Кіріспе

Bally Astrocade (сондай-ақ Bally Arcade деп те белгілі, ал бастапқыда Bally ABA 1000 деп аталды) – Midway командасы жасаған екінші буын үй бейне ойыны консолі және қарапайым компьютерлік жүйе. Ол 1977 жылдың қазан айында «Bally үй кітапханасы компьютері» деп жарияланды және бастапқыда 1977 жылдың желтоқсанында пошта арқылы тапсырыс беруге қолжетімді болды. Бірақ өндіріс кешігуіне байланысты, құрылғылар 1978 жылдың сәуірінде дүкендерге түсті және оның таңбасы «Bally Professional Arcade» деп өзгертілді. Bally нарықтан шығуға шешім қабылдағанша ол шектеулі уақыт ішінде сатылды. Кейіннен құқықтарды үшінші тарап компаниясы сатып алып, оны қайта шығарды және шамамен 1984 жылға дейін сатты. Astrocade шығарылған кездегі өте қуатты графикалық мүмкіндіктерімен және осы мүмкіндіктерге қол жеткізудің қиындығымен ерекше көзге түседі.

Наттинг және Мидуэй

1970 жылдардың соңында Midway компаниясы Dave Nutting Associates компаниясымен келісімшарт жасасты, ол аркадты ойындардан үй компьютерлеріне дейін, барлық бейне ойын жүйелерінде қолданылатын бейне дисплей чипін жобалау үшін шақырылды. Nutting жеткізген жүйе Midway-дің сол дәуірдегі көптеген классикалық аркадтық ойындарында, Gorf және Wizard of Wor сияқты ойындарда қолданылды. Чипсет сол кезде салыстырмалы түрде жоғары ажыратымдылықты – 320×204, әр жолда төрт түспен қолдады, бірақ бұл режимге қол жеткізу үшін сол дәуірдегі кең таралған 2 МГц динамикалық RAM-нан гөрі жоғары жылдамдықпен қол жетімді жад қажет болды.

Консольді пайдалану

Бастапқыда 1977 жылы шығарылған, бірақ пошта арқылы тапсырыс беру арқылы ғана қол жетімді болды. Өндірістің кешігуі салдарынан 1978 жылға дейін ешбір құрылғы жіберілмеді, ал осы уақытқа дейін машина Bally Professional Arcade деп қайта аталды. Осы түрінде ол көбінесе компьютерлік дүкендерде сатылды және бөлшек саудада кеңінен таралмады (Atari VCS-тен өзгеше). 1979 жылы Bally ойын автоматтары нарығына деген қызығушылығын жоғалтып, ойын консольдерін әзірлеу және өндіруді қамтитын Тұтыну тауарлары бөлімін сатуға шешім қабылдады. Солайша, үшінші тарап тобы өз консоль дизайнын Astrovision ретінде нарыққа шығаруға тырысып, сәтсіз аяқтады. Montgomery Ward компаниясының өкілі, Bally жүйесіне жауапты адам, екі топты байланыстырып, нәтижесінде келісімге келді. 1981 жылы олар BASIC картриджін тегін қоса отырып, құрылғыны қайта шығарды, осы жолы ол Bally Computer System деп аталды, ал 1982 жылы атауы Astrocade болып өзгерді. 1983 жылғы видео ойындар дағдарысына дейін осы атпен сатылды, содан кейін шамамен 1985 жылы нарықтан жоғалып кетті. Midway компаниясы ZGRASS 100 деп аталатын кеңейту жүйесін шығаруды көптен бері жоспарлап келген. Жүйе Чикагодағы Иллинойс университетінің компьютерлік суретшілер тобы, "Circle Graphics Habitat" және Nutting компаниясының бағдарламашыларымен бірлесіп әзірленді. Midway компаниясы мұндай жүйені, сыртқы қорапта шығарса, Astrocade-ді нарықта одан да тартымды етеді деп ойлады. Алайда, Bally бөлімді сатқан кезде ол әлі шығаруға дайын болмады. Astrovision машинаны қайта шығарғаннан кейін ZGRASS 32 деген шағын партия өндірілген болуы мүмкін. Бір қорапқа біріктірілген жүйе ақырында Datamax UV 1 ретінде шығарылды. Бастапқыда үй компьютерлері нарығына бағытталған машина, енді жоғары сапалы графикалық бейнелерді видео таспаға шығару жүйесі ретінде қайта бағытталды. Олар 1980-1982 жылдар аралығында сатылымға шығарылды, бірақ қанша дана өндірілгені белгісіз.

Сипаттама

Негізгі жүйе Zilog Z80 процессорымен жұмыс істеді, ол RAM буфері арқылы дисплей чипін басқарды. Дисплей чипінде екі режим болды: 160 × 102 төмен ажыратымдылық режимі және 320 × 204 жоғары ажыратымдылық режимі, екеуі де пикселге 2 биттен (төрт түс үшін) қолданды. Мұндай түс/ажыратымдылық сол кездегі RAM мүмкіндіктерінен асып түсетін, себебі ол деректерді теледидар экранымен синхронды түрде оқуға жеткілікті жылдамдықпен шығара алмады. Жүйе беттік режимте адрестеуді қолданды, бұл дисплей чипіндегі буферге бір "жолды" өте жоғары жылдамдықпен оқуға мүмкіндік берді. Содан кейін жол экранға ақырын оқылды, сонымен қатар CPU-ға кедергісіз жұмыс істеуге мүмкіндік берді, ол да сол жадты пайдалануға тырысты. Astrocade жүйесінде бұл "трюк" үшін қажетті контактілер қосылмаған. Сондықтан Astrocade жүйесі тек 160 × 102 төмен ажыратымдылық режимінде қалды. Бұл режимде жүйе экранды сақтау үшін 160 × 102 × 2 бит = 4080 байт жадты пайдаланды. Машинада бар болғаны 4 килобайт (4096 байт) RAM болғандықтан, бағдарлама функцияларына, мысалы, ұпайды есептеуге және ойын опцияларына, өте аз орын қалды. Бағдарламаның қалған бөлігі ROM-ға орналастырылуы керек болды. Astrocade түс тіркелімдерін немесе түс индирекциясын қолданды, сондықтан төрт түс 256 түстің палитрасынан таңдалуы мүмкін болды. Түс анимациясы тіркелімдердің мәндерін өзгерту арқылы мүмкін болды, ал көлденең бос үзіліс арқылы оларды жолдан жолға ауыстыруға болады. Төрт түсті тіркелімдердің қосымша жиынтығын кез келген уақытта жол бойында "ауыстыруға" болады, бұл экранның тік бөлінген екі "жартысын" жасауға мүмкіндік берді. Бастапқыда экранның жанында ұпай аймағын жасау үшін жоспарланған бұл мүмкіндік бағдарламашылар тарапынан 8 түсті режимді эмуляциялау үшін де қолданылды. VCS-тен айырмашылығы, Astrocade аппараттық спрайттарды қолдамады. Дегенмен, ол блиттер сияқты жүйеге және оны басқаруға арналған бағдарламалық жасақтамаға ие болды. 0x4000 адресінен жоғары жад дисплейге, ал төмен жад ROM-ға арналды. Егер бағдарлама ROM кеңістігіне жазса (әдетте мүмкін емес, өйткені ол "тек оқуға арналған"), бейне чипі деректерді алып, оған функция қолданып, нәтижені RAM-дегі сәйкес орынға көшіретін. Қандай функция қолдану керектігі дисплей чипіндегі тіркелімде сақталды және XOR және биттік ығыстыру сияқты жалпы нұсқауларды қамтыды. Бұл Astrocade-ке аппараттық жабдықтан тәуелсіз кез келген сандағы спрайт тәрізді объектілерді қолдауға мүмкіндік берді, бірақ оларды қозғалғанда қайта салу бағдарламалық жасақтаманың міндеті болды. Astrocade - бұл кассеттік таспаға мүмкіндігінше жақын өлшем мен пішінге ие болған Videocade деп аталатын картридждерді қолданатын алғашқы картридждік жүйелердің бірі болды. Сонымен қатар, жүйеге Gunfight және Checkmate екі ойыны, сондай-ақ қарапайым, бірақ пайдалы Калькулятор және Scribbling деп аталатын "сурет салу" бағдарламасы енгізілді. Көптеген картридждерде екі ойын болды, ал оларды енгізген кезде машина қайта жүктеліп, картридждегі бағдарламалардан басталатын менюді көрсетті, содан кейін төрт кіріктірілген бағдарламаның тізімін көрсетті. Astrocade бірнеше басқару механизмдерін қамтитын салыстырмалы түрде күрделі енгізу құрылғысына ие болды: басқару құралы алдыңғы жағында триггерлі пистолет пішіндес тұтқа болды; тұтқаның үстінде кішкентай 4/8 бағытты джойстик орналастырылды, ал джойстиктің білігі потенциометрге қосылды, яғни таяқты дөңгелекті басқарушы ретінде айналдыруға болады. Алдыңғы жағында 24 пернелі "hex pad" пернетақтасы болды, ол ойындар мен опцияларды таңдау үшін, сондай-ақ калькуляторды басқару үшін пайдаланылды. Артында қуат, басқару құралдары және кеңейту порты бар бірнеше порттар орналасқан. Бір ерекшелігі - құрылғының жоғарғы артқы бөлігі бос болды, сондықтан оны 15 картриджге дейін сақтауға болады. Жүйенің видео ойын консолінен дербес компьютерге дейін жаңарту мүмкіндігі және 1982 жылы 30-ға жуық ойыннан тұратын кітапханасы оны негізгі бәсекелестерінен гөрі әмбебап етіп жасады, ал Джефф Ровин оны жеті ірі видео ойын жеткізушілерінің бірі ретінде тізімдеді.

Astro BASIC (Астро негізгі)

Астрокейдке сондай-ақ Джейми Фентон жазған BASIC бағдарламалау тілі картриджі қосылды, ол Ли Чен Ванның Пало-Альто Tiny BASIC-ін кеңейтті. Алғаш рет 1978 жылы Bally BASIC ретінде жарияланды. Жүйеде BASIC интерпретаторын жасау қиын болды, себебі дисплей ғана қолданыстағы RAM-ның басым бөлігін пайдаланды. Бұл мәселені шешу үшін BASIC бағдарламалық кодын бейне жадында сақтау қажет болды. Бұл бағдарламаның әр битін дисплеймен бірге кезеңдеп араластыру арқылы іске асырылды; BASIC жұп нөмірлі биттердің барлығын, ал дисплей тақ нөмірлі биттерді пайдаланды. Интерпретатор екі байтты оқып, тақ нөмірлі биттердің барлығын жойып, нәтижелерді бір байтқа біріктіретін болды. Бұл екі түсті қалған екеуімен бірдей етіп орнату арқылы көзге көрінбейтін етілді, сондықтан 01 және 11 түстер бірдей (ақ) болды, демек BASIC үшін биттің болуы немесе болмауы экранға ешқандай әсер етпеді. Қосымша жадты үнемдеу үшін тік сызықтардың санын 102-ден 88-ге дейін азайтты. Бұл BASIC бағдарламалары үшін 1760 байт RAM-ды қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бірақ, мұның кері жағы графикалық жүйенің көп бөлігі қолжетімсіз болды. Бағдарламалар калькулятордың пернетақтасы арқылы енгізілді, оның үстінде әріптер, символдар және BASIC кілт сөздері көрсетілген пластик қаптама болды. Бұл төрт түсті модификатор пернелері арқылы таңдалды. Мысалы, "WORD" (алтын) модификаторын басып, содан кейін "+" пернесін басқанда GOTO пайда болатын. Қарапайым жол редакторы қолдау көрсетілді. Қолданыстағы бағдарламаның жол нөмірін енгізгеннен кейін, PAUSE пернесін әр басу жадтан келесі таңбаны жүктейтін. Кейіннен коммерциялық сәттілікке жеткен Astro BASIC бағдарламасы – «Артиллериялық дуэль». Джон Перкинс алдымен ойынды жазып, оны The Arcadian журналына жіберді, одан ол Astro BASIC нұсқаулығына бейімделді. Кейіннен Перкинс Astrocade ойынының картриджін жасады.

Үлгі коды

Қолданбадан алынған келесі үлгі бағдарлама джойстик кірісі мен графикалық функцияларды көрсетеді. "Өзіңізді сынап көріңіз. Бірінші ойыншының тұтқасы фазерді солға немесе оңға қозғалтады, ал триггер оқ атуға қолданылады. Екінші ойыншы нысананы басқарады, ал бірінші ойыншы атып тұрады". Бұл тізімде токенделген кілт сөздер әрқашан соңынан бір бос орынмен көрсетілгенін көрсетеді.

ZGRASS

ZGRASS модулі Astrocade-тің астына орналастырылып, оны толыққанды пернетақта, математикалық сопроцессор (FPU), 32 килобайт жедел жад және GRASS бағдарламалау тілін (кейде осы машинада GRAFIX деп те аталады) қамтитын жаңа 32 килобайт ROM арқылы "нағыз" компьютерге айналдырды. Бұл модуль кассета мен дискетаға арналған I/O порттарын да қосты, осылайша оны CP/M жүйесімен пайдалануға болатын болды.

Қабылдау

Games журналы Bally Professional Astrocade-ді "1981 жылғы ең жақсы 100 ойын" тізіміне енгізіп, "Біздің таңдаулы картридждеріміз – классикалық Gunfight, Red Baron әуе шайқасы және Demolition Derby" деп атады. Creative Computing Video & Arcade Games журналынан Дэнни Гудман 1983 жылы Astrocade-тің "көптеген үйлік бейне ойындарының арасында ең жақсы графикасы мен дыбыстық әсерлері бар" екенін айтты.