Кіріспе
19-20 ғасырлардағы жапондық әскери қолбасшы, саясаткер және идеолог. Генсуи Принц Ямагата Аритомо (山縣 有朋), сондай-ақ Принц Ямагата Кёсуке деп те аталады, Жапонияның премьер-министрі қызметін екі рет атқарған жапон мемлекет қайраткері және әскери қолбасшы, ал Мейдзи қайта жаралуынан кейін жапон саясатына басымдық білдірген жоғары лауазымды мемлекет қайраткерлерінің элиталық тобы – генроның жетекші мүшесі. Жапон императорлық армиясының алғашқы Бас штаб бастығы ретінде, ол Жапон империясының әскери құрылымын және оның реакциялық идеологиясын жасаушы болды. Осы себепті, кейбір тарихшылар Ямагатаны жапон милитаризмінің "әкесі" деп санайды. Мейдзи дәуірінің соңғы кезеңінде Ямагата ел саясатын бақылау үшін маркиз Ито Хиробумимен күресті. 1909 жылы Ито қаза болғаннан кейін, ол Жапонияның генролары арасындағы ең ықпалды тұлғаға айналды. Содан бері Ямагата, 1922 жылғы ақпанда қайтыс болғанға дейін, тәж мұрагері Хирохитоның некесіне араласуынан туындаған саяси дағдарысқа дейін елдің ең көрнекті мемлекет қайраткері болып қала берді. Бала кезінде Тацуносуке деп аталған ол, кейін Косуке және Кёсуке деп қысқаша аталды, Мейдзи қайта жаралуынан кейін Аритомо деп өзгертілді. Ол Йошида Шоин басқарған жеке мектеп – Шокасонжукуға оқыды, онда Токугава шогунатын құлату мақсатымен құрылған құпия қозғалыста белсенділік танытты. Ол Чошю домені құрған, жартылай батыстық үлгідегі жартылай әскери ұйым – Кихетайдың қолбасшысы болды. 1867 және 1868 жылдардағы Бошин соғысы кезінде, көбінесе Мейдзи қайта жаралуы деп аталатын төңкерісте ол штаб офицері болды. Токугава жеңіліске ұшырағаннан кейін, Ямагата Саиго Цугумичимен бірге жаңа үкімет басшылары тарапынан 1869 жылы Еуропаға жолданды, олар Еуропаның әскери жүйелерін зерттеуге міндеттелді. Ямагата, көптеген жапондықтар сияқты, Пруссияның өзін ауыл шаруашылығы мемлекетінен жетекші өнеркәсіптік және әскери державаға айналдырудағы үлкен жетістігіне қатты әсер етті. Ол Пруссияның саяси идеяларын қабылдады, олар шетелдегі әскери кеңеюді және ішкі авторитарлық үкіметті қолдады. Отанына оралғаннан кейін, ол Жапония үшін ұлттық армияны құруды сұрады және 1873 жылы соғыс министрі болды. Ямагата Жапон императорлық армиясын қарқынды түрде жаңғыртты және оны Пруссия армиясының үлгісінде құрды. Ол 1873 жылы әскери міндеттілік жүйесін енгізді.
Gensui Prince Yamagata Aritomo (山縣 有朋) also known as Prince Yamagata Kyōsuke, was a Japanese statesman and military commander who was twice elected Prime Minister of Japan, and a leading member of the genrō, an élite group of senior statesmen who dominated Japanese politics after the Meiji Restoration. As the Imperial Japanese Army's inaugural Chief of Staff, he was the chief architect of the Empire of Japan's military and its reactionary ideology. For this reason, some historians consider Yamagata to be the “father” of Japanese militarism. During the latter part of the Meiji Era, Yamagata vied against Marquess Itō Hirobumi for control over the nation's policies. After Itō was assassinated in 1909, he emerged as the most powerful figure among Japan's genrō. Henceforth, Yamagata remained the nation's preeminent statesman until a political crisis arising from his meddling in Crown Prince Hirohito's engagement resulted in him losing power shortly before his death in February 1922. His childhood name was Tatsunosuke, after which he was briefly known as Kosuke and Kyōsuke, before changing his name to Aritomo after the Meiji Restoration. He went to Shokasonjuku, a private school run by Yoshida Shōin, where he was active in the growing underground movement to overthrow the Tokugawa shogunate. He was a commander in the Kiheitai, a paramilitary organization created on semi western lines by the Chōshū domain. During the Boshin War, the revolution of 1867 and 1868 often called the Meiji Restoration, he was a staff officer. After the defeat of the Tokugawa, Yamagata together with Saigō Tsugumichi was selected by the leaders of the new government to go to Europe in 1869 to research European military systems. Yamagata like many Japanese was strongly influenced by the striking success of Prussia in transforming itself from an agricultural state to a leading industrial and military power. He accepted Prussian political ideas, which favored military expansion abroad and authoritarian government at home. On returning he was asked to organize a national army for Japan, and he became War Minister in 1873. Yamagata energetically modernized the fledgling Imperial Japanese Army, and modeled it after the Prussian Army. He began a system of military conscription in 1873.
Әскери мансап
Соғыс министрі ретінде Ямагата Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін Ямагатаның және басқа да әскери шенеуніктердің саяси билігінің негізгі көзі болған Жапон императорлық армиясының Бас штабын құруға ықпал етті. Ол 1878–1882, 1884–1885 және 1904–1905 жылдары Армия Бас штабының бастығы болды. 1877 жылы Ямагата жаңадан модернизацияланған Императорлық армияны Сацума көтерілісіне қарсы, оның бұрынғы революциялық серігі Сацумадан Саиго Такамори басқарды. Соғыстың соңында Саигоның кесілген басын Ямагатаға әкелгенде, ол оны жууға бұйрық берді және басын қолына алып, құлаған батыр туралы ойлармен толқыды. Сондай-ақ, ол 1882 жылы император Мэйдзиге «Әскер мен теңізшілерге арналған императорлық жарлықты» жазуға көмектесті. Бұл құжат 1945 жылы таратылғанға дейін Жапон армиясы мен теңіз күштерінің рухани ядросы саналды. Ямагата 1898 жылы фельдмаршал шеніне ие болды. Ұзақ мансабында ол Бірінші Қытай-жапон соғысы кезінде соғыс министрі және бас қолбасшы ретінде, Ресей-жапон соғысы кезінде Жапон бірінші армиясының бас қолбасшысы ретінде, сондай-ақ Токиодағы Бас штаб басшысы ретінде майдан стратегиясын басқару және басқа да әскери мәселелер бойынша мол тәжірибе жинады. Бұған қоса, ол Ресей-жапон соғысынан кейін Ресейге қарсы алдын ала ұлттық қорғаныс стратегиясын жасаудағы басты рөлінің арқасында Жапонияның Хокусинрон саясатының негізін қалаушы болды. Сол сияқты, 1896 жылы ол Мәскеуге дипломатиялық миссияны жетекшілік етті, нәтижесінде Ямагата-Лобанов келісімі жасалды, ол Кореядағы жапондық және ресейлік құқықтарды растады. Ямагата 1893 жылдан 1894 жылға дейін және 1905 жылдан 1922 жылға дейін Жеке кеңес төрағасы болды. 1907 жылы президенттік лауазымдағы екінші мерзімінде ол жұртына көтеріліп, жапондық казоку жүйесі бойынша кошаку (князь) атағын алды. 1900 жылдан 1909 жылға дейін Ямагата азаматтық партияның жетекшісі Ито Хиробумиге қарсы тұрып, өзінің шәкірті Кацура Таро арқылы ықпал етті. 1909 жылы Ито Хиробуминің қазасынан кейін Ямагата Жапониядағы ең ықпалды мемлекет қайраткеріне айналды және 1922 жылы қайтыс болғанға дейін солай болды, бірақ ол Ресей-жапон соғысынан кейін саясатқа белсенді қатысуын тоқтатты. 1909 жылдан 1922 жылға дейін Жеке кеңес төрағасы ретінде Ямагата үкіметтің артындағы күш болып қала берді және өліміне дейін болашақ премьер-министрлерді таңдауды бақылады. Ямагатаның тікелей мұрагері болмағандықтан, 1861 жылы ол өзінің үлкен әпкесінің екінші ұлы Кацу Исабуроны өзінің мұрагері етіп алды. Ямагата Исабуро кейіннен асырап алған әкесіне бюрократ, министр және Кореяның азаматтық әкімшілігінің басшысы ретінде қызмет етіп көмектесті. 1868 жылдың сәуір айында 29 жасында Ямагата Киотоға аттанғанға дейін Чошу доменінің басшысының 16 жасар қызы Томокоға үйленді. Ямагата шілдеде үйлену тойын өткізу үшін доменге оралды. Олардың жеті баласы болды, олардың барлығы, екінші қызы Мацукодан (1878 жылдың тамызында туған) басқа, жас кезінде қайтыс болды. 1893 жылы әйелі Томоконың қайтысынан кейін Ямагата Йошида Садако есімді гейшаны өзінің ресми әйелі ретінде қабылдады; оның есімі Ямагата отбасының тіркеліміне тіркелмеді.
Yamagata also served as President of the Privy Council from 1893 to 1894 and 1905 to 1922. While serving his second term as president in 1907, he was elevated to the peerage and received the title of koshaku (prince) under the Japanese kazoku system. From 1900 to 1909, Yamagata opposed Itō Hirobumi, leader of the civilian party, and exercised influence through his protégé, Katsura Tarō. After the assassination of Itō Hirobumi in 1909, Yamagata became the most influential statesman in Japan and remained so until his death in 1922, although he retired from active participation in politics after the Russo Japanese War. As president of the Privy Council from 1909 to 1922, Yamagata remained the power behind the government and dictated the selection of future prime ministers until his death. As Yamagata had no heir, in 1861 he adopted a nephew Katsu Isaburō, the second son of his eldest sister, to be his heir. Yamagata Isaburō subsequently assisted his adopted father by serving as a career bureaucrat, cabinet minister, and head of the civilian administration of Korea. In April 1868 at the age of 29, Yamagata married the 16 year old Tomoko, a daughter of the headman of the Chōshū Domain before his departure to Kyoto. Yamagata returned back to the Domain in July to hold a wedding ceremony. They had seven children, all except his second daughter Matsuko (born August 1878) had died young. After his wife Tomoko's death in 1893, Yamagata took in a geisha named Yoshida Sadako as his de facto wife; her name was never registered onto the Yamagata family registry.