Кіріспе

Италиялық кәсіпкер (1921–2003)

Джованни "Джанни" Аньелли (12 наурыз 1921 – 24 қаңтар 2003), лақап аты L'Avvocato ("Заңгер"), итальяндық өнеркәсіпші және Fiat компаниясының негізгі акционері болған. Fiat басшысы ретінде ол Италияның ЖІӨ-нің 4,4%-ын, өнеркәсіптік жұмыс күшінің 3,1%-ын және ғылыми-зерттеуге жұмсалған өнеркәсіптік инвестициялардың 16,5%-ын бақылады. Ол қазіргі итальян тарихындағы ең бай адам деп есептелді. Аньеллидің сәні керемет және сәл ерекше болғандығы айтылады, ол итальяндық және халықаралық ерлер сәніне әсер еткен. 1967 жылы Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің Ұлы крестімен және 1977 жылы Еңбек ардагері орденімен (Cavaliere del lavoro) марапатталды. 2003 жылы қайтыс болғаннан кейін фирманың басқаруы оның немересі және таңдалған мұрагері Джон Элканнға біртіндеп өтті. Оның әкесі – танымал итальяндық өнеркәсіпші Эдоардо Аньелли. Анасы – Вирджиния Бурбон дель Монте ханшайымы, анасының әжесі американдық болған. Аньеллидің есімі Fiat автокөлік компаниясын құрған әкесі Джованни Аньеллинің құрметіне берілген. Ол әкесімен бірге өсті, ол 1945 жылғы 16 желтоқсанда, Аньеллидің анасы Вирджиния көлік апатынан қайтыс болғаннан кейін 15 күн өткен соң қайтыс болды. Ол сондай-ақ әскери өнеркәсіп саласында Fiat Velivoli сияқты шағын компанияларды қамтитын қосымша бизнеспен айналысты. Аньелли Пинероло атты әскер академиясында білім алды және Турин университетінде заң оқыды, бірақ заңгерлікпен айналыспады. Кассибильдегі келісімнен кейін, ағылшын тілін жақсы білгендіктен, американдық әскерлермен байланыс офицері болды. Аньелли белгілі бір плейбой болды, оның сүйіктілерінің арасында актрисалар Анита Экберг, Рита Хейворт, Линда Кристиан, Даниэль Даррио, Памела Харриман және Жаклин Кеннеди болды. Аньеллилер 2003 жылы 81 жасында простата рагынан қайтыс болғанға дейін үйленген күйінде болды. Өмірінің көп бөлігінде Аньелли керемет талғамға ие адам ретінде танылды. 2002 жылы ол өзінің суреттерін Турин қаласына сыйлады. Оның жалғыз ұлы Эдоардо Аньелли 1954 жылғы 9 маусымда Франциядағы Шато-д'Остхоффенде өткен тойдан жеті ай өткен соң Нью-Йоркте дүниеге келді. Ол Fiat-ты басқаруға оны дайындауға тырысып, сәтсіз аяқтады, себебі ұлы көлік жасаудан гөрі мистикамен қызығушылық танытты. Ұлы Принстон университетінде дін оқыды және Ассизиде өткен дүниежүзілік дұға күніне қатысты. Әкесінің атымен ауыр жүк көтерген ұлы 2000 жылғы 15 қарашада Турин маңындағы көпірден секіріп, өз-өзіне қол жұмсады. Аньелли сол жерде полициямен бірге болды. Аньеллилердің бір қызы болды – графня Маргарита Аньелли де Пален. Ол Джон Элканн, Лапо Элканн және Женевра Элканнның анасы. Оның екінші күйеуі граф Серж де Паленнен бес баласы бар: Мария де Пален, Питер де Пален, Анна де Пален және Татьяна де Пален. 2020 жылдарға қарай де Палендер Аньелли мұрасы үшін Элканндармен дауласып жатыр.

Fiat-тың басшысы

Аньелли 1966 жылы Fiat компаниясының президенті болды. Ол көптеген жерлерде, соның ішінде Ресейдің Тольятти қаласында Кеңес Одағында зауыттар ашты. Кейіннен Аньелли осы акцияларды қайта сатып алды, себебі ол олардың жанкүйері және тікелей иесі болған. 1969 және 1970 жылдары Ferrari және Lancia компаниялары Fiat құрамына қосылды. 1970-ші жылдар еңбек дауларымен белгіленді, Fiat шығысқа қарай кеңейді және Польша, Түркия және Югославиямен келісімдер нығайтылды. 2000 жылдардың басында Аньелли General Motors компаниясына ұсыныс жасады, нәтижесінде General Motors Fiat ісіне біртіндеп араласа бастады. Фиаттың дағдарысы Аньеллидің қатерлі ісікпен күресіп жатқан кезінде туды, сондықтан ол осы оқиғаларға көп қатыса алмады. Аньелли сондай-ақ Сезаре Ромити арқылы Mediobanca компаниясымен бірқатар қиындықтарға тап болды, бұл оны алаңдатты. Mediobanca компаниясының қаржылық мүдделеріне байланысты Fiat-ты үнемі қадағалап отырды, көбінесе басқару шешімдеріне және маңызды мәселелерге белсенді араласты. Кейіннен банк президенті болған Винченцо Маранги, бұрынғы шиеленіске қарамастан, Аньеллимен жақын достық қарым-қатынас орнатты. 2003 жылы қайтыс болған кезде Fiat компаниясының құны 3,3 миллиард евроны құрады, ал 2023 жылға қарай Аньеллидің мұрасы жиырма бес есе өсті. Заң біліміне ие болғанымен, бірақ ешқашан заңгерлер қатарына қабылданбағандықтан "Заңгер" (L'Avvocato) атымен танымал болған Аньелли Италия экономикасының ең маңызды тұлғасы, 20-шы ғасырдың екінші жартысында капитализмнің символы және көптеген адамдар оны "Италияның нағыз патшасы" деп есептейді. Ол өткір зиялылығымен және ерекше юморымен көзге түсетін мәдениетті адам болды, әсіресе АҚШ және Нью-Йоркте шетелде кең танылды, халықаралық банкирлер мен саясаткерлермен тығыз байланыс орнатты, көбінесе 1958 жылдан бері үнемі қатысқан Бильдерберг тобы арқылы. Бильдерберг тобының тұрақты мүшелерінің арасында Генри Киссинджер де болды. Ол Джон Ф. Кеннедиге жақын болды және Трумэн Капотидің досы болды. Ұзақ жылдар бойы серіктесі болған Дэвид Рокфеллер оны Чейз Манхэттен банкінің Халықаралық кеңесшілер комитетіне тағайындады, оның төрағасы Рокфеллер болды; Аньелли бұл комитетте отыз жыл бойы жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол 1980-ші жылдарда Рокфеллермен бірлесіп Рокфеллер орталығына ие болған консорциумның мүшесі болды. Ол Халықаралық Олимпиада комитетінің құрметті мүшесі де болды, бұл лауазымды өмірінің соңына дейін сақтап қалды, және 2000 жылы Торино-2006 Олимпиадасының құрметті президенті болып тағайындалды.

Кейінгі өмір және өлім

Аньелли 1996 жылы қызметтен кетті, бірақ қайтыс болғанға дейін «Фиаттың» құрметті төрағасы болып қалды. Жанни мен Марелланың қызы Маргаританың ұлы Джон Элканн Жаннидің өлімінен кейін «Фиатты» басқарады деп күтілді. Бірақ, Умберто Паоло Фрескодан төрағалықты қабылдады. Фреско «Фиат» тобының активтерін диверсификацияласа, Умберто компанияның қызметін автокөлік және механикалық бөлімдеріне қайта бағыттады. Ол содан кейін компанияны құтқару стратегиясын жасау үшін Джузеппе Моркионы шақырды. Моркио «Фиат» тобын басқаруды жалғастыра береді деп күтілді, компания соңғы қаржылық дағдарысынан шығуға тырысып жатқанда. Умбертоның қайтысынан кейін «Ферраридің» төрағасы Лука Кордеро ди Монтеземоло «Фиаттың» төрағасы болып тағайындалды, ал Элканн төрағаның орынбасары болды; Моркио дереу отставкасын ұсынды. Оның орнын 2002-2004 жылдары швейцариялық «Societé Générale de Surveillance» сертификациялық компаниясын басқарған, реорганизация саласындағы сарапшы Серджо Маркионне иеленді. Элканн Маркионнені «Фиатқа» әкелгенде маңызды рөл атқарды. Аньелли 2003 жылы 81 жасында Туринде простата қатерлі ісігінен қайтыс болды. «Фиатқа» тиесілі «Scuderia Ferrari» 2003 жылғы «Формула-1» жарысына қатысқан машинасын F2003 GA деп атап, Аньеллиге құрмет көрсетті. «Ювентус» және Италия футбол федерациясы да оның өліміне қайғырды. 2021 жылы Аньеллидің туғанына 100 жыл толуын мерекелеу үшін арнайы пошта маркасы шығарылды.

1940-шы жылдар - 1990-шы жылдар

Аньелли тұлғасы Туриннің «Ювентус» футбол клубы тарихымен тығыз байланысты, ол 1947 жылдан 1954 жылға дейін президент болып тағайындалды. Оның қызметі клубта әкесі Эдоардо Аньеллидің жиырма жыл бұрын атқарған әрекеттеріне ұқсас әсер етті. Ол Джампьеро Бониперти, Джон Хансен және Карл Ааге Прест сияқты маңызды ойыншыларды сатып алды, олар 1950 және 1952 жылдары екі «Серия А» лигасын жеңуге шешуші көмек көрсетті. Клуб президенті қызметін атқарғаннан кейін Аньелли «Ювентусқа» қатысты әртүрлі басқарушылық қызметтерді құрметті президент ретінде атқарып, 1994 жылға дейін клубқа ықпалын сақтап келді, сол жылы ол осы қызметті ағасы Умбертоға тапсырды. Аньелли «Ювентусты» 10 рет Италия чемпионы, 4 рет Италия кубогы, 1 рет Континенттер аралық кубок, 1 рет Еуропа кубогы, 1 рет Кубок иелері кубогы, 3 рет УЕФА кубогы және 1 рет УЕФА Суперкубогымен жеңіске жеткізді, барлығы 48 жыл ішінде 23 ресми жүлде жеңіп алды, бұл оны спорт тарихындағы ең маңызды тұлғалардың біріне айналдырды. Ол «Ювентус» ойыншыларының жағдайына қызығушылық танытып, оларды қалай ойнап жатқанын біліп отырды. Аньелли Стэнли Мэттьюс пен Гарринчаны, сондай-ақ Пеле, Диего Армандо Марадона, Йохан Кройфф және Альфредо Ди Стефано сияқты футболшыларды ұнатты, оларды клубқа алуға тырысты. 1962 жылы кешкі ас кезінде Умберто «Сантос Ф.К.» клубына Пеле үшін бір миллион доллар ұсынды. 1962 жылы ол Бонипертиді Чилиге Пелемен 100 миллиондық келісімшарт жасасуға жіберді, бірақ Бразилия футбол федерациясы трансферге рұқсат бермеді. Ол футболшыларға бірнеше атақты лақап аттар берді, мысалы Збигнев Бониек («bello di notte», яки «Түндегі сұлулық», бұл Луис Буньюэльдің «Белле де Жур» фильмінің атауымен байланысты ойын), Роберто Баджо (Раффаэлло, итальяндық Ренессанс суретшісі Рафаэль атымен), және Алессандро Дель Пьеро (Пинтуриккио, тағы бір итальяндық Ренессанс суретшісі Бернардино ди Беттоның лақап атымен). 1996 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалында «Ювентус» «Аякс» командасын жеңіске жеткенде: «Егер олар фламанд суретшілерінің командасы болса, біз қатал пиемонттықтар боламыз» деді. Оның немересі Джон Элканн, сондай-ақ оның туысы Андреа Аньелли «Ювентуста» оның жолын жалғастырды.

1990-2000 жылдар

1999 жылы «Ювентус» барлық бес ірі УЕФА жарысын жеңіп, өз рекордын жаңартты, содан кейін Интертото кубогын ұтып алды, келесі жылы ФИФА-ның «Ғасыр клубы» атанымына ие болды. 2009 жылы Халықаралық футбол тарихы және статистика федерациясы (IFFHS) «Ювентусты» 20 ғасырдың ең жақсы еуропалық клубының рейтингінде екінші орынға қойды – италиялық клубтардың арасындағы ең жоғары көрсеткіш. 2000 жылдардың басында клубтың кірісі Еуропада 200 миллион еуродан асып, үшінші орында тұрды. Бәрі оның өлімінен үш жыл өткен соң «Кальчиополи» даулы оқиғасының нәтижесінде өзгерді. Клуб тарихында тұңғыш рет Серия B-ға түсірілді, клубтың ақталуына қарамастан, лигалардың нәтижелері өзгеріссіз қалды. 2010 жылдары клубты қайта жандандырған – оның жүрегінен туған немересі Андреа Аньелли болды. Аньелли 2003 жылы қайтыс болғанда «Ювентус» 2001–02 жылғы Серия А-ны соңғы турда жеңіп алды, ал оның өлімінен кейін бірнеше ай өткен соң 2003 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалына жетті – клубтың жеті жыл ішіндегі төртінші УЕФА Чемпиондар лигасының финалы, олардың үшеуі қатарынан өтті. 1997 жылы «Боруссия Дортмундқа» және 1998 жылы «Реал Мадридке» қарсы өткен матчтардағы жеңілістер даулы болды. Фулвио Бьянкинің сөзімен айтқанда, 2000 жылдардың басындағы «Ювентус» «одан кейінгілерден күшті болды, 250 миллион еуро кіріс тапты, Еуропада көшбасшы болды және 100 демеушісі болды. Ол қайта жаңғыру үшін он жылға жуық уақыт кетті, енді клуб 300 миллионнан астам еуро табады, бірақ «Реал», «Бавария» және басқалары алға кетті». Кей бақылаушылардың пікірінше, «Кальчиополи» және оның салдары – Жанни мен Умберто Аньеллинің өлімінен кейін «Ювентустың» ішіндегі және клуб иелері арасындағы дау болды. Оған Францо Гранде Стивенс, оны Аньелли «заңгерлердің заңгері» деп атаған, және Жанлуиджи Габетти, ол төрағалыққа Аньеллидің немересі Джон Элканнды оның жүрегінен туған інісінен артық көріп, Лучиано Моггиден, Антонио Жираудодан және клубтағы үлесі өскен Роберто Беттегадан құтылуды қалаған кісілер де қатысты. Олардың ниеттері қандай болғанымен, олар «Ювентусты» айыптады: бірінші, клубтың заңгері Карло Закконе Серия B-ға түсуге және ұпайларды шегеруге келіскенде, өйткені «Ювентус» бірден екі дивизионға (Серия C) түсу қаупі бар жалғыз клуб болды және ол «Ювентустың» (соңғы түскен жалғыз клуб) басқа клубтармен тең қаралуын қалады; содан кейін Лука Кордеро ди Монтеземоло Лационың әкімшілік сотына клубтың шағымын тоқтатқанда, бұл клубтың атын тазартып, төмен түсіп қалудан сақтап қалуы мүмкін еді, бірақ ФИФА ФИГК-ны халықаралық жарыстардан шеттетуі мүмкін болғандықтан, ФИФА президенті Сепп Блаттер оған риза болды. Бірнеше бақылаушылар, соның ішінде бұрынғы ФИГК президенті Франко Карраро, Аньелли тірі болса, бәрі басқаша болар еді деп санайды, өйткені клуб пен оның директорлары дұрыс қорғалған болар еді, бұл «Кальчиополи» соттарынан бұрын клубтың атын тазартуға және төмен түсіп қалудан сақтауға мүмкіндік берген еді. 1990 жылдары «Тангентополи» елге шабуыл жасағанда Аньелли: «Менің адамдарымды соңғы үкімге дейін қорғауға тиіспіз» деді. Могги: «Аньелли мұны менің уақытымда соқырларға толы болғандықтан айтты. Ол осылардың алдында тұрған сарапшыны іздеді. Мен үшін бұл мақтау» деді. Ол «Кальчиополи» оқиғасы «Адвокат Аньелли мен доктор Умбертоның» өлімінен кейін ғана болғанын, егер екеуі де өлмесе, «бұл фарс ештеңе болмас еді» деп қосты. Бақылаушылардың айтуынша, Аньеллидің өлімінен кейін «Ювентус» әлсіз болды, Могги: «Адвокат Аньеллидің өлімі бізді жетім және әлсіз етті, «Ювентустың» абыройын жою оңай болды». Сыншылардың пікірінше, «Ювентус» Аньелли басшылығымен тым көп жеңіске жеткендіктен алаңдаушылық тудырды. CONI президенті Джанни Петруччи: «Тым көп жеңіске жеткен команда өз спортына зиян келтіреді» деді.

Феррари

1969 жылы Fiat компаниясы Ferrari-ді сатып алғаннан кейін Аньелли Formula One және Scuderia Ferrari-мен байланысты болды, ол 1970-ші жылдары Ники Лауда мен Джоди Шектермен үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ferrari-ге деген құштарлығы туралы ол: "Барлық итальяндықтар ұлттық команданы қолдамайды, бірақ барлық итальяндықтар және бесінші бөлігінен астам шетелдіктер Ferrari-ді қолдайды" деді. Аньеллидің немересі Лапо Эльканн Oggi журналына берген сұхбатында: "Ол "Ақ атты" құтқарып, оны американдықтарға сатудан сақтап қалды. Содан кейін ол дұрыс адамдарды таңдады: [Ферраридің бұрынғы төрағасы] Лука ди Монтеземоло және Жан Тодт. Ол Феррари машиналарын және өмірдегі барлық әдемі нәрселерді жақсы көретін. Сұлулықты бағалау үшін бай болу жеткіліксіз, талғамды ақшаға сатып алуға болмайды." Аньеллидің сүйікті Formula One жүргізушілері туралы Эльканн: "Оның сүйікті жүргізушісі – жеңіске жеткен адам. Менің ойымша, ол Михаэль Шумахерді осы себепті жақсы көретін. Содан кейін оған Жиль Вильнёвтің жүргізу стилі ұнады. Ал Айртон Сенна, егер трагикалық оқиға болмағанда, келесі жылы Феррари командасына қосылған болар еді. Ол талант пен батылдықты жақсы көретін, сонымен қатар қарсыластарында да оны танитын. Ол – нағыз спортшы" деді. оның көптеген қайықтарының бірі.

Стиль

Аньеллидің талғампаздығы мен стилі Италияда және бүкіл әлемде жылдар бойы ерлер киімін қалыптастырып, оған әсер етті. Миландық сәнді дизайнер Нино Серрути зейнетке шығу сөзінде Аньеллиді Джеймс Бонд пен Джон Ф. Кеннедимен қатар өзінің ең басты шабыт көзінің бірі деп атады. Esquire журналы Аньеллиді әлем тарихындағы ең жақсы киінген бес адамның қатарына қосты. Ол – қиынды оңай көрсетудегі итальяндық шеберлік. Аньеллидің «Ривьераның сәулетшісі» деген лақап аты классикалық ерлер журналы The Rake-ке әсер етті.

Саясат

Саяси тұрғыдан Аньелли ешбір партияға қосылмады және тәуелсіз саясаткер ретінде қалды; алайда, ол Италия Республикалық партиясына (PRI) жақын болды және 20-шы ғасырдың республикалық монархы деп сипатталды. Ол Италияның Демократиялық Социалистік партиясы (PSDI) және Италияның Социалистік партиясы (PSI) басшылары Джузеппе Сарагат және Сандро Пертинимен, сондай-ақ Христиандық Демократияның (DC) Франческо Коссига және Карло Азеглио Чампимен жақсы қарым-қатынаста болды. 1980 жылғы «Марш төрт мыңның» сияқты саяси айырмашылықтар мен қақтығыстарға қарамастан, ол Италия Коммунистік партиясымен (PCI) да салыстырмалы түрде жақсы қарым-қатынас ұстады. PCI-нің бірнеше көрнекті басшылары, мысалы Палмиро Тольятти, Лучано Лама, Берлингер және, әлдеқанда Антонио Грамши, Аньеллидің «Ювентус» командасын қолдаушылар болды. Әулетінің басқа мүшелері сияқты, Аньелли де солшылдыққа қарсы, популистік, ұлтшылдық немесе фашистік оңшылдыққа қарсы модернизациялық, интернационалистік капитализмді көздейтін, Атлантикалық және Еуропалық бағытталған идеологиялық емес, орталық саяси құрылым құруға ұмтылды. 1970-жылдары Италияның Либералдық партиясы, PSDI және PRI арасында секулярлық блок құру және DC-нің орнын басу туралы сөз болды. 1976 жылғы Италиядағы жалпы сайлау алдында PRI хатшысы Уго Ла Малфа Аньеллиге партия тізімінен кандидат болуды ұсынды; өз кезегінде Аньелли Италия Республикасының АҚШ-тағы елшісі болуға дайын екенін білдірді. 1998 жылы Проди I кабинеті құлағанда және Массимо Д’Алема Италияның премьер-министрі болып тағайындалғанда, ол НАТО елінің алғашқы посткоммунистік премьер-министрі және Италияның жалғыз посткоммунистік премьер-министрі атанды. Оның сенім туралы дауыс беруі сенсация тудырды. Ол баспасөзге: «Бүгін Италияда оңшыл саясатты жүзеге асыра алатын жалғыз үкімет – солшыл үкімет» деді.

Цитаталар

Аньелли көптеген афоризмдер мен цитаталардың авторы. Олардың ең танымалдары "өмірлік махаббат" деп атаған "Ювентус" клубына қатысты, оның жайлы: "Олар – менің өмірлік серігім, бәрінен бұрын – сезім. Бұл, олардың алаңға шыққанда болады. Тіпті газетте J әрпін көргенде де толқынамын. Бірден "Юве" есіме түседі". Еңбек орденінің кавалері, 1977 жыл.