, Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty, and Final Fantasy X. The Xbox was able to gain second place to the PS2 sales, but at a significant lost to Microsoft. However, to Microsoft, the loss was acceptable, as it proved to them they could compete in the console space. The Xbox also introduced Microsoft's flagship title, Halo: Combat Evolved, which relied on the Xbox's built in Ethernet functionality to support online gameplay. By the mid 2000s, only Sony, Nintendo, and Microsoft were considered major players in the console hardware space. All three introduced their next generation of hardware between 2005 and 2006, starting with Microsoft's Xbox 360 in 2005 and Sony's PlayStation 3 (PS3) in 2006, followed by Nintendo's Wii later that year. The Xbox 360 and PS3 showed a convergence with personal computer hardware: both consoles shipped with support for high definition graphics, higher density optical media like Blu rays, internal hard drives for storage of games, and had built in Internet connectivity. Microsoft and Sony also had developed online digital services, Xbox Live and PlayStation Network that helped players connect to friends online, matchmake for online games, and purchase new games and content from online stores. In contrast, the Wii was designed as part of a new blue ocean strategy by Nintendo after poor sales of the GameCube. Instead of trying to compete feature for feature with Microsoft and Sony, Nintendo designed the Wii to be a console for innovative gameplay rather than high performance, and created the Wii Remote, a motion detection based controller. Gameplay designed around the Wii Remote provided instant hits, such as Wii Sports, Wii Sports Resort, and Wii Fit, and the Wii became one of the fastest selling consoles in its few years. The success of the Wii's motion controls partially led to Microsoft and Sony to develop their own motion sensing control systems, the Kinect and the PlayStation Move. A major fad in the 2000s was the rapid rise and fall of rhythm games which use special game controllers shaped like musical instruments such as guitars and drums to match notes while playing licensed songs. Guitar Hero, based on the arcade game Guitar Freaks, was developed by Harmonix and published by Red Octane in 2005 on the PS2, and was a modest success. Activision acquired Red Octane and gained the publishing rights to the series, while Harmonix was purchased by Viacom, where they launched Rock Band, a similar series but adding in drums and vocals atop guitars. Rhythm games because a highly popular property second only to action games, representing 18% of the video game market in 2008, and drew other publishers to the area as well. While Harmonix approached the series by adding new songs as downloadable content, Activision focused on releasing new games year after year in the Guitar Hero series; by 2009, they had six different Guitar Hero related games planned for the year. The saturation of the market, in addition to the fad of these instrument controllers, quickly caused the $1.4 billion market in 2008 to fall by 50% in 2009. By 2011, Activision had stopped publishing Guitar Hero games (though returned one time in 2015 with Guitar Hero Live), while Harmonix has continued to develop Rock Back after a hiatus between 2013 and 2015. Nintendo still dominated the handheld games market during this period. The Game Boy Advance, released in 2001, maintained Nintendo's market position with a high resolution, full color LCD screen and 32 bit processor allowing ports of SNES games and simpler companions to N64 and GameCube games. The next two major handhelds, the Nintendo DS and Sony's PlayStation Portable (PSP) within a month of each other in 2004. While the PSP boasted superior graphics and power, following a trend established since the mid 1980s, Nintendo gambled on a lower power design but featuring a novel control interface. The DS's two screens, with one being a touch sensitive screen, proved extremely popular with consumers, especially young children and middle aged gamers, who were drawn to the device by Nintendo's Nintendogs and Brain Age series respectively, as well as introducing localized Japanese visual novel type games such as the Ace Attorney and Professor Layton series to the Western regions. The PSP attracted a significant portion of veteran gamers in North America and was very popular in Japan; its ad hoc networking capabilities worked well within the urban Japanese setting, which directly contributed to spurring the popularity of Capcom's Monster Hunter series.

ММО, киберспорт және онлайн қызметтер

Арзан кең жолақты интернет байланысы кеңіректе тараған сайын, көптеген баспагерлер инновация жасаудың бір жолы ретінде онлайн ойындарға көшті. Массивті көп ойыншылы онлайн-рольдік ойындар (MMORPG) RuneScape, EverQuest және Ultima Online сияқты маңызды PC ойындарын ұсынды, ал World of Warcraft ең сәттілерінің бірі болды. Басқа да ірі масштабты көп ойыншылы онлайн ойындар да шығарылды, мысалы, Second Life, ол ойын элементтеріне қарағанда виртуалды ойыншы аватарымен және пайдаланушылардың туындыларымен әлеуметтік өзара әрекеттесуге көбірек назар аударды. Тарихи тұрғыдан алғанда, платформалар үшін жиынтық интернет байланысы опцияларының болмауына байланысты консольдік MMORPG-лердің саны аз болды. Бұл даму құнына ақталған жеткілікті жазылымшылар қауымдастығын құруды қиындатты. Бірінші маңызды консольдік MMORPG-лер – Sega Dreamcast-тегі Phantasy Star Online (ішкі модемі және қосымша нарықтағы Ethernet адаптерімен) және Sony PlayStation 2-ге арналған Final Fantasy XI (осы ойынды қолдау үшін қосымша нарықтағы Ethernet адаптерімен бірге жеткізілді) болды. 2010 жылға қарай, әртүрлі ойын жанрлары бойынша көптеген халықаралық киберспорт турнирлері құрылды.

Браузерлік, кездейсоқ және әлеуметтік ойындар

1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында интернетке қолжетімділік артты және Java және Adobe Flash сияқты жаңа онлайн технологиялар дамыды. Adobe Flash бастапқыда толыққанды интерактивті веб-сайттарды жасауға арналған құрал ретінде жоспарланғанмен, бұл салада оның танымалдылығы төмендеді, бірақ жекелеген әзірлеушілер анимациялар мен ойындар жасау үшін оны пайдаланудың жолдарын тапты, оған осы мақсатқа арналған құралдардың қарапайымдылығы көмектесті. Newgrounds веб-сайты адамдарға өздерінің Flash жұмыстарын бөлісуге және насихаттауға көмектесу үшін құрылды. Бұл Flash ойындар консольдік немесе компьютерлік ойындардың күрделілігіне жетпесе де, тегін қолжетімді болды және болашақта пайда болатын шығармашылық идеяларды тудырды. Мысалы, Crush the Castle ойыны танымал мобильді ойын Angry Birds-ке тікелей әсер етті, ал Newgrounds негізін қалаушы Том Фулп аниматор Дэн Паладинмен бірлесіп Alien Hominid ойынын Flash форматында жасады, одан кейін The Behemoth студиясының астында толыққанды Castle Crashers ойынына айналдырды. Flash және басқа браузерлік платформалар кездейсоқ ойындарда жаңа тренд жасады, олар шектеулі күрделілікке ие және қысқа немесе спонтанды ойын сессиялары үшін арналған. Әлеуметтік желілер өсе бастағанда, әлеуметтік платформаларда алғашқы әлеуметтік желілік ойындар пайда болды. Бұл ойындар көбінесе кездейсоқ ойын механикасына негізделген және ойынды жалғастыру үшін "энергия" алу үшін пайдаланушылардың әлеуметтік желі арқылы достарымен өзара әрекеттесуіне тәуелді болды. 2008 жылы Қытайда шыққан Happy Farm ойыны осындай ірі әлеуметтік ойынның алғашқысы деп есептеледі. Жапондық консольдік RPG сериясы Story of Seasons-тың ықпалымен, ол көп ұзамай Sunshine Farm, Happy Farmer, Happy Fishpond, Happy Pig Farm және Facebook ойындары сияқты FarmVille, Farm Town, Country Story, Barn Buddy, Sunshine Ranch, Happy Harvest, Jungle Extreme және Farm Villain сияқты көптеген көшірмелерге шабыт берді. Happy Farm ойыны FarmVille ойынына тікелей шабыт берді, ол 2010 жылға қарай бүкіл әлемде 80 миллионнан астам белсенді пайдаланушыға ие болды.

Мобильдік ойынның өсуі

Жеке, мобильді құрылғылардағы ойындар 2000-шы жылдардың ортасына дейін шектеулі сәттілікке қол жеткізді. Nokia 1997 жылдан бастап, Nokia 6110 телефонына Snake ойынын орнатты. Телефон, жеке цифрлық көмекшілер және басқа да құрылғылардың ұқсас өндірушілері де ойындарды қамтыды, бірақ олар көбінесе уақыт өткізу үшін, қызықты болу үшін емес, жасалған. Телефон технологиясы жақсарған сайын, 2003 жыл шамасында жапондық мобильді телефон мәдениеті қалыптасты, онда камералы телефондар мен саусақ іздерін сканерлеу технологияларын пайдаланатын пазл ойындары мен виртуалды үй жануарлары ойындарынан бастап, PlayStation сапалы графикасы бар 3D ойындар да болды. Ескі аркада стиліндегі ойындар мобильді телефондарда өте танымал болды, олар қысқа ойын сеанстарына арналған аркада стиліндегі ойындар үшін өте қолайлы платформа болды. Namco 2003 жылы Еуропаға мобильді ойындарды енгізуге тырысты. Nokia 2003 жылы N Gage, гибридті телефон/қолмен ұсталатын ойын жүйесін шығарды, бірақ Nintendo Game Boy Advance-пен салыстырғанда сәттілікке жете алмады. 2005 жылға қарай нарықта алғашқы смартфондар пайда болды, олар телефон қызметтерімен қатар деректерді қосатын мүмкіндіктерді ұсынды. Операторлар ойындарды дүкенде сатуға лицензия берді, бірақ әртүрлі дүкендер мен телефон модельдерінің айырмашылықтарына және смартфондардың шектеулі аппараттық мүмкіндіктеріне байланысты бұл кеңінен таралмады, себебі ойындар консольдердегідей немесе қолмен ұсталатын құрылғылардағыдай күрделі бола алмады. 2007 жылы Apple, Inc. өзінің iPhone-ын ұсынды, ол нарықтағы басқа смартфондарға қарағанда технологиялық жағынан озық болды, ал 2008 жылы App Store-ды ұсынды, оның арқылы жаңа қосымшаларды сатып алуға болады. App Store арқылы, серіктес ретінде тіркелген әзірлеушілер өз қосымшаларын дүкен арқылы жасап, жариялай алатын болды. Бұл кез келген көлемдегі әзірлеушілерге App Store нарығына қатысуға мүмкіндік берді. Google, Android мобильді операциялық жүйесін әзірлеген, 2008 жылы қосымша дүкенінің өз нұсқасын шығарды, кейіннен 2012 жылы Google Play деп аталды. Apple және Google қосымшалар дүкендерінің ойын қосымшаларын пайдалану Angry Birds және Bejeweled сияқты алғашқы сәттіліктермен тез өркендеді. Apple 2009 жылдың қазан айында қолданба арқылы сатып алуды (IAP) енгізген кезде, көптеген әзірлеушілер мобильді ойындарын дәстүрлі ойындарға қарағанда бірегей түрде монетизациялаудың жолдарын тапты, бұл freemium моделін қалыптастырды, онда ойынды жүктеу және ойнау әдетте тегін, бірақ ойыншылар IAP арқылы өркендеуін жылдамдатуға ынталандырылады. Candy Crush Saga және Puzzle & Dragons сияқты ойындар, екеуі де 2012 жылы, осы тәсілді мобильді ойындар үшін өте пайдалы бизнес модель ретінде бекітті. Көптеген әлеуметтік желілердегі ойын әзірлеушілері мобильді нұсқаны қолданыстағы нұсқасымен біріктіруге немесе ойынды мобильді платформаға толық көшіруге тырысты, өйткені мобильді ойынның танымалдылығы артты. Мобильді ойындардың танымалдылығының одан әрі өсуі Қытайдан болды, онда тұрғындардың көпшілігі компьютерге ие емес және үкімет 2000 жылдан бастап импорттық консольдерге тыйым салды, бірақ ақырында 2014 жылы жеңілдетілді және 2015 жылы толыққанды алып тасталды. Оның орнына, Қытайдағы ойыншылардың көпшілігі мобильді телефондарды пайдаланды немесе компьютерлік клубтар арқылы абоненттік негіздегі ойындарға қол жеткізді. Мобильді ойындар да онда танымал және қаржылық тұрғыдан сәтті болды, 2007 мен 2013 жылдар аралығында Қытайдың бейне ойын нарығы он есе өсті. Мобильді ойындардың өсуімен бірге микроконсольдардың пайда болуы да болды, олар Android операциялық жүйесін қолданатын, арзан бағалы үй консольдары, мобильді құрылғылар үшін жасалған үлкен ойын кітапханасынан пайдалану үшін. Алайда, мобильді ойындар қол консольдары нарығын ығыстырды: Nintendo 3DS және PlayStation Vita (екеуі де 2011 жылғы шығарылымдар) Nintendo DS және PlayStation Portable (екеуі де 2004 жылғы шығарылымдар) алдыңғы нұсқаларымен салыстырғанда сатылымының күрт төмендеуін бастан өткерді, мобильді ойындардың жылдам өсуінен кейін. Sony осыдан кейін қол консольдары нарығынан шығып кетті.

Separately, gaming on mobile devices had limited success until the mid 2000s. Nokia had installed Snake onto its line of mobile phones since the Nokia 6110 in 1997. Similar manufacturers of phones, personal digital assistants and other devices also included built in games, but these were designed to pass the time and not as engaging. As phone technology improved, a Japanese mobile phone culture grew around 2003 with games ranging from puzzle games and virtual pet games that use camera phone and fingerprint scanner technologies to 3D games with PlayStation quality graphics. Older arcade style games became very popular on mobile phones, which were an ideal platform for arcade style games designed for shorter play sessions. Namco made attempts to introduce mobile games to Europe in 2003. Nokia released its N Gage, a hybrid phone/handheld game system, in 2003 but had limited success compared to Nintendo's Game Boy Advance. Around 2005, the first smartphones were available on the market, which offered data connectivity alongside phone services. Carriers licensed games to be made available for sale on a storefront, but this did not catch on due to the disparate storefronts and differences between phone models, and the games could not be as sophisticated as on consoles or handhelds due to limited hardware on the smartphones. In 2007, Apple, Inc. introduced its iPhone which was technologically more advanced than other smartphones on the market, and unveiled its App Store in 2008 through which new apps could be purchased. With the App Store, developers, once signed up as a partner, could then develop and publish their own apps through the store. This allowed developers of any size to participate in the App Store marketplace. Google, which developed the competing Android mobile operating system, released its own version of an app store in 2008, later named as Google Play in 2012. The use of Apple's and Google's app storefronts for gaming applications quickly took off with early successes like Angry Birds and Bejeweled. When Apple introduced in app purchases (IAP) in October 2009, a number of developers found ways to monetize their mobile games uniquely compared to traditional games, establishing the freemium model where a game is usually free to download and play but players are encouraged to speed up their progress through IAPs. Games like Candy Crush Saga and Puzzle & Dragons, both in 2012, established this approach as highly profitable business models for mobile games. Many of the social network game developers worked to either integrate a mobile version with their existing version, or completely shift their game to the mobile platform, as mobile gaming became more popular. A further rise in the popularity of mobile games was from China, where most residents do not own computers and where imported consoles were banned by the government starting in 2000, though eventually eased in 2014 and completely lifted in 2015. Instead, most players in China used mobile phones or accessed subscription based games through PC cafes. Mobile games also proved popular and financially successful there as well, with a ten fold growth of China's video game market between 2007 and 2013. Coupled with the growth of mobile games was the introduction of microconsoles, low cost home consoles that used the Android operating system as to take advantage of the large library of games already made for mobile devices. However, mobile gaming also displaced the handheld console market: both the Nintendo 3DS and the PlayStation Vita (both 2011 releases) had major drops in sales from their predecessors, the Nintendo DS and PlayStation Portable respectively (both 2004 releases), following the rapid growth of mobile gaming. Sony has since exited the handheld console arena.

AAA видеоойын индустриясы және инди-ойындардың пайда болуы

Видео ойындардың 2000-шы жылдардың басында даму бюджеттері ұлғая бастады; Final Fantasy VII-нің маркетингті есептемегенде шамамен 40-45 миллион долларлық бюджеті болды, ал алғашқы Shenmue ойынының құны 47-70 миллион долларға бағаланды. Ірі дамытушылар Голливуд киноөндірісімен салыстыруға болатын ойындарға көш бастады, олар даму, тарату және маркетинг аспектілерін ғана емес, сонымен қатар ойын кинематографиясы үшін, кәсіби актерлер мен лицензияланған өнімдерді, және ірі жарнамалық шараларды қамтитын бюджеттерді де енгізді. Бұл жаңа тәсілдер ойын бюджеттерін одан әрі кеңейтті. Блокбастер фильмдеріне ұқсас, бейне ойын индустриясы осы жоғары бюджетті ойындарды және олардың артында тұрған баспагерлер мен дамытушыларды 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында "AAA" немесе "үштік А" деп атады. Үлкен бюджеттер мен жақсы технологияның нәтижесінде жаңа, сюжетке бағытталған ойындар пайда болды, олар үлкен оқиғаларды ойынның тікелей бөлігі ретінде енгізді, мысалы, алдын ала көрсетілген бейнелердің орнына, ойынның өзінде орындалатын көріністерді пайдалану арқылы. Ойынға сюжетті енгізу 2000-жылдардың басында квест ойындары жанрының төмендеуіне әкелді. Бұл кезеңдегі ықпалды ойындардың мысалдары: Half-Life 2, Portal, Batman: Arkham Asylum, BioShock, Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty және Resident Evil 4.

Хобби деңгейіндегі және дербес ойын дамыту 1970-ші және 1980-ші жылдардағы алғашқы үй компьютерлерінен бастап қалыптасқан, 1990-шы жылдары жеке тұлғалар мен шағын дамыту топтарының үлестірілімді бағдарламаларға көшуімен жалғасты. Бірақ консольдік ойындардың маңыздылығы және 3D ойын технологиясының дамуы бастапқыда жеке дамытушылардың ойын дамытуда бәсекелесуіне кедерілді. ААА ойындардың үлкен бюджеттері баспагерлерді стандартты емес немесе эксперименттік геймплейі бар кішігірім ойындарды қолдаудан сақтандырды. Сонымен қатар, ұялы ойын индустриясының қарқынды өсуі кішігірім дамытушыларды ерекшелендіріп, оларға ұялы қосымшалар дүкендерінде ірі дамытушылармен теңдес мүмкіндіктерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Kickstarter сияқты платформалар арқылы жамағаттан қаржы жинау 2000-жылдардың соңында тәуелсіз ойын дамытушылар үшін қаржыландырудың тиімді жолы болды және 2010-жылдардың ортасына дейін үлкен танымалдылыққа ие болды. Алдын ала қол жеткізу тарату, ойыншылардың ойынның әлі дайын емес нұсқасын сатып алып, оны сынауға және пікір білдіруге көмектесуі, 2009 жылы Minecraft-пен сәтті көрсетілді және содан бері кейбір тәуелсіз ойындар үшін үлгі ретінде пайдаланылды. Жеке компьютерлерде Valve өзінің Steam сандық контент платформасын ашып, тәуелсіз ойындарды үштік А ойындармен және басқа да ұқсас сандық дүкендермен бірге көрсетуге мүмкіндік берді. Microsoft 2004 жылы Xbox Live Arcade (XBLA) платформасын іске қосты, оны Xbox және кейінірек Xbox 360 үшін кішігірім баспагерлер мен тәуелсіз командалардан ойындар жариялау үшін пайдаланды. Sony және Nintendo 2010-жылдардың басында осыған ұқсас тәуелсіз ойынды жариялау бағдарламаларын енгізді. Бұл кезеңде Super Meat Boy, Fez және Braid сияқты бірнеше тәуелсіз ойындар бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті.

2010 жылдар

2010 жылдары консольдердің қызмет ету мерзімі бес жылдық циклмен жүргізілетін дәстүрлі жарыс үлгісі қысқартылды. Мұның себептері – сол кездегі буынға қарағанда графикалық тұрғыдан жоғары сапалы консольдерді жасаудың қиындығы мен мол шығындары, Sony және Microsoft компанияларының ағымдағы консольдерді жасауға кеткен шығындарын өтеуге тырысуы, сондай-ақ ойын құрастыру құралдарының ойын жасаушыларға қойылатын талаптарды қанағаттандыра алмайтындығы болды. 2010 жылдың 14 маусымында E3 көрмесінде Microsoft жаңа Xbox 360 S немесе Slim үлгісін таныстырды. Ол кішкентай және шусыз, 250 ГБ қатты дискісі және 802.11n Wi-Fi мүмкіндігіне ие. АҚШ дүкендеріне сол күні, ал Еуропаға 13 шілдеде жеткізілім басталды. OnLive – бұлттық ойын жүйесі, бұл бұлттық ойын қызметтерінің бірі.

Видео ойындардағы жоғары нақтылы графикалық элементтер

Катодты сәулелі түтікке негізделген дисплейлер 2000-шы жылдары жайлап тоқтатыла бастады, оларды экранның ажыратымдылығы мен жаңару жылдамдығы әлдеқайда жоғары, арзан, жалпақ экранды теледидарлар мен мониторлар алмастырды. Видео ойын құрылғылары жаңа Жоғары Анықтықтағы Мультимедиалық Интерфейс (HDMI) стандартын қолдауға кірісті, бұл 4K (3840 × 2160 пикселге дейін) ажыратымдылықтарға мүмкіндік берді, бұл өз кезегінде жылдам процессорлары мен үлкен жады бар қуатты GPU карталарының қажеттілігін күшейтті. Unreal, Unity және DirectX сияқты ойын қозғалтқыштары ойында фотореалистік графиканы беру үшін жоғары ажыратымдылықтағы текстураларды қолдау үшін жақсартылған текстуралық бейнелеуді қолдауға қосты. Microsoft және Sony 2013 жылы Xbox One және PlayStation 4 консольдерінің келесі буынын шығарды. Екеуі де бұрынғы консольдердің мүмкіндіктерін жоғары ажыратымдылықтағы графиканы қолдау және мазмұнды цифрлық таратуды кеңейту арқылы дамытты, сондай-ақ қосымша сақтау кеңістігін ұсынды. Xbox One бастапқыда сәтсіздікке ұшырады, себебі Microsoft пайдаланушылардан әрқашан интернетке қосылуын талап етті, сонымен қатар Kinect қозғалыс сенсорын үнемі пайдалануды қалады, бұл ойыншыларға белгілі бір артықшылықтар берер еді. Алайда, бұл шешімдер шығарылғанға дейін айлар бойы құпиялылық туралы алаңдаушылықтар тудырып, жағымсыз пікірлерге ұшырады, нәтижесінде Microsoft өзінің саясатын қайта қарады. Kinect бастапқыда Xbox One-мен бірге келгенімен, ол енді міндетті емес, ал бір жылдан кейін Microsoft Xbox One үшін Kinect өндірісін тоқтатуды шешті. Nintendo өзінің жолынан тайған жоқ. Компания Wii өзінің негізгі ойыншыларының бір бөлігін жоғалтқан болуы мүмкін деп шешті және оларды қайтару үшін Wii U-ді жасады. 2012 жылы шыққан Wii U құрамына Wii Remote контроллерлерін қолдаумен бірге ойын кезінде екінші экран ретінде жұмыс істейтін сенсорлық дисплейі бар Wii U GamePad сияқты планшет кірді, сонымен қатар Wii ойындарымен кері үйлесімділік қамтамасыз етілді. Wii U, Wii-ден кейін Nintendo үшін коммерциялық сәтсіздікке ұшырады; Wii 100 миллионнан астам дана сатылса, Wii U өмірі бойы 13 миллионға жуық сатылды. Nintendo мұны Wii U-ның маркетингіне байланысты деп санайды, ол GamePad-тің мақсатын нақты көрсетпеді және тұтынушыларға оның қарапайым планшет екенін қателеуге себеп болды, сондай-ақ консольдегі үшінші тараптың қолдауының жетіспеушілігіне байланысты, ол бастапқы консоль сатылымдарының көрсеткіштерінен кейін тез азайды. Nintendo Wii U шығарылғаннан кейін келесі консольде жұмыс істеп жүрді, бірақ Wii U-дан қаржылық жағынан қалпына келтіру үшін жаңа консольді тезірек шығару үшін алға жылдырды. Бұрынғы көк мұхит стратегиясына сәйкес, бәсекелестерінің техникалық артықшылықтарына емес, инновацияларға баса назар аудара отырып, Nintendo 2017 жылы Nintendo Switch-ті шығарды, ол тұңғыш гибридті консольдардың бірі болды, оны қолмен ұсталатын құрылғы ретінде ойнауға болады, сонымен қатар оны теледидарға қосылған док станциясына орналастырып, үй консолі сияқты ойнауға болады. Switch-те ажыратылатын Joy-Con қолданылады, ол әдеттегі контроллерлер ретінде де, Wii Remote сияқты қозғалыс сезімтал құрылғылар ретінде де жұмыс істейді. Switch-пен қатар Nintendo консоль үшін AAA студиялары мен тәуелсіз әзірлеушілерден үшінші тараптың қолдауын іздеді. 2022 жылға қарай Switch өте табысты болды, Nintendo-ның ең көп сатылған үй консолі атанды, Wii-ді басып өтті және Nintendo-ға аппараттық нарықтағы позициясын қайта қалпына келтіруге көмектесті. 2010-шы жылдары қолмен ұсталатын ойын нарығы төмендеді, өйткені оны мобильді ойындар ығыстырды. Nintendo DS желісін жетілдіруді жалғастырды; ол 2011 жылы Nintendo 3DS-ті шығарды, оған арнайы көзілдіріктерсіз 3D әсерін жасау үшін автостереоскопиялық дисплейі бар экран кірді. Sony 2012 жылы PSP-нің мұрагері ретінде PlayStation Vita-ны шығарды, оған алдыңғы сенсорлық экран мен артқы жағындағы сенсорлық панель қосылды. Vita нарықта елеулі үлес ала алмады, ал Sony өнімді тоқтатқаннан кейін, олар енді қолмен ұсталатын жүйелерді жоспарламағанын мәлімдеді. Nintendo, керісінше, 2019 жылы Switch-тің өзгертілген нұсқасын, Nintendo Switch Lite-ты шығарды. Switch Lite - Joy-Con-ды бірлікке тікелей енгізетін және басқа мүмкіндіктерді алып тастайтын, қолмен ұсталатын ойынды тікелей қолдайтын, бірақ әйтпесе Switch кітапханасымен толық үйлесімді құрылғыны құруға бағытталған арзан нұсқа. Жеке компьютерлерде графикалық карталар нарығы өнеркәсіптік көшбасшылар NVidia және AMD жасаған жетістіктерге негізделді, олар сонымен қатар жаңа консольдар үшін GPU-ды жеткізді. 2010-шы жылдардың соңында бұл GPU карталарының қуаты криптовалюта "майнерлері" тарапынан пайдаланыла бастады, себебі олар осы мақсаттар үшін басқа есептеу жабдықтарынан арзан болды және кең ауқымда GPU карталарына сұраныс тудырып, бағаларды көтерді және ұзақ мерзімді тапшылық тудырды. Бұрын видео ойын консольдерінде флэш-жад сақтау үшін қолданылған қатты күйдегі дисктер (SSD) жетілдіріліп, үлкен көлемді сақтау үшін тұтынушыларға қолжетімді болды. Электромеханикалық бөліктерді пайдаланатын дәстүрлі қатты дискіден (HDD) айырмашылығы, SSD дискерінде механикалық бөліктер жоқ және олар жоғарырақ деректерді өңдеу жылдамдығына ие, бұл оларды видео ойындарға арналған компьютерлер үшін танымал таңдауға айналдырды.

Cathode ray tube based display units had begun to phase out in the 2000s, replaced by inexpensive flat screen televisions and monitors which had far higher screen resolution and refresh rates. Video game hardware began introducing support for the new High Definition Multimedia Interface (HDMI) standard, allowing for resolutions up to 4K (3840 × 2160 pixels), which itself stressed the need for more powerful GPU cards with faster processors and larger memory. Game engines such as Unreal, Unity, and DirectX have added support for improved texture mapping to support high resolution textures to give photorealistic graphics in games. Microsoft and Sony both released their next console generations, the Xbox One and PlayStation 4, in 2013. Both expanded on features from their previous consoles with the added support for high resolution graphics, and more support for digital distribution of content with additional storage space. The Xbox One had an initial flubbed launch, as Microsoft wanted to require users to be always connected to the Internet, along with persistent use of the Kinect motion sensor, which in turn would have given certain benefits to players. However, these decisions were met with negative feedback in the months prior to release over their privacy concerns, and Microsoft revamped their policies. The Kinect, though initially bundled with the Xbox One, was made optional, and a year after launch, Microsoft opted to end Kinect's production for the Xbox One. Nintendo still kept to its own path. The company decided that the Wii may have lost a portion of its core gamers and developed the Wii U to draw this group back in. The Wii U, released in 2012, included a tablet like Wii U GamePad that included controls and a touchscreen display that acted as a second screen during gameplay, along with support for Wii Remote controllers, and included backward compatibility with Wii games. The Wii U was a commercial failure for Nintendo following the Wii; while the Wii had sold more than 100 million units, the Wii U only sold about 13 million in its lifetime. Nintendo attributed this to both the marketing of the Wii U which failed to make clear the purpose of the GamePad and which made consumers believe it was just another tablet system, and to the lack of third party support on the console which dropped off quickly once initial console sale numbers were obtained. and marketing reasons. Nintendo had already been working on its next console once the Wii U had been released, but pushed ahead as to get another console to release sooner to financially recover from the Wii U. Again, staying with their past blue ocean strategy to focus on innovation rather than technical superiority of their competitors, Nintendo released the Nintendo Switch in 2017, one of the first hybrid consoles, with the ability to be played as a handheld device but also can be placed into a docking station connected to a television and played like a home console. The Switch uses a detachable Joy Con which function as both regular controllers and as motion sensing devices like the Wii Remote. Alongside the Switch, Nintendo sought out third party support for the console from both triple A studios and indie developers. The Switch proved to be very successful, as of 2022, it is Nintendo's best selling home console, succeeding the Wii, and helped Nintendo regain position in the hardware market. The handheld market began to wane in the 2010s as mobile gaming supplanted it. Nintendo continued to refine the DS line; it released the Nintendo 3DS in 2011, which included a screen with an autostereoscopic display as to create a 3D effect without the need for special glasses. Sony released the PlayStation Vita in 2012 as a successor to the PSP, which included a front touch screen and a back facing touchpad in addition to existing control. The Vita failed to gain significant market share, and after Sony discontinued the product, have stated they have no plans for further handheld systems. Nintendo, on the other hand, released a modified version of the Switch, the Nintendo Switch Lite, in 2019. The Switch Lite is a lower cost version that directly integrates the Joy Con into the unit and removes other features, as to create a device that supports handheld gameplay directly, but is otherwise fully compatible with the existing Switch library. In personal computers, the graphics card market centered on progress made by industry leaders NVidia and AMD, who also supplied GPUs for the new consoles. Starting in the late 2010s, the power of these GPU cards were being used by cryptocurrency "miners", as they were lower cost than other computing hardware for the same purposes, and created a run on GPU cards that inflated prices and card shortages over extended periods. Solid state drives (SSDs), which had been used for flash card storage for video game consoles in the past, had advanced far enough to become consumer options for large volume storage. Compared to the traditional hard disk drive (HDD) which used electromechanical parts, SSD drives have no mechanical componentry and are capable of much higher data throughput, which made them popular options for computers designed for video games.

Онлайн ойындардағы жаңа жетістіктер: платформааралық ойын және бұлтты ойын

2010 жылға дейін көптеген платформаларда онлайн ойын сол платформадағы ойыншылармен шектелді, бірақ Final Fantasy XI сияқты кейбір ойындар шектеулі үлгілермен тәжірибе жүргізді. Жаңа ойын консольдары жеке компьютерлерге және ортақ аралық бағдарламалық кітапханаларға дизайны бойынша жақындағанда, әртүрлі платформалар арасында кросс-платформалық ойынға рұқсат беру техникалық тұрғыдан мүмкін болды, бірақ Microsoft, Nintendo және Sony компанияларының бизнес мақсаттары, онлайн қызметтерін бақылауды сақтауға бағытталғандықтан, бастапқыда бұған қарсы болды, әсіресе Sony онлайн қызметтерінде отбасылық ортаны сақтауды қалайтынын мәлімдеді. Epic Games компаниясының 2017 жылы шыққан Fortnite Battle Royale кросс-платформалық ойынды дамытудың маңызды қозғаушы күшіне айналды. Fortnite шыққан алғашқы айларда тез танымал болды, ал Epic Xbox, Windows және мобильді платформалар арасындағы кросс-платформалық ойынды өз бэкенд кітапханалары арқылы оңай жүзеге асыруға болатынын көрсетті. Nintendo Switch-те кросс-ойнауға рұқсат берді, ал 2018 жылға қарай Sony Fortnite сияқты таңдалған ойындарға кросс-платформалық ойнауға рұқсат беруге келісті. Содан бері көптеген ойындар консольдар, компьютерлер және мобильді құрылғыларда кросс-платформалық қолдаумен шығарылды немесе жаңартылды. Бірінші бұлтты ойын қызметтері 2009 жылы пайда болды. Бұл қызметтер ойыншыларға өңдеу қуаты хостингтік орындағы компьютерлік жүйеде орындалатын ойындарды ойнауға мүмкіндік берді, ал ойынның шығысы мен ойыншының әрекеттері бұлтты есептеудің күшін пайдалана отырып, Интернет арқылы сол жүйеге жіберілді. Бұл ойыншылар үшін қымбат консоль немесе арнайы ойын компьютерін қажет етпейтін болды. OnLive және Gaikai сияқты алғашқы қызметтер бұлтты ойынның мүмкін екенін көрсетті, бірақ ойыншының жауабына (жанасу уақытына) байланысты болды, өйткені баяу желі ойынның жұмысын тоқтата алатын. 2010 жылдары әлемдегі желілік сыйымдылықтың артуымен және тұтынушыларға жоғары жылдамдықты желілер қолжетімді болғандықтан, сондай-ақ жаңа технологиялардың жанасу мәселесін шешуге бағытталған жұмыстарымен бұлтты ойын жетілдірілді. Sony 2010 жылдардың ортасында OnLive және Gaikai компанияларын сатып алды және бұрынғысын PlayStation Now бұлтты ойын қызметінің негізі ретінде пайдаланды, бұл ойыншыларға ескі PlayStation ойындарын жаңа консольдарда ойнауға мүмкіндік берді. Бұл кезеңде пайда болған бұлтты ойын нарығындағы басқа қатысушылар: NVidia-ның GeForce Now, Microsoft-тың xCloud, Google-дың Stadia және Amazon Luna.

Until the 2010s, online play for most platforms was limited to players on that same platform, though some games such as Final Fantasy XI had experimented with limited models. As new gaming consoles converged in design to personal computers and with common middleware libraries, it became technically feasible to allow for cross platform play between different platforms, but business objectives by Microsoft, Nintendo, and Sony, looking to maintain control on their online services, initially rejected this, most notably by Sony who had stated they wanted to maintain a family friendly environment for its online services. Epic Games' Fortnite Battle Royale first released in 2017, proved an instrumental driver of cross platform play. Fortnite had quickly gained popularity in its first few months of release, and Epic had been able to prove the ease with which cross platform play could be implemented between the Xbox, Windows, and mobile platforms with its backend libraries. Nintendo followed by allowing cross play on the Switch, and eventually, by 2018, Sony agreed to allow selected games such as Fortnite to have cross platform play. Since then, numerous games have gained or were released with cross platform play support across consoles, computers, and mobile devices. The first cloud gaming services emerged in 2009. These services allowed players to play games where the processing power was performed on a computer system at a hosted location, while the game's output and player's input were sent to that system over the Internet, using the power of cloud computing. This eliminated the need for a costly console or dedicated gaming computer for players. Early services like OnLive and Gaikai showed that cloud gaming was possible but was very much tied to the player's latency, as a slow network could easily stall the game's performance. Cloud gaming became more refined in the 2010s as total network capacity around the world increased with higher bandwidths made available to consumers, in addition to new technologies to try to overcome the latency issue. Sony acquired both OnLive and Gaikai in the mid 2010s, and used the former as the basis for its PlayStation Now cloud gaming service, allowing players to play older PlayStation games on newer consoles. Other players in the cloud gaming arena that emerged in this period include NVidia's GeForce Now, Microsoft's xCloud, Google's Stadia, and Amazon Luna.

Видеоойындардың жаңа табыс үлгілері

Трипл-А ойындарының даму бюджеттері артып келе жатқандықтан, ойын жасаушылар мен баспагерлер ойынның алғашқы сатылымынан өзге де қосымша кіріс табудың жолдарын іздеді. Бұрынғы онжылдықтағы мобильді ойын нарығының өсуі, қолданба ішіндегі сатып алулардың, ММО сияқты жазылымға негізделген ойындардың және цифрлық дистрибуция нарығының енгізілуі сияқты көптеген факторлар ойынды қызмет ретінде (GaaS) қарастыру арқылы үнемі қайталанатын кіріс көздеріне жол ашты. Ірі кеңейтулер мен жүктеліп алынатын контент 2000 жылдардың ортасынан бұрын-ақ болған, ал ойыншылар сол кезде ММО-ның жазылым моделіне үйреніп қалған еді. Microsoft 2005 жыл шамасында Xbox 360 платформасындағы ойындар үшін микротранзакцияларды – әдетте 5 доллардан төмен бағамен сатылатын контентті ұсынуға мүмкіндік берді. Ең танымал мысалдардың бірі – 2006 жылы The Elder Scrolls IV: Oblivion ойыны үшін шығарылған атқа арналған қару-жарақ жиынтығы. Ойын ішінде көбінесе сәндік элемент болғанымен, бұл жиынтық 2009 жылға дейін Oblivion-да ең көп сатылатын тауарлардың біріне айналып, микротранзакциялар идеясын бекітті. Oblivionнан кейінгі ойындар ойыннан түсетін табысты арттыру үшін қосымша микротранзакциялық контентті қосудың жолдарын тапты.

Аралас, виртуалды және кеңейтілген шындық ойындары

Виртуалды шындық (VR) жүйелері бейне ойындар үшін VR технологиясының мақсаты ретінде ұзақ уақыттан бері қарастырылып келді және 1990 жылдардың басынан-ақ әзірленді, бірақ олардың жоғары құны мен тұтынушыларға сату үшін ыңғайсыздығы оларды тежейді. Алғашқы әрекеттердің бірі – Nintendo компаниясының 1996 жылғы Virtual Boy құрылғысы, 3D-ді имитациялау үшін монохромды стереоскопиялық дисплейді пайдаланды, бірақ құрылғы практикалық емес болып шықты және әзірлеушілерді қызықтыра алмады, нәтижесінде Nintendo үшін коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Тұтынушыға дайын VR аппараттық құралдарындағы маңызды қадам 2010 жылдардың басында Палмер Лаккидің Oculus Rift құрылғысын жасауымен жасалды. Rift 2013 жылы көрмелерде көрсетілді және Facebook компаниясы оны 2014 жылы 2 миллиард долларға сатып алуға жеткілікті деңгейде танымал болды. Содан кейін Valve және HTC компаниялары 2015 жылы алғашқы рет ұсынылған HTC Vive құрылғысын жариялады, ал Sony компаниясы 2016 жылы PlayStation VR құрылғысын шығарды. Кейін Valve өзінің VR аппараттық құралдарының желісін, Valve Index құрылғысын 2019 жылы ұсынды. Көптеген VR ойындары VR мүмкіндіктері жоқ "жалпақ экранды" ойындарға қарағанда VR-ді тиімді пайдаланды, бірақ VR-дың "шешуші ойыны" 2020 жылы Valve компаниясы ұсынған Half Life: Alyx ойыны арқылы келді. Half Life: Alyx VR қолданбасына бірінші тұлғадан ату ойынын енгізу үшін бірнеше жаңа идеялар ұсынды және Index құрылғысының сатылымын арттырды. Толықтырылған шындық (AR) ойындары, ойынның нақты уақыттағы бейнесіне қосымша графиканы қосатын ойындар, 2010 жылға дейін де болды. Кейбір PlayStation консольдік ойындары EyeToy, PlayStation Eye немесе PlayStation Camera құрылғыларын, ал Xbox 360 және Xbox One ойындары Kinect құрылғысын пайдаланды. Көптеген ойындар тәжірибелік сипатта болды, себебі камералар бекітілген және қолданылатын әрекеттерге шектеулер қойды. PSP және Nintendo DS консольдері, сондай-ақ ұялы телефондар бейнекамера мүмкіндіктерін енгізген кезде портативті құрылғыларда жаңа AR мүмкіндіктері пайда болды. Бастапқы ойындар әлі де тәжірибелік болды және толыққанды ойын процесі болмады. AR негізіндегі ойындар 2016 жылы Pokémon Go ойынының шығуымен дамыды, ол AR-ды орналасуға негізделген ойындармен біріктірді. Ойыншылар өздерінің ұялы құрылғыларын виртуалды Pokémon қайда болуы мүмкін екенін анықтау үшін пайдаланды, оларды іздеп, құрылғының камерасы арқылы ұстауға тырысты.

Virtual reality (VR) systems for video games had long been seen as a target for VR technology and had been in development as early as the 1990s, but had been hampered by their high cost and impractical for consumer sales. One of the initial attempts, Nintendo's Virtual Boy in 1996, used a monochromatic stereoscopic display to simulate 3D, but the unit was impractical and failed to gain developers, leading it to be a commercial failure for Nintendo. Breakthroughs in consumer ready VR hardware came in the early 2010s with the development of the Oculus Rift by Palmer Luckey. The Rift was demonstrated at trade shows in 2013, and proved popular enough to lead Facebook to purchase the company and technology for $2 billion in 2014. Shortly afterward, Valve and HTC announced the HTC Vive, first released in 2015, while Sony released its PlayStation VR in 2016. Valve later developed its own VR hardware line, the Valve Index, released in 2019. While numerous VR games took advantage of VR effectively over "flat screen" games (those lacking VR capabilities) for immersive experience, VR's "killer app" came by way of Half Life: Alyx, released by Valve in 2020. Half Life: Alyx brought several new ideas for integrating first person shooter gaming into a VR app, and spurred sales of the Index. Augmented reality (AR) games, where the game takes a real time video game image and renders additional graphics atop it, had also existed before the 2010s. Some PlayStation console games used the EyeToy, PlayStation Eye, or PlayStation Camera as part of the gameplay, as well as Xbox 360 and Xbox One games using the Kinect. Most of the games were more experimental since cameras were fixed and limited what interactions could be made. As handheld consoles including the PSP and the Nintendo DS line, and mobile phones incorporated video camera capabilities, new AR possibilities opened up on portable devices. Initial games were still more experimental and toys without comprehensive gameplay loops. AR based games took off with the release of Pokémon Go in 2016, which combined AR with location based games. Players would use their mobile device to guide them to where a virtual Pokémon may be found, which they searched for and attempted to capture using AR atop their device's camera.

Жарық ізін және фотореалистік графика

NVidia және AMD 2020 жылы аппараттық деңгейде нақты уақыт сәулелендіруді (ray tracing) қолдайтын графикалық карталарды ұсынды. Бұл технология Microsoft және Sony компанияларының жаңа консольдерінде – Xbox Series X/S және PlayStation 5-те де қолданылды, екеуі де 2020 жылдың қараша айында шықты. Технологияның маңызды жетістіктері өте егжей-тегжейлі текстураларды көрсету мүмкіндігін арттырып, жоғары ажыратымдылықта және жоғары кадр жиілігінде шығарылған бейне ойындарының көріністерінде фотореализмге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл өзгерістер аппараттық жадта текстуралар үшін үлкен сақтау көлемін және жад пен графикалық процессор арасындағы жоғары өткізу қабілетін талап етті. Екі жаңа консоль де жоғары жылдамдықты сақтау опцияларын ұсынатын арнайы SSD опцияларын қамтиды, бұл көптеген ойындарда, әсіресе ашық әлем ойындарында жүктеу уақытын дерлік жоюға мүмкіндік берді.

Метаверс, блокчейн және NFT ойындар және бейнеойындар сатып алулары

2020 жылдары метаәмкірлік (metaverse) ұғымының танымалдылығы артты. Second Life әлеуметтік кеңістіктеріне ұқсас, метаәмкірліктің тұжырымдамасы виртуалды және толықтырылған шындық (augmented reality) сияқты озық технологияларды қолдану арқылы әлеуметтік және ойын-сауық функциялары үшін ғана емес, сонымен қатар жеке және бизнес мақсаттары үшін де пайдаланылатын, пайдаланушыға метаәмкірлікке қатысудан табыс табу мүмкіндігі беретін иммерсивті (immersive) әлемдерді құруға негізделген. Roblox – ойыншыларға ойын ішінде өздерінің туындыларын жасауға мүмкіндік беретін ашық әлем ойынының жақында пайда болған үлгісі. 2020 жылдардың басындағы метаәмкірлік әлі жақсы анықталмаған, бірақ жаңа технологияларды дамытатындар қаржы жүйесі осы жүйелерге байланысты болатынын мойындады. Бұрынғы ойын валютасы жүйелерінің кемшіліктерінен аулақ болып, криптовалютаға негізделген ойындар мен орталықтандырылмаған блокчейн технологияларын қолданатын жүйелер танымал бола бастады. Бұл блокчейн ойындары көбінесе ойыншылар ойнау арқылы жасаған және жетілдірген алмастырылмайтын токендердің (non-fungible tokens) саудасына негізделген, бұл метаәмкірлік мазмұнының қалай жұмыс істейтінін еліктейтін. Кейбір бейнеойын компаниялары, мысалы Ubisoft, өз ойындарында блокчейн мен NFT-ті пайдалануды қатты қолдайтынын білдірді, бірақ криптовалюта мен NFT-ні алаяқтық деп санайтын ойыншылар мен ойын әзірлеушілерінің жалпы жағымсыз пікірлері болды. Осы оқиғаларға қарамастан, метаәмкірлікке деген қызығушылық 2020 жылдардың басында бейнеойындар индустриясында көптеген ірі сатып алуларға әкелді. Ірі баспагерлер өздерінің өнімдерін метаәмкірліктің бас нұсқасында ұсына алу үшін, өздерінің ұсыныстарын әртараптандыру және ойын платформалары дәстүрлі жүйелерден алыстап кеткен болашаққа дайындалу үшін өздерінің құрамында көбірек студиялар мен басқа баспагерлерді жинады. Tencent Holdings 2010 жылдардан бастап көптеген бейнеойын әзірлеушілеріне, соның ішінде Riot Games-ке толық меншік құқығына және Epic Games-ке азшылық үлесіне ие болды. Epic Games компаниясы Tencent-тің инвестициясын және одан әрі қаржыландыруды 2020 жылдары көптеген қосымша бейнеойын әзірлеушілері мен аралық бағдарламалық жасақтама (middleware) әзірлеушілерін сатып алу үшін қолданды. Бұл Unreal Engine-ді қолдана отырып, метаәмкірліктің өз нұсқасын құру мақсатында жасалды. Embracer Group сонымен қатар 2020 жылға дейін өзінің портфелін кеңейту үшін Gearbox Software компаниясын сатып алудың үлкен сериясын іске қосты. 2020 жылдары метаәмкірлікті қолдау үшін басқа да ірі сатып алулар: Take Two Interactive компаниясының Zynga мобильді ойын шығарушысын сатып алуы, Sony Interactive Entertainment компаниясының тікелей эфирдегі (live service) ойындарды қолдау үшін Bungie компаниясын сатып алуы, Microsoft компаниясының ZeniMax Media (соның ішінде Bethesda Softworks) және Activision Blizzard компаниясын сатып алуы. 2005 және 2020 жылдар аралығында ойын бағасы жалпы бағасы 60 доллардан артып отырды, Bloomberg мәліметінше, 60 долларлық ойындар 1990 жылдарға дейін барады.

Moving into the 2020s, the concept of the metaverse grew in popularity. Similar in nature to the social spaces of Second Life, the concept of a metaverse is based on using more advanced technology like virtual and augmented reality to create immersive worlds that not only can be used for social and entertainment functions but as well as for personal and business purposes, giving the user the ability to earn from participation in the metaverse. Roblox is a more recent example of an open world game that allows players to build their own creations within game with the potential to earn money from these creations. The metaverse in the early 2020s was not yet well defined but those developing the nascent technologies recognized that a financial system would be tied to these systems. Avoiding the pitfalls of prior game currency systems, the development of cryptocurrency based games and systems that used decentralized blockchain technologies started to grow in popularity. These blockchain games were frequently based on the trading of non fungible tokens that players created and improved through the game, mimicking how metaverse content would function. Some video game companies have expressed strong support for using blockchain and NFTs in their games, such as Ubisoft, but there has been generally negative feedback from players and game developers that consider cryptocurrency and NFT a scam. Regardless of these developments, interest in the metaverse had led to a large number of major acquisitions in the video game industry at the start of the 2020s as large publishers gathered more studios and other publishers within their folds as to be able to offer their properties within the parent's version of the metaverse, diversify their offerings, and preparate for futures where gaming platforms shift away from traditional systems. Tencent Holdings has gained stake in numerous video game developers since the 2010s, including full ownership of Riot Games and minority ownership of Epic Games. Epic Games themselves have also used Tencent's investment and further funding to acquire numerous additional video game developers and middleware developers in the 2020s as part its goal to build out its version of the metaverse using its Unreal Engine. Embracer Group also launched a large series of acquisitions leading into the 2020s as to broaden its portfolio, including Gearbox Software. Other major acquisitions in the 2020s in support of the metaverse includes Take Two Interactive's purchase of mobile game publisher Zynga, Sony Interactive Entertainment purchase of developer Bungie for supporting live service games, and Microsoft's purchases of ZeniMax Media (including Bethesda Softworks) and Activision Blizzard. Game prices were increasing from the generally pricing of $60 between c. 2005 and 2020, with $60 titles going back to the 1990s according to Bloomberg.