Кіріспе
Италиялық өнеркәсіпші және қайырымды Аурелио Пеццэй (4 шілде 1908 – 14 наурыз 1984) – Италиялық өнеркәсіпші және қайырымды, Александр Кингпен бірге Рим клубының негізін қалаушы және тұңғыш президенті. Бұл ұйым 1972 жылы «Өсудің шегі» атты есеп дайындаған.
Aurelio Peccei (; 4 July 1908 – 14 March 1984), was an Italian industrialist and philanthropist, who co founded with Alexander King and first president of the Club of Rome, an organisation which, in 1972, produced the The Limits to Growth report.
Ерте өмір
Пеццэй 1908 жылғы 4 шілдеде Италияның Пьемонт аймағының астанасы Туринде дүниеге келді. Ол жастығын сол жерде өткізіп, 1930 жылы Турин университетін экономика мамандығы бойынша бітірді. Одан кейін стипендия алып Сорбоннаға барып, Кеңес Одағына тегін саяхат жасады. Оның басқа тілдерді білуі оны Fiat S.p.A. компаниясына әкелді. 1930 жылдардың басында антифашист деп күдіктелгенімен, 1935 жылы Қытайдағы Fiat үшін сәтті миссия оның компания басқаруындағы беделін нығайтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пеццэй антифашистік қозғалысқа және қарсылық күресіне қосылды, ол "Giustizia e Libertà" ұйымының мүшесі болды. Ол тұтқындалып, түрмеге қамалып, қиындықтарға ұшырады. 11 ай түрмеде отырғаннан кейін 1945 жылдың қаңтарында босатылды.
Кәсіпкерлік жобалар
Соғыстан кейін Пеццэй «Фиатты» қайта құрумен айналысты. Ол сонымен қатар Италияны қайта құруға бағытталған түрлі жеке және мемлекеттік бастамаларға, соның ішінде «Alitalia» құруға қатысты. 1949 жылы ол «Фиат» компаниясының Латын Америкасындағы операцияларын қайта іске қосу үшін Латын Америкасына барды, себебі соғыс кезінде аталған операциялар тоқтатылған еді. Ол Аргентинаға қоныс аударды, онда отбасымен бірге он жыл өмір сүрді. Ол жергілікті өндірісті ұйымдастырудың тиімді екенін түсінді және «Фиат Конкорд» аргентиналық еншілес компаниясын құрды, ол автомобильдер мен тракторлар өндірді. «Фиат Конкорд» Латын Америкасындағы ең табысты автокөлік фирмаларының біріне айналды. 1958 жылы Пеццэй «Фиаттың» қолдауымен «Italconsult» ( «Фиат», «Innocenti», «Montecatini» сияқты ірі итальяндық фирмаларды біріктіретін жартылай мемлекеттік бірлескен консалтингтік кәсіпорын) құрды және оның төрағасы болды. Ол 1970 жылға дейін, құрметті президент атанғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. «Italconsult» дамушы елдерге арналған инженерлік және экономикалық кеңес беру тобы болды. Пеццэйдің басшылығымен ол көбінесе коммерциялық емес консорциум ретінде жұмыс істеді. Пеццэй «Italconsult» компаниясын Латын Америкасында жеке басымен танысқан үшінші әлем елдерінің проблемаларын шешуге көмектесетін құрал ретінде қарастырды. 1964 жылы Пеццэй «Olivetti» компаниясының президенті болуға шақырылды. Ол кезде «Olivetti» кеңсе машиналарын өндірісіндегі үлкен өзгерістерге байланысты қиын жағдайға тап болған еді. Пеццэй алысқа жазығыш көрегендігімен және кәсіпкерлік шешімдерімен «Olivetti» компаниясының жағдайын жақсартуға қол жеткізді. Бірақ Пеццэй «Italconsult» компаниясының жетістіктеріне де, «Olivetti» президенті ретіндегі жауапкершілігіне де толық қанағаттанбады және өз күшін басқа ұйымдарға, соның ішінде Латын Америкасындағы индустриализацияны қолдауға бағытталған «ADELA» халықаралық консорциумына жұмсады. 1965 жылы топтың алғашқы отырысында ол испан тілінде негізгі баяндама жасады, осылайша Рим клубының құрылуына әкелетін оқиғалар тізбегі басталды.
Рим клубы
Пецсейдің сөзі сол кездегі АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Расктың назарына түсті, ол оны ағылшын тіліне аударып, Вашингтондағы түрлі мәжілістерде таратты. Біріккен Ұлттар Ұйымының Ғылым және технология жөніндегі консультативтік комитетінің (ACAST) жылдық мәжілісінде кеңес өкілі, Алексей Косыгиннің күйеу баласы және Кеңес Одағының Ғылым және технология жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасының орынбасары Ермен Гвишиани баяндаманы оқыды және оған қатты әсер етті, сондықтан ол авторды Мәскеуден тыс жерде жеке талқылауға шақыру керек деп шешті. Сондықтан Гвишиани ACAST-тағы америкалық әріптесі Кэрролл Уилсоннан Пецкей туралы сұрады. Уилсон Пеццэйді білмеді, бірақ ол да, Гвишиани де сол кездегі Париждегі Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) ғылыми істер жөніндегі бас директоры Александр Кингті білетін, сондықтан Уилсон оған ақпарат алу үшін жүгінді. Кейіннен Кинг Пеццэйді танымады, бірақ Аделаның мақаласына таңданып, оның авторына Париждегі Италия елшілігі арқылы көз жеткізді. Кинг Пеццэйге хат жазып, Гвишианидің мекенжайын және оны Кеңес Одағына шақыруды тілейтінін айтты, сонымен қатар оны қағазымен құттықтады және олар бір уақытта кездесе алады деп ұсынды, өйткені олар бір-біріне ұқсас мәселелерді бөлісті. Пецсей Кингке телефон шалып, түскі асқа шақырды. Екі жігіт бір-бірімен жақсы қарым-қатынаста болды. Олар 1967 жылдың соңында және 1968 жылдың басында бірнеше рет кездесіп, Батыс Еуропа үкіметтерінің кең ауқымды ойлауын ынталандыру үшін конструктивті әрекет жасау керек деп шешті. Осыған сәйкес Пеццэй Аньелли қорын 1968 жылдың 7-8 сәуірінде Римдегі Accademia dei Lincei-де 30-ға жуық еуропалық экономистер мен ғалымдардың екі күндік ақыл-ойы кездесуін қаржыландыруға көндірді. Кездесудің мақсаты - Пеццэй мен Кингтің адамзат алдында тұрған проблемалардың жаһандық сипаты және жаһандық деңгейде әрекет ету қажеттілігі туралы идеяларын талқылау болды. Accademia dei Lincei-дегі кездесу сәтті болмады, бұл қатысушылардың алыс болашаққа назар аудару қиындығына байланысты болды. Кездесуден кейін Пеццэйдің үйінде бірнеше адамның бейресми жиналысы болды, оның ішінде Эрих Янч (жоспарлау зерттеулерінің ірі әдіскерлерінің бірі), Александр Кинг, Хьюго Тиман, Лауро Гомес Филхо, Жан Сент-Гёурс және Макс Констамма. Кингтің айтуынша, бір сағат ішінде олар өздерін Рим клубы деп атауға шешім қабылдады және клубтың ойлауын қалыптастырған үш негізгі ұғымды анықтады: жаһандық перспектива, ұзақ мерзімді және олар "проблематика" деп атаған өзара байланысты проблемалар жиынтығы. Римде өткен кездесуде тек Батыс Еуропаны көздегенмен, топ өздерінің алда алда әлдеқайда ауқымды және күрделі проблемалар - қысқаша айтқанда, "адамзаттың қиын жағдайы" бар екенін түсінді. Проблематика түсінігі кейбір адамдарды қызықтырды, өйткені ол әмбебап деңгейде қолданылатын сияқты, бірақ басқаларды алаңдатады, олар бұл тәсіл тек қала немесе қоғамдастық сияқты кішігірім субъектілер үшін жарамды деп санайды. Сондықтан Сент-Жорс пен Кохнстамм көп ұзамай оқудан шығып, қалғандары өздерінің бейресми білім алу және пікірсайыс бағдарламаларын жалғастыра берді. Осылайша Пецкей "рухани қаһармандық" деп атаған оқиға басталды. Ол: "Егер Рим клубының қандай да бір артықшылығы болса, ол - адам жағдайының өзін-өзі өлтіруші беймәлімдігіне қарсы тұңғыш көтерілгені" деп айтқан. Пеццэй "Біздің қазіргі бағытымызды өзгерте алатын адам революциясын дамыту мүмкін емес" деп ойлады. Сол уақытта, Джей Форрестер басқарған Массачусетс технология институтының (МИТ) зерттеуі халықтың өсуіне, ауыл шаруашылығы өндірісіне, жаңартылмайтын ресурстардың сарқылуына, өнеркәсіптік өнімге және ластануға байланысты жалғасқан өсімнің әсерін зерттей бастады. Ол Рим клубына өзінің динамикалық моделін жаһандық мәселелерді шешу үшін бейімдеу туралы ұсыныс жасады. Екі аптадан кейін клуб мүшелерінің тобы MIT-те Форрестерді аралады және модельді клубты қызықтыратын жаһандық проблемалар үшін жұмыс істеуге болатынына сенімді болды. Зерттеу нәтижелері 1972 жылы дүниежүзілік мақтаныш пен қатты сынға ұшыраған "Өсудің шектері" атты кітапта жарияланды. 1972 жылы Пеццэй Австрияның Лаксенбург қаласында Халықаралық қолданбалы жүйелерді талдау институтының (IIASA) негізін қалаушылардың бірі болды. Бұл институт едәуір күреспен құрылды, бірақ кейін Шығыс пен Батыс арасындағы маңызды көпір ретінде қызмет етті, себебі оның негізін қалаушылар АҚШ-ты (Ұлттық ғылым академиясы арқылы), Кеңес Одағын (Кеңес ғылым академиясы арқылы), Италияны (Comitato Nazionale di Ricerche арқылы) және әртүрлі басқа елдерді Батыс және Шығыс секторларынан қамтыды. IIASA түрлі елдердің ғалымдары мен ғалымдарының кездесу орнына айналды және климаттық өзгерістер, энергия және ауыл шаруашылығы сияқты түрлі салаларда маңызды зерттеулер жасап, ғылыми әлем үшін байланыс функциясын қамтамасыз етті. Осы кезеңде Пеццэй Дүниежүзілік қоры (қазіргі Дүниежүзілік табиғат қоры) ісіне қатысты, оның халықаралық кеңесінің мүшесі болды және олардың миссиясын, әсіресе Италияда жергілікті деңгейде ынталандырды. 1970-жылдардың басында "Өсудің шектеріне" жақсарту үшін бірнеше басқа зерттеулер жүргізілді, Рим клубынан әртүрлі деңгейде қолдау алды. Үшінші әлемнен түскен жалпы сынды ескере отырып, Аргентинадағы Барилоче институты Латын Америкалық модельді әзірледі. Рим клубы жобаға қаржы табуға көмектесті, бірақ соңғы есепке (А. О. Эррера және т.б., 1976 ж. "Апатты ма, жаңа қоғам ма?") бекітпе бермеді. Адамдық өлшемге көбірек мән беру мақсатымен Пеццэй голланд экономисі және Нобель лауреаты Ян Тинбергенге халықтың екі есеге өсуінің жаһандық қоғамға тигізетін әсерін зерттеуді ұсынды. Тинберген және оның әріптесі Ханс Линнеман тақырыптың басқарылмайтын тым үлкен екендігіне келіп, халықтың екі есеге өсуіне байланысты азық-түлік мәселелеріне назар аударуға шешім қабылдады. Бұл Рим клубына ұсынылған кезде Пеццэй және басқалар бұл туралы келіспеді, өйткені тұрғын үйге, қалалық инфрақұрылымға және жұмыспен қамтуға қатысты басқа аспектілерді елемеуге болмайды деп ойлады. Соңында Линнеман және оның тобы Нидерландта бұрыннан жинаған қаражатпен зерттеулерін жүргізіп, нәтижелерін Рим клубына есеп ретінде емес, жеке жариялады. Осы айда МҮБЖ жиналысын өткізіп, 1973 жылғы бірінші мұнай дағдарысын тудырды. Талқылау аясы, кем дегенде, уақытша өзгерді және клуб Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Жаңа халықаралық экономикалық тәртіп (ЖХЭТ) туралы пікірталасқа қатысуға тиіс болды. Пеццэй Австрия канцлері Бруно Крейскиді 1974 жылдың ақпанында Австрияның Зальцбург қаласында Солтүстік-Оңтүстік проблемалары бойынша мәжіліс өткізуге көндірді. Бруно Крейскиден басқа, Зальцбургте келесі мемлекет басшылары қатысты: Сенегал президенті Леопольд Сенгхор, Мексика президенті Луис Эчеверриа, Нидерланд премьер-министрі Юп ден Уйл, Швеция премьер-министрі Улоф Пальме, Канада премьер-министрі Пьер Трудо, сондай-ақ Алжир мен Ирландия премьер-министрлерінің өкілдері. Пеццэй Еуропаның ірі державаларының, АҚШ-тың немесе Кеңес Одағының ешқайсысын шақырмады, осылайша пікірталас ұлттық немесе идеологиялық ұстанымдарды білдіру форумына айналуын болдырмақшы болды. Қатысушылардың еркін сөйлеуіне ынталандыру үшін олардан бірге атқарушы қызметкерлерді алып келмеулері және олардың айтқандарына ешкімнің сілтеме жасамауына кепілдік берілді. Екі күндік бейресми ақыл-ойы кездесуі 300 журналистке арналған баспасөз конференциясымен аяқталды. Зальцбург кездесуінің логикалық жалғасы ретінде Пеццэй Ян Тинбергеннен жаһандық азық-түлік және даму саясаты бойынша, "Өсудің шектерінде" көрсетілгенге қарағанда осы аспектілерді толығырақ зерттейтін қосымша есеп дайындауды сұрады. Бірінші, екінші және үшінші әлемдерден келген ғалымдар...