Кіріспе
Астрономиядағы массаның стандартты бірлігі – Күн массасы. Бұл астрономиядағы массаның стандартты бірлігі болып табылады және шамамен 2-ге тең. Ол шамамен Күннің массасына сай келеді. Күн массасы көбінесе басқа жұлдыздардың, жұлдыздық шоғырлардың, тұмандықтардың, галактикалардың және қара тесіктердің массасын көрсету үшін қолданылады. Бұл шамамен екі нонильон (қысқа масштаб бойынша), екі квинтильон (ұзақ масштаб бойынша) килограммға немесе 2000 кветтаграммға тең.
The solar mass is a standard unit of mass in astronomy, equal to approximately 2. It is approximately equal to the mass of the Sun. It is often used to indicate the masses of other stars, as well as stellar clusters, nebulae, galaxies and black holes. This equates to about two nonillion (short scale), two quintillion (long scale) kilograms or 2000 quettagrams:
The solar mass is about 333000 times the mass of Earth , or 1047 times the mass of Jupiter .
Күн массасы Жер массасынан шамамен 333000 есе, ал Юпитер массасынан 1047 есе артық.
The solar mass is a standard unit of mass in astronomy, equal to approximately 2. It is approximately equal to the mass of the Sun. It is often used to indicate the masses of other stars, as well as stellar clusters, nebulae, galaxies and black holes. This equates to about two nonillion (short scale), two quintillion (long scale) kilograms or 2000 quettagrams:
The solar mass is about 333000 times the mass of Earth , or 1047 times the mass of Jupiter .
Өлшеу тарихы
Гравитациялық тұрақтының мәні алғаш рет 1798 жылы Генри Кавендиштің бұрылу тепе-теңдігімен жасаған өлшеулерінен шығарылды. Ол алған мән қазіргі мәннен тек 1% ғана ерекшеленеді, бірақ дәлдігі төмен болды. Күннің күндізгі параллаксы 1761 және 1769 жылдары Венераның транзиттері барысында дәл өлшенді, нәтижесінде 9 (9 доғалық секунд, қазіргі 8.794148 мәнімен салыстырғанда) мәні алынды. Күндізгі параллакс мәнінен Жердің геометриясы арқылы Күнге дейінгі қашықтықты анықтауға болады. Күн массасының алғашқы белгілі бағасын Исаак Ньютон жасаған. Ол 1687 жылы жарық көрген Principia еңбегінде Жердің Күнге қатысты массасының арақатынасы шамамен тең екенін есептеді. Кейін ол өзінің бұл бағасы Күн параллаксінің дұрыс еместігіне негізделгенін анықтады, оны Күнге дейінгі қашықтықты бағалау үшін қолданған. Ол Principia кітабының үшінші басылымында шамаланған арақатынасын түзеді. Күн параллаксінің қазіргі мәні одан да кішкентай, бұл массалық арақатынастың шамамен екенін көрсетеді. Өлшем бірлігі ретінде күн массасы астрономиялық бірлік (АУ) және гравитациялық тұрақтының дәл өлшенгеніне дейін қолданысқа енді. Өйткені Күн жүйесіндегі басқа планетаның салыстырмалы массасы немесе екі жұлдыздан тұратын жүйенің жалпы массасы планетаның немесе жұлдыздардың орбиталық радиусы мен орбиталық периоды арқылы Кеплердің үшінші заңы қолданылып, күн массасының бірліктерімен тікелей есептелуі мүмкін.
As a unit of measurement, the solar mass came into use before the AU and the gravitational constant were precisely measured. This is because the relative mass of another planet in the Solar System or the combined mass of two binary stars can be calculated in units of Solar mass directly from the orbital radius and orbital period of the planet or stars using Kepler's third law.
Есептеу
Күннің массасын тікелей өлшеу мүмкін емес, оның орнына орталық массаның айналасында айналатын кішкентай дененің орбиталық периоды үшін теңдеуді қолдана отырып, басқа өлшенетін факторлар арқылы есептеледі. Жылдың ұзақтығына, Жерден Күнге дейінгі қашықтыққа (астрономиялық бірлік немесе АЕ) және гравитациялық тұрақтыға (G) негізделген Күннің массасы Кеплердің үшінші заңының шешімі арқылы анықталады:
G-нің мәнін өлшеу қиын, және ол шектеулі дәлдікпен ғана белгілі (Кавендиш экспериментіне қараңыз). Объектінің массасын G-мен көбейту нәтижесінде шығатын мән, стандартты гравитациялық параметр деп аталады. Бұл параметр Күн мен бірнеше планеталар үшін G-ға қарағанда әлдеқайда жоғары дәлдікпен белгілі. Осы себепті, Күн массасы астрономиялық бірліктер жүйесінде стандартты масса ретінде қолданылады.