Кіріспе

Жапондық аниме телесериалы Mobile Suit Zeta Gundam (機動戦士Ζガンダム) – 1985 жылы шыққан жапондық аниме телесериалы, Gundam франшизасының екінші бөлімі және түпнұсқа Mobile Suit Gundam сериалының жалғасы. Шоуды Ёсиюки Томино жасаған және режиссерлік еткен, кейіпкерлер дизайнын Ёсиказу Ясухико жасаған, ал сериалдың механикалық дизайны Кунио Окавара, Мамору Нагано және Казуми Фудзита арасында бөлінген. Сериал бастапқыда 1985-1986 жылдары Нагоя телеарнасында және оның серік станцияларында көрсетілді. Сюжет футуристикалық "Universal Century" уақыт жолында өрбітеді және түпнұсқа серия оқиғаларынан сегіз жыл өткен соң басталады. Zeta екі жаңа фракция арасындағы қақтығысқа толы: Титандар, Жер Федерациясы құрған сыбайлас жұмыс тобы, және Титандарды жоюды мақсат тұтқан бүлікшіл топ – Жерге қарсы одақ (AEUG). Оқиға AEUG-нің жасөспірім мүшесі, RX 178 Gundam Mk II және кейіннен MSZ 006 Zeta Gundam ұшқышы Камиль Биданның көзқарасымен баяндалады. Алдыңғы Gundam сериалының бірнеше басты кейіпкерлері қосалқы рөлдерде қайта оралады, олардың ішінде Амуро Рэй және оның қарсыласы Чар Азнабл, соңғысы Quattro Bajeena деген жаңа есіммен AEUG үшін пилот ретінде оралады. Франшизадағы ең үздік шоулардың бірі саналады, сериал қараңғы тақырыптарымен, кейіпкерлерімен және алдыңғы туындысына қарағанда жақсарған тұстарымен мақталады. 2005-2006 жылдары сериал қайта өндіріліп, "Мобильді костюм Зета Гундам: Жаңа аударма" атты фильм трилогиясына біріктірілді. Бұл фильмдерді Томино режиссерлік еткенімен, түпнұсқа сюжетте көптеген өзгерістер енгізілді. Фильмдер Жапонияда сәтті деп танылды.

Сюжет

Universal Century (UC) 0087 жылы, Mobile Suit Gundam (0079) оқиғасынан сегіз жыл өткен соң және Mobile Suit Gundam 0083: Stardust Memory (0083 - 0084) оқиғасынан төрт жыл өткен соң, оқиға Анти-Ер Одағы Тобы (AEUG) деп аталатын бүлікшілер тобының Титан күштерін жеңуге жасаған тырабын баяндайды. Титан – Жер Федерациясының Зеон қалдықтарын іздеуге арналған элиталық жасағы, бірақ ол ғарыш азаматтарына тең құқық талап еткендерді аяусыз қырғынға ұшыратады. Zeta Gundam тарихы Камил Биданның көзқарасымен айтылады. Ол – жасөспірім азамат және жаңағы мобилдік костюмдерді ұшқылауда тәжірибесі аз жігіт. Оның ата-анасы Жер Федерациясы мен Титан үшін жұмыс істейтін инженерлер. Green Noa колониясына ата-анасымен кездесуге бара жатқанда, Камилль Титан офицері Джерид Мессаға сөз тигізіп, соққы береді. Quattro Bajeena басқаратын AEUG колонияға шабуыл жасап, сынақтан өтіп жатқан үш Gundam Mk II мобилдік костюмін басып алады. Осыдан кейін Камилль Мессаның Mk II костюмін ұрлап, шабуылды тойтарып, Quattro-ны AEUG аналық кемесі "Аргамаға" қайтарады. Баск Омның бұйрығымен Титан Камилдің ата-анасын ұрланған Gundam Mk II-ні қайтару үшін әкеледі. Джерид, кепілге алу жоспарынан хабарсыз, Камилдің анасын қателесіп өлтіреді. Осы және басқа да себептерге байланысты Камилль AEUG-ға қосылады. Соғыс күшейе келе Камилль жанжалдың барлық тарапынан келген адамдармен кездеседі, соның ішінде миы жуылған Титан сарбаздары, жасанды Newtype-тар және AEUG-ді құпия түрде қаржыландыратын Anaheim Electronics басшылары. Ақырында AEUG Дакардағы Жер Федерациясының жиналысына толыққанды шабуыл жасайды, бұл Жер аймағында азаматтық соғысқа әкеледі. Кватро өзін Шар Азнабл екенін жариялап, Титанның зұлымдығын, оның ішінде қорғаныссыз колонияға G3 жүйке газын қолданғанын дәлелдейді. Жер Федерациясының соты Титанның әрекеттерін заңсыз деп танып, AEUG-ді Титан басшысы Джамитов Хаймемді іздеуге қолдайды. Жер Федерациясының қолдауын жоғалтқан Титан өзінің бұрынғы жауына, қазіргі уақытта Зейон Осі деп аталатын Зейон княздығының қалдықтарына одақ құруға тырысады, Жер аймағын қайта бақылауға алу мақсатымен. Зейон Осінің басшысы Хаман Карн АЕУГ-мен байланысқа түсіп, Жер Федерациясының азаматтық соғысын пайдаланып, бұрынғы Зейон колониясы – 3-ші жақты басқаруды саяси тұрғыдан сұрайды. Зейон Осінің араласуы және Юпитер флотының қолбасшысы Паптим Сцирокконың Джамитовты өлтіруі Титан штаб-пәтері Грипстің басып алуына әкеледі, ол колониялық лазерге айналдырылған. Соғыс аяқталады, Камилль Z Gundam мобилдік костюмін басқарып, Сцирокконы шайқаста өлтіреді, ал AEUG Сцирокконың флагманы мен Титан флотының көп бөлігін батырады. Алайда, Камилльдің өзі психологиялық тұрғыдан күйреп, өзіне және Zeta Gundam-ға ешқандай физикалық зиян келмегенімен, есте сақтау қабілетінің жоғалуы және/немесе ақыл-ойының бұзылуының белгілерімен психикалық тұрақсыздыққа ұшырайды. Серия соғыс барысында ауыр шығынға ұшыраған AEUG және Жер Федерациясының Зейон Осінің толық күшіне қарсы тұруымен аяқталады, бұл Mobile Suit Gundam ZZ оқиғаларына жол ашады.

Өндіріс

Режиссер Томино 1984 жылдың ақпан айында «Гундам» сериалының жалғасын жоспарлай бастады. 20 ақпандағы алғашқы жазбада «Не жетіспейді?/Не істегіңіз келеді?» сияқты қызметкерлердің жұмысына қатысты мәселелер көтерілген. Ақпаннан мамырға дейін тәжірибе мен қателік кезеңі болды, «Зета Гундам» ұсынысы болашақтағы U.C. 0111 (Трипл Оң) және «Мобильді костюм Оның Альфа Гундам» ұсынысы өткен U.C. 0045 жылдары орналастырылған. «Зета Гундам» жобасында Newtype-тан асып түсетін «Gather Stime» деген идея бар, ол адамдардың бір-бірімен психикалық байланысқа түсуіне мүмкіндік береді. Рас па? Маусым айының басында сюжет желісі қазіргі түріне жақындап, содан бері осы сюжет негізінде қайта-қайта жетілдіріліп келеді. 20 тамызда «Жеті жыл өткеннен кейінгі жағдай» деген негізгі түсіндірме және бір курсқа арналған сюжеттік жазба аяқталды. 1984 жылдың қарашасында бұл туралы ресми түрде хабарланды. Телевизиялық аниме үшін жасалған үлкен дайындыққа қарамастан, басты кейіпкер Z Gundam-ның дизайны мен өндірісі күрделі дизайны мен түрлену механизміне байланысты кешікті. Көптеген дизайнерлердің қатысуына байланысты нақты дизайн жұмысы күтпегендей ұзаққа созылды, ал көрсетілімге түсу екінші жарты жылдықтың үшінші курсына дейін кешіктірілді. Осы себепті Zeta Gundam пайда болғанға дейін алғашқы екі курста басты рөлді атқару үшін Gundam Mk II пайда болуы қажет болды. Бандайдың бұйрығы бойынша «Mk II – RX 78 толық бронялы Gundam және Heavy Gundam-ның MSV-дан тараған ұрпағы». Сонымен қатар, Ясухико тек дизайнмен айналысады, сурет салмайды деген шешім қабылданды, ал сурет салу жұмысының негізі Ясухиконың жұмсақ, нюанстары бар стиліне қарама-қарсы келетін үш өлшемді сурет салу болды. Томокен Когаваның ықпалымен жүзеге асырылған Китадзуме Хироюкидің стилі берік болды. Томино Йошиюки өзінің наразылығын Zeta Gundam-ға құйды. Ол аниме арқылы көрермендерге «Эй, жастар, менің жаңа Gundam-ды көріңдер. Неге сіздер Z-дегілердей жанданып тұрмайсыздар?» деген ойын жеткізуді көздеді. Томиноның Zeta Gundam туралы пікірі қарама-қайшы. Ол осы сериалды ұнатпады және оның алғашқы телесериалда аяқталуы керек деп есептейді. Алайда, сонымен бірге Zeta арқасында франшизаның танымалдылығы артқанын мойындады.

Саундтрек

Сериалдың музыкасының көп бөлігін жапон композиторы Шигеаки Саэгуса жазған. Екі ашылу және жалғыз аяқталу әнінің мелодиясын американдық поп-әнші/әндер жазушы Нил Седака жазған. Алғашқы пайдаланылған ән Zeta Toki wo Koete (Z・刻をこえて) деп аталады, оны Мами Аюкава орындады және алғашқы жиырма үш эпизодта қолданылды. Zeta Toki wo Koete Седаканың 1972 жылғы Solitaire альбомындағы "Better Days are Coming" әнінің негізінде жазылған. Екінші ашылу әні Mizu no Hoshi e Ai wo Komete (水の星へ愛をこめて) деп аталады, оны Хироко Моригути орындады, бұл екінші ашылу әні жиырма төртіншіден елуіншіге дейінгі эпизодтарда қолданылды. "Mizu no Hoshi e Ai wo Komete" әні "For Us to Decide" атты әлі жарық көрмеген әннен алынған. Сериалдың жалғыз аяқталу әні Hoshizora no Believe (星空のBelieve) деп аталады, оны Мами Аюкава орындады. "Hoshizora no Believe" 1976 жылғы Steppin' Out альбомындағы "Bad and Beautiful" әнінен бейімделген. Ашылу/аяқталу әндерінен басқа, Gin'iro Doresu (銀色ドレス) деп аталатын қосымша ән де жазылды. Бұл әнді Хироко Моригути орындады және ол жиырмасыншы эпизодта қолданылды. Халықаралық нұсқасы мен жапондық стриминг нұсқасы бастапқы нұсқадан өзгеше болды, ашылу және аяқталу әндері әртүрлі болды. Ашылу әні Zeta no Kodō ~ Zeta Gundam (Ζの鼓動~Ζガンダム) деп аталады, оны Саэгуса жазған, ал аяқталу әні Gurīn Noa no Shōnen ~ Arata na Sekai (グリーン・ノアの少年~新たな世界) де Саэгусаның туындысы. Mobile Suit Zeta Gundam фильмінен шыққан үш әнді Гакт орындады, және олардың барлығы оның 0079 0088 құрмет альбомында жинақталып шығарылды. Бірінші фильмде екі ән қолданылды: Metamorphoze ашылу әні ретінде, ал Kimi ga Matteiru Kara (君が待っているから) аяқталу әні ретінде. Екінші фильмде тек бір жаңа ән қолданылды, ол Mind Forest, аяқталу әні ретінде. Mind Forest сондай-ақ Гакттің "Crescent" альбомында бар. Соңғы фильмде екі жаңа ән пайдаланылды. Love Letter кіріспе ән ретінде, ал одан кейін Dybbuk аяқталу әні ретінде қолданылды.

Халықаралық релиз

Шоу Жапониядағы аниме спутниктік телеарнасы Animax-та қайта көрсетілді, содан кейін оның бүкіл әлемдегі желілерінде, соның ішінде Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және басқа да аймақтарда көрсетілді. 2004 жылы, шамамен 2 жылдық кешігулер мен сәтсіз теледидар және тауарлық келісімдерден кейін, Bandai ағылшын және түпнұсқа жапон аудио тректері бар Zeta Gundam қорапшасының лимиттік нұсқасын шығарды. Қорапқа қарындаш қайрағыш жиынтығы, 48 беттік буклет және плакат кірді. Ағылшын тіліндегі дубляждың жұмысын Канаданың Калгари қаласында орналасқан Ocean Production компаниясының Blue Water студиясы жасады. Bandai Азиядан тыс жерлерде саундтректерге авторлық құқықтары болмағандықтан, ашылу және жабылу тізбектері өзгертілді. Ағылшын субтитрлерінің дұрыс еместігі сынға ілікті, олар түпнұсқа жапон сценарийінің тікелей аудармасы емес, ағылшын дубляжының сценарийіне негізделген сияқты болды. Bandai кейінірек 5 жиынтықта, әрқайсысы 2 дискіден тұратын DVD нұсқалары үшін субтитрлерді дұрыс аударылған нұсқаға түзетті. Әр дискіде бес эпизод болды. 2006 жылы Bandai Entertainment "Жаңа аударма" фильмдер трилогиясының АҚШ-тағы шығару құқығын алды, ол бастапқыда 2010 жылдың 22 маусымында шығуы жоспарланған, бірақ кейіннен 6 шілдеге ауыстырылды. Сериал мен фильмдер Bandai Entertainment жабылғаннан кейін қолжетімсіз болды. 2014 жылдың 11 қазанында Нью-Йорк комикс конвенциясында Sunrise компаниясы 2015 жылдың көктемінен бастап Right Stuf Inc. арқылы Солтүстік Америкада Gundam франшизасының барлық сериалдарын, соның ішінде Zeta Gundam телесериалдарын және фильмдерін шығаратынын жариялады.

Манга

Кадзухиса Кондоның сериясының манга адаптациясы Kodansha баспасымен 1985 жылдың наурызынан 1986 жылдың ақпанына дейін Comic BomBom журналында жарық көрді және үш томдық жинақ ретінде шықты. Сонымен қатар, "Мобильді костюм Зета Гундам Define" (機動戦士Ζガンダム Define) деген атаумен манганың жаңа өңделісі жасалды. Бұл жаңа өңделістің авторы және суретшісі Хироюки Китадзуме болды, ал сериалды жариялау 2011 жылдың 25 маусымында Gundam Ace журналында басталды.

Жинақтау фильмдері

Гундамның 25 жылдығын (сонымен қатар, Зета Гундамның 20 жылдығын) мерекелеу үшін 50 эпизодтық серия «Мобильді костюм Зета Гундам: Жаңа аударма» атты фильм трилогиясына біріктірілді. Томиноның сөзіне сәйкес, фильмдер телесериалда анықталған кейбір мәселелерді түзету және оны XXI ғасырдың контексіне енгізу үшін жасалған, жаңа буынға, мысалы, «Мобильді костюм Гундам SEED» сияқты коммерциялық серияны тәжірибелеуге мүмкіндік беру үшін. Бірінші фильм, «Жұлдыздардың мұрагерлері», 2005 жылдың 28 мамырында, одан кейін «Ғашықтар» 2005 жылдың 29 қазанында, ал «Махаббат – жұлдыздардың пульсі» 2006 жылдың 6 наурызында көрсетілді. Трилогия Зета Гундам телесериалын жаңа кадрлармен цифрлық түрде қайта өңдеді. «Жұлдыздар мұрагері» фильмінің шамамен 33% жаңа анимацияланған кадрлардан тұрды, «Ғашықтар» үшін – 70%, ал «Махаббат – жұлдыздардың пульсі» үшін – шамамен 80%. Алайда, фильмдердің ағынын жақсарту үшін телесериалдың бірнеше маңызды сюжеттік оқиғалары өңделді немесе алынып тасталды, бұл Томиноның бұрынғы «Гундам» фильмдерінің жинақтарынан өзгеше. Сонымен қатар, теледидарлық нұсқадағы кейбір кейіпкерлердің тағдыры толығымен өзгерді, әсіресе Камильдікі – түпнұсқада оның соңғы шайқасы оны вегетативтік күйге түсірсе, фильм трилогиясының соңында ол денесі де, санасы да сау күйде қалады. Бұған қоса, Зета Гундам теледидары эфирден кейін жасалған, бірақ «Гундам» уақыт желісіне жататын мобильді костюмдер де фильмдерге қосылды. Шигеаки Саэгусаның телесериалдағы музыкалық қосымшасы фильмдер үшін қайта пайдаланылды, сонымен қатар жапондық әнші-сазгер Гакттың жаңа әндері қосылды. Бірінші фильмнің ашылу тақырыбы «Метаморфоз» музыкалық видеосында Гакт шайқас кезінде мобильді костюм кабинасында ән шырқап көрінеді. Түпнұсқа теледидарлық дауыстық актерлердің көпшілігі өз рөлдерін қайта ойнауға келді. 2003 жылы қайтыс болған Йо Иноуэнің дауысының мұрағатталған жазбасы үшінші фильмде Сайла Массаның эпизодтық роліне пайдаланылды, ол қайтыс болғаннан кейін арнайы көрсетілді. Дауыстық актерлер құрамында да өзгерістер болды, атап айтқанда, Юкана Саэко Шимадзудың орнына Төрт Мурасаме, Сатоми Арай Миюки Мацуоканың орнына Фа Юйри және тағы бірнеше актерлер алмастырылды. Бұл өзгеріс жанкүйерлер арасында дау тудырды, олар Юкананың дыбыс режиссері Садаёши Фудзиномен болған қарым-қатынасын пайдаланып рөлге ие болғанын күдіктенді. Фильмдер Жапониядағы прокатта сәтті болды. Одан кейін 1997 жылы Sony PlayStation үшін «Mobile Suit Z Gundam» 3D шайқас ойыны шықты. Сериалдан қайта өңделген кескіндері бар, ол екі дискіде шығарылды, бұл ойыншыларға сериалды Камиль мен Шардың көзқарастарынан көруге мүмкіндік берді. Кейінірек Bandai 2004 жылы «Gundam Vs. Zeta Gundam» құрамына серияның мобильді костюмдерін қосты. Сонымен қатар, Tecmo Koei және Namco Bandai 2007 жылдан бері «Dynasty Warriors: Gundam» франшизасын бірлесіп жариялап келеді.

Сыни қабылдау

Mobile Suit Zeta Gundam франшизаның Universal Century сектасының жанкүйерлері тарапынан жоғары бағаланды, көптеген жанкүйерлер оны көңіл көншітпейтін атмосферасы, кейіпкерлердің дамуы және соғыстың күрделі бейнеленуі үшін мақтайды. Тіпті сериалдың режиссері Йошиюки Томино өзі де шоуды ұнатпайтынын айтқан. Mania.com сайтының рецензенты Крис Беверидж серияның кейбір томдарына толыққанды ‘A’ бағасын берді, соңғы он эпизодты “күлкілі төлем эпизодтары” деп сипаттап, онда “кейіпкерлердің аздап шашырап, қимылдары жылдамдатылғанын сезінуге болады. Бірақ сонымен бірге, бәрі соншалықты жылдам өтеді де, көптеген өзгерістерді көрудің өзі қызықты”. Кейін Беверидж The Fandom Post үшін серияның Blu-Ray шығарылымын қарап шығып, Blu-Ray жиынтығының екеуіне де ‘A−’ бағасын қойды. Беверидж бірінші жиынтыққа жазған рецензиясында: “Бұл сериалды соңғы рет көргенімнен бері шамамен он жыл өтіпті, сонда ғана қанша аниме көретініңізді түсінесіз. Бірақ ол уақыт өте келе қайсысы ерекшеленетінін де білуге көмектеседі, ал бұл, әрине, солардың бірі”, - деп жазды. Беверидж сериалдың екінші жартысын нашар деп тапты, бірақ шоу “көптеген нәрсені дұрыс істейді” деп мәлімдеді. Forbes журналындағы рецензиясында Олли Бардер сериалға жоғары баға берді, тіпті оны “Мүмкін, ең ұлы ‘Gundam’ сериалы” деп атады. Бардер сериалдың соғысқа көзқарасының реалистік болуын және түрлі роботтардың керемет дизайнын мақтады, бірақ трансформацияланатын мехаларды Зетаның шындығына сәйкес емес деп тапты. Орсини сериалдың екінші жартысын сынға алды, сюжеттің тым хаотикалық екенін айтты және оны Gundam-ның “қиын жас кезеңі” деп сипаттады. Бірақ Орсини екінші жартысын меха дизайны мен күшті эмоционалдық әсері үшін мақтады, нәтижесінде серияның субтитрлі нұсқасына ‘B’ бағасын берді. Comic Book Resources 2020 жылғы ең жақсы Gundam анимесі ретінде Mobile Suit Zeta Gundam-ды тізімге енгізді, ал кейіннен серия IMDb-дегі ең жоғары бағаланған Gundam шоуы ретінде танылды. Gunpla модельдік жиынтықтары мен басқа да жапондық брендтік ойыншықтардың ең ірі дистрибьюторларының бірі – Bluefin Brand, Zeta Gundam-ды франшизада көруге ең лайықты шоу деп атады. 2019 жылы Моригучидің “Mizu no Hoshi” әнінің жаңа нұсқасының музыкалық видеосы жарық көрді. NHK хабарлағандай, дауыс беруде барлығы 1 740 280 дауыс тіркелді, олардың 46%-ы 40-тан 46 жасқа дейінгі сайлаушылардан келді.