Кіріспе

1972 жылғы аркадалық ойын

Понг – Atari компаниясы жасаған және 1972 жылдың 29 қарашасында жарық көрген, қарапайым екі өлшемді графикасы бар үстел теннисіне арналған аркадалық спорттық бейнеойын. Бұл ең алғашқы аркадалық бейнеойындардың бірі болды; оны Алан Алкорн Atari негізін қалаушы Нолан Бушнелл берген жаттығу тапсырмасы ретінде жасады, бірақ Бушнелл мен Atari негізін қалаушы Тед Дабни Алкорнның жұмысының сапасына таң қалды және ойынды өндіруге шешім қабылдады. Бушнелл ойынның идеясын алғашқы үйлік бейнеойындар консолі Magnavox Odyssey-ге енген электрондық пинг-понг ойынынан алды. Жауап ретінде Magnavox кейіннен Atari компаниясын патенттік құқықтарын бұзғаны үшін сотқа берді. Понг – коммерциялық сәттілікке жеткен алғашқы бейнеойын, ол Magnavox Odyssey-мен бірге бейнеойындар индустриясын дамытуға көмектесті. Ойын шыққаннан кейін көп ұзамай бірнеше компания оның геймплейіне ұқсас ойындар жасауға кірісті. Көп ұзағаннан кейін Atari-дің бәсекелестері Понгтың бастапқы форматынан әртүрлі дәрежеде алшақтаған жаңа бейнеойындар шығарды, бұл өз кезегінде Atari-ді қызметкерлерін Понгтан асып, жаңашыл ойындар жасауға ынталандырды. Atari Понгтың бірнеше жалғасын шығарды, олар түпнұсқаның геймплейін жаңа мүмкіндіктермен кеңейтті. 1975 жылғы Рождество маусымында Atari Понгтың үйлі нұсқасын тек Sears сауда желісі арқылы ғана сатты. Үйлі нұсқа да коммерциялық сәттілікке жетті және көптеген көшірмелерге әкелді. Ойын шыққаннан кейін көптеген үй және портативті платформаларда қайта жасалды. Понг мәдени әсеріне байланысты Вашингтондағы Смитсонов институтының тұрақты коллекциясына енді.

Ойын процесі

Понг – үстел теннисін модельдеуге арналған екі өлшемді спорттық ойын. Ойыншы экранның сол немесе оң жағында вертикальды қозғалыс арқылы ойын құралын (рақетті) басқарады. Олар қарсыластың ракетін басқаратын екінші ойыншыға қарсы жарыса алады. Ойыншылар допты бір-біріне қайтару үшін ракеттерін пайдаланады. Мақсаты – әр ойыншы қарсыласынан бұрын он бір ұпайға жетіп, ұпай жинау; ұпай, егер бір ойыншы допты қарсыласына қайтара алмаса, беріледі.

Даму және тарихы

Pong – Atari компаниясы жасаған алғашқы ойын. Computer Space-ті шығарғаннан кейін Бушнелл идеяларды басқа компанияларға лицензиялау арқылы көбірек ойындар жасау үшін компания құруға шешім қабылдады. Алғашқы келісім-шарт Bally Manufacturing Corporation компаниясымен жүргізу ойыны үшін жасалды. Компания құрылғаннан кейін көп ұзамай Бушнелл электртехника және компьютерлік ғылым саласында тәжірибесі болғандықтан Аллан Алкорнды жұмысқа алды; Бушнелл мен Дабни бұрын Ампексте онымен бірге жұмыс істеген. Алкорн Atari-де жұмыс істегенге дейін видео ойындармен таныс болмаған. Бушнелл бастапқыда Chicago Coin Speedway (1969) ойынының ықпалымен жүргізу видео ойынын жасауды жоспарлаған, ол сол кезде оның ойын-сауық аркадасында ең көп сатылатын электромеханикалық ойын еді. Дегенмен, Бушнелл бұл ойын Алкорнның алғашқы жобасы үшін тым қиын болуы мүмкін деп уайымдады. Алкорнды ойын жасауға дайындау үшін Бушнелл оған құпия түрде жаттығу ретінде жоба берді. Бушнелл Алкорнға General Electric компаниясымен келісімшарт жасағанын айтып, бір қозғалатын нүктесі, екі ракеткасы және ұпайды санау үшін цифрлары бар қарапайым ойын жасауды сұрады. Бірақ Алкорн бұл Бушнеллдің Magnavox Odyssey-дің Tennis ойынын көргеннен кейін туындаған идея екенін мәлімдеді. Ол ойынның сапасы нашар деп ойласа да, оны көргеннен кейін Бушнелл жобаны Алкорнға тапсыруға шешім қабылдады. Дабни ойыншы раундты ұтылғанда ойынның «бу» және «сызылу» дыбыстарын шығаруын қалады. Алкорнның қажетті электрониканы орналастыруға арналған кеңістігі шектеулі болды және ол цифрлық схемалармен мұндай дыбыстарды қалай жасау керектігін білмеді. Синхрогенераторды тексергеннен кейін, ол оның әртүрлі тонды дыбыстарды шығара алатынын анықтады және оларды ойынның дыбыстық эффекттері үшін пайдаланды. Олар бардың иесі және менеджері Билл Гаддистің жақсы қарым-қатынаста болғандықтан оны таңдады; Atari Гаддиске пинбол автоматтарымен қамтамасыз еткен. Ойынның табысы туралы естігеннен кейін Бушнелл Atari-ге лицензия беруден гөрі ойынды өндіруден көбірек пайда көретініне көз жеткізді, бірақ Bally және Midway компанияларының қызығушылығы оянып қалған еді. Компания 1972 жылдың 29 қарашасында Pong ойынын жариялады. Басқарушылар жергілікті жұмыссыздық бюросынан құрастырушыларды іздеді, бірақ сұранысты қанағаттандыра алмады. Алғашқы аркад шкафтары өте баяу жиналды, күніне шамамен он машина, олардың көпшілігі сапаны тексеруден өтпеді. Atari ақырында процесті жеңілдетіп, ойынды үлкен көлемде өндіруге кірісті. Жапонияда Pong 1973 жылдың қараша айында Atari Japan компаниясымен ресми түрде шығарылды, ол кейін Namco компаниясының бөлігіне айналды. Алайда, Pong-қа 1973 жылдың шілдесінде шыққан екі жапондық Pong-тың көшірмелері жеңіліп қалды: Sega-ның Pong Tron және Taito-ның Elepong.

Үй нұсқасы

«Понг» сәттілігінен кейін Бушнелл өз қызметкерлерін жаңа өнімдер жасауға ынталандырды. Жақында жаңа электронды технология, ірі масштабты интеграция (LSI) чипі қолжетімді болды, бұл Бушнеллдің ойынша, «жаңа» ойын тұжырымдамаларын дамытуға мүмкіндік береді. Atari Pong-ты үлкен аркадтық баспалы схема тақтасынан (PCB) үй жүйесінде пайдалану үшін кішкентай LSI чипіне дейін азайту жұмысын бастады. Бір LSI чипіндегі ойынды дамытудың бастапқы құны шамамен 1500 долларға дейін қымбатқа басты, бірақ чип жасалғаннан кейін ойынды жаппай өндіру айтарлықтай арзандады, сонымен қатар оны кері инженериялау да қиындады. 1974 жылы Atari инженері Гарольд Ли теледидарға қосылатын Pong-тың үй нұсқасын ұсынды: Home Pong. Жүйені әзірлеу «Дарлин» кодировкасымен басталды, ол Atari-дегі бір қызметкердің есімімен аталды. Олкорн Лимен бірге дизайн мен прототипті жасады және оларды аркадтық ойындарда қолданылатын цифрлық технологияға негіздеді. Екеуі де уақыт пен ақшаны үнемдеу үшін кезекемен жұмыс істеді: Ли күндіз дизайнның логикасымен айналысты, ал Олкорн кешке дизайнды жөндеді. Дизайн бекітілгеннен кейін, Atari инженері Боб Браун Олкорн мен Лиге прототип жасауға көмектесті. Прототип жүзден астам сымдардан тұратын ағаш тұғырға орнатылған құрылғыдан тұрды, ол ақырында Олкорн мен Ли жасаған бір чиппен алмастырылды; прототипті жасау алдында чип әлі сынақтан өтпеген және құрастырылмаған еді. Чип 1974 жылдың екінші жартысында аяқталды және сол кезде тұтынушылық өнімдерде қолданылатын ең жоғары өнімділік чипі болды. Бушнелл Sears компаниясымен оның каталогының спорттық тауарлар бөлімінде Magnavox Odyssey жарнамасын көргеннен кейін байланысқа түсті. Atari қызметкерлері (Бушнелл мен Липкиннің ішкіріп) ойынды Том Куинн атты өкілмен талқылады, ол ынтасын білдірді және компанияға эксклюзивті келісім ұсынды. Басқа жерде жақсы шарттар таба аламыз деп ойлаған Atari басшылары одан бас тарды және ойыншықтар сатушыларын іздеуді жалғастырды. 1975 жылдың қаңтар айында Atari қызметкерлері Нью-Йорктегі American Toy Fair (сауда жәрмеңкесінде) Home Pong стендін құрды, бірақ бірліктің жоғары бағасының себебінен тапсырыс алуда сәттілікке жете алмады. Жәрмеңке кезінде олар Куиннмен қайта кездесті және бірнеше күннен кейін онымен кездесуді ұйымдастырды. Спорттық тауарлар бөлімінен келісім алу үшін Куинн Atari-ге ойынды Чикагодағы басшыларға көрсетуді ұсынды. Олкорн мен Липкин Сирс мұнарасына сапар шекті және ойынмен бірдей арнада хабар тарататын ғимараттың үстіндегі антеннамен байланысты техникалық қиындықтарға қарамастан, рұқсат алды. Бушнелл Куиннге Рождествоға дейін 75 000 дана өндіре алатынын айтты; алайда Куинн екі есе көп, яғни 150 000 дананы сұрады. Бушнелл Atari-дің 150 000 дана өндіруге қабілеті жоқ екенін білгенімен, келісімге келді. 1975 жылдың қазан айының соңы мен қараша айының ортасында сатылымға шыққан алғашқы құрылғылар Sears компаниясының «Tele Games» таңбасымен шығарылды. Олар бір жылдық кепілдікпен 98,95 долларға және қосымша AC адаптері үшін 7,95 долларға сатылды. Кейіннен 1976 жылы Atari өз таңбасымен нұсқасын шығарды.

Magnavox компаниясының талап-арызы

1974 жылдың сәуірінде Magnavox компаниясы Atari, Allied Leisure, Bally Midway және Chicago Dynamics компанияларына қарсы сотқа шағымданып, талап қойды. Magnavox компаниясы Atari компаниясының Sanders Associates компаниясының электрондық пинг-понг ойынының концепциясына қатысты патенттерін бұзғанын мәлімдеді. Бұл туралы Ральф Баер 1966 жылға дейін Odyssey ойынының жобалану процесінің егжей-тегжейлі жазбаларын сақтап, дәлелдеді. Басқа құжаттардың ішінде куәгерлердің жауабы және Бушнеллдің Pong ойыны шығарылмас бұрын Odyssey-дің үстел теннисі ойынын ойнағанын көрсететін қол қойылған қонақ кітабы бар болды. Одиссеяны көргені туралы айыптауларға жауап ретінде Бушнелл кейіннен: «Шындығында, мен Одиссея ойынын көрдім, бірақ ол мені қызықтырмады» деді. Өзінің мүмкіндіктерін қарастырғаннан кейін, Бушнелл 1976 жылдың маусымында Magnavox компаниясымен соттан тыс келісімге келді. Бушнеллдің адвокаты олардың жеңу мүмкіндігі бар екенін айтты; алайда, ол сот шығындарын 1,5 миллион АҚШ долларына бағалады, бұл Atari компаниясының қаржылық мүмкіндіктерін асып түсер еді. Magnavox компаниясы Atari компаниясына 1,5 миллион АҚШ долларын сегіз бөліске төленетін лицензия алу туралы келісім ұсынды. Сонымен қатар, Magnavox компаниясы келесі жыл ішінде жарияланған немесе шығарылған Atari өнімдері туралы толық ақпарат алу құқығын алды. Келісім шарты бойынша ақпарат жариялаудан аулақ болу үшін Atari компаниясы Atari 2600 ойынының жариялануын бірнеше айға кейінге қалдырған болуы мүмкін.

Тиімділігі мен мұрасы

Atari компаниясы шығарған Pong ойыны үлкен жетістікке жетті. Прототипі Энди Кэпп тавернасының тұрақты клиенттері тарапынан жақсы қабылданып, адамдар барына тек осы ойынды ойнау үшін келді. Бушнелл ойынның күніне 35-40 АҚШ доллары табыс әкелгенін (яғни, консоль үшін күніне 140-160 ойын, ойын бағасы 0,25 доллар) бағалады, ол сол кездегі монетаға жұмыс істейтін ойын-сауық индустриясында бұрын-соңды көрілмеген нәрсе деп сипаттады. Ойын Энди Кэпп тавернасында сәтті сынақтан өткеннен кейін, көп ұзамай басқа компаниялар оны тексеру үшін барға келе бастады. Үш айдан кейін Ramtek және Nutting Associates сияқты компаниялар ұқсас ойындарды нарыққа шығарды. Atari патент алған жоқ болғандықтан, ойынға қолданылған қатты күйдегі технологияға патент алмағандықтан, бәсекелестерге қарсы тиімді шаралар қабылдай алмады. Компания патент алуға тырысқанда, процесте қиындықтар туындады. Нәтижесінде, нарықта басымдықпен "Pong клондары" болды; автор Стивен Кент Atari-дің барлық машиналардың үштен бірінен де аз шығарғанын есептеді. Бушнелл бәсекелестерді "Шакалдар" деп атады, өйткені олардың әділ емес артықшылығы бар деп ойлады. Оның бәсекелестікке жауабы – инновациялық ойындар мен идеяларды жасау болды. Ойын сол кезде Sears компаниясының ең табысты өнімі болды және Atari-ге Sears Quality Excellence Award сыйлығын әкелді. Аркадалық нұсқасына ұқсас, бірнеше компания үй консолінің табысын пайдалану үшін клондарды шығарды, олардың көпшілігі жаңа консольдар мен бейне ойындарды жасауды жалғастырды. Magnavox өз Odyssey жүйесін жаңартылған аппараттық және жаңа мүмкіндіктермен қайта шығарды, содан кейін жаңартылған нұсқаларын шығарды. Coleco Telstar консолімен бейне ойын нарығына енді; ол үш Pong нұсқасын ұсынады және жаңа модельдермен толықтырылды. Дегенмен, коллекционерлер арасындағы бағалар сирек кездесетіндігіне байланысты өзгереді; Sears Tele Games нұсқалары көбінесе Atari брендіне қарағанда арзан. Бейне ойын авторы Дэвид Эллис ойынды бейне ойын индустриясының табысының кіліті деп санайды және аркадалық ойынды "тарихи маңызы бар" атаулардың бірі деп атады. 1996 жылы Next Generation журналы оны "Барлық уақыттың ең жақсы 100 ойынының" бірі деп жариялады, Genesis нұсқасы шыққанда "Next Generation қызметкерлері сағаттап Pong ойнау үшін 32 биттік бағдарламалық қамтамастың жүздеген мың долларын елемеді" деп еске алды. 1999 жылы Next Generation Pong-ты "Барлық уақыттың ең жақсы 50 ойынының" тізімінде 34-ші орынға қойды, "Оның қарапайымдылығына қарамастан, немесе мүмкін, Pong – бұл екі ойыншының ең үлкен сынағы – реакция жылдамдығының және өте қарапайым стратегияның ең негізгі деңгейге дейін төмендетілген тесті" деп түсіндірді. Entertainment Weekly 2013 жылы Pong-ты Atari 2600 үшін ең жақсы он ойынның бірі деп атады. Понгтың өз нұсқаларын шығарған көптеген компаниялар кейіннен индустрияда танымал болды. Nintendo Home Pong клондарымен бейне ойын нарығына енді. Олардан түскен табыс – әр жүйе миллионнан астам дана сатты – компанияға қиын қаржылық жағдайдан өтуға көмектесті және бейне ойындармен айналысуға ынталандырды. Pong-тың табысын көргеннен кейін Konami аркадалық ойын нарығына енуді шешті және өзінің алғашқы ойыны Maze-ді шығарды. Оның орташа табысы компанияны жаңа ойындар жасауға итермеледі. 2015 жылы The Strong National Museum of Play Pong-ты World Video Game Hall of Fame-ға енгізді. Бушнелл Pong-тың әлеуметтік байланыс құралы ретінде маңызды рөл атқарғанын айтты, өйткені ол көп ойыншылы болатын және әр ойыншыдан бір қолды ғана пайдалануды талап етті: "Қолда 25 центі бар қыздың жігітті бар орындықтан тартып алып: "Мен Pong ойнағым келеді, бірақ ойнауға ешкім жоқ" деп айтуы жиі кездесетін. Ойын ойнауға мүмкіндік беретін, иық жаға отырып, сөйлесуге, күлуге, бір-біріне қарсы шығуға мүмкіндік беретін, жақсы достасқанда сыраны қойып, құшақтасуға болатын. Құшақтасып, қолмен ұстап тұруға болатын. Егер қаласаңыз, сол қолыңызбен ойнауға болатын. Шындығында, маған жылдар бойы көп адамдар келіп: "Мен әйелімді Pong ойнап кездестірдім" деді, бұл өте жақсы жетістік".

Порттар

Atari ойынды көптеген платформаларда қайта жасады. 1977 жылы Pong және ойынның бірнеше түрі Atari 2600 консолі үшін шыққан бастапқы ойындардың бірі – Video Olympics-те пайда болды. Pong сондай-ақ, Sega Genesis-тегі Arcade Classics, Game Boy Advance-тегі Asteroids және Yars Revenge сияқты көптеген платформалардағы Atari жинақтарына енгізілді. PlayStation Portable-дегі Atari Classics Evolved, Nintendo DS-тегі Retro Atari Classics, жеке компьютерлерге арналған Atari: 80 Classic Games in One! және Nintendo Switch, PlayStation 4, Steam және Xbox One платформалары үшін шыққан Atari 50: The Anniversary Celebration (2022) жинағы дамытылды. Atari компаниясымен жасалған келісім бойынша Bally Gaming and Systems ойынның ойын автоматы нұсқасын жасады. Ойын сонымен қатар TD Overdrive: The Brotherhood of Speed ойынының PlayStation 2 және Xbox нұсқаларында жүктеу экранындағы мини-оюн ретінде қосылды, бірақ Windows нұсқасында ол жоқ.

Орындаулары мен қайта құрулары

Бушнелл еліктеушілермен бәсекелесудің ең жақсы жолы – жақсы өнімдер жасау деп ойлады, осылайша Atari түпнұсқасы шыққаннан кейінгі жылдары жалғаулар жасауға көшті: Pong Doubles, Super Pong, Quadrapong және Pinpong. Бушнелл сондай-ақ, дәрігердің кабинетінде балаларды көңілдіру үшін Pong-тың тегін ойналатын нұсқасын ойлап тапты. Бастапқыда ол Snoopy Pong деп аталды, шкафы Snoopy-ның үйі сияқты жасалды, кейіпкер үстінде орналастырылды, бірақ заңдық мәселелерді болдырмау үшін Puppy Pong деп қайта аталды және Snoopy жалпы итке айналдырылды. Кейін Бушнелл бұл ойынды Chuck E. Cheese мейрамханалар желісінде пайдаланды. 1976 жылы Atari Breakout ойынын шығарды, ондағы мақсат – допты соғып, қабырғадағы кірпіштерді алып тастау. Pong сияқты, Breakout-қа да Arkanoid, Alleyway және Break 'Em All сияқты ойынды көшірген көптеген ойындар ілесті. 1995 жылдың қыркүйегінде Atari Corporation Atari Jaguar платформасы үшін Pong 2000 деген атпен 3D платформалық, оқиғалық және ату элементтері бар ойынды жасауды жоспарлаған, ол жүйеге арналған аркадалық ойындардың жаңартылған нұсқасы болмақ, сонымен қатар жаңа сюжет желісі де болжаныпты, бірақ ол ешқашан шығарылмады. 1999 жылы Hasbro Interactive үй компьютерлері мен PlayStation үшін Pong: The Next Level атты жаңа ойынды шығарды. Бұл ойын сол кездегі танымал аркадалық ойындарды 3D графикамен және көркем стильдермен қайта жасау трендінің бір бөлігі ретінде жарық көрді. Ойын көптеген күшейткіштерді де қамтыды. 2012 жылы Atari Pong-тың 40 жылдығын атап өтіп, zGames әзірлеген iOS үшін Pong World ойынын шығарды. 2020 жылы Chequered Ink Pong Quest атты жаңа ойынды жасады, ал Atari оны Steam, PlayStation 4, Xbox One және Nintendo Switch платформаларында шығарды. Pong-тың жаңадан жасалған нұсқасы тек Intellivision Amico үшін шығарылатыны жарияланды.

Танымал мәдениетте

Ойын "That '70s Show", "King of the Hill" және "Saturday Night Live" телесериалдарының эпизодтарында көрсетілген. 2006 жылы American Express жарнамасында Энди Роддик ойын ішіндегі ақ түсті қақпаққа қарсы теннис матчында ойнады. Басқа бейне ойындар да Pong туралы сілтеме жасап, пароди жасады; мысалы, Commodore 64 үшін "Neuromancer" және Xbox 360 үшін "Banjo Kazooie: Nuts & Bolts". "Video Games Live" концерттік шарасында Pong-тың аудиосы арнайы ретро "Classic Arcade Medley" бөлігі ретінде орындалды. Фрэнк Блэктің "Pong не болды?" әні "Жылдың жасөспірімдері" альбомында ойынның элементтеріне сілтеме жасайды. Голланд дизайн студиясы Buro Vormkrijgers кеңселерінде көңіл көтеру мақсатында Pong тақырыбындағы сағатты жасады. Студия оны саудаға шығаруға шешім қабылдағаннан кейін, Atari 2006 жылдың ақпан айында заң шараларына көшті. Екі компания ақырында Buro Vormkrijgers лицензия бойынша шектеулі санда өнім шығара алатыны туралы келісімге келді. 1999 жылы француз суретшісі Пьер Хюйге "Atari Light" деп аталатын инсталляция жасады, онда екі адам қолға ұсталатын ойын құрылғыларын қолданып, жарықтандырылған төбеде Pong ойнады. Бұл туынды 2001 жылы Венеция биенналесінде және 2007 жылы Кастилия және Леон қазіргі заманғы өнер мұражайында көрсетілді. Ойын 2002 жылы Лондонның Барбикан өнер галереясының "Game On" көрмесіне енгізілді, ол бейне ойын тарихының, дамуының және мәдениетінің әртүрлі аспектілерін көрсетуге арналған.