Кіріспе

Жапон саясаткері (1838–1922)

Маркиз – жапон мемлекет қайраткері және Мейдзи олигархиясының көрнекті мүшесі. 1898 жылы және 1914 жылдан 1916 жылға дейін Жапон империясының екінші премьер-министрі болды. Окума Жапонияда батыс ғылымы мен мәдениетін ерте қабылдағандардың бірі және Васеда университетінің негізін қалаушы. Ол орталықшыл саясатты ұстанған деп есептеледі.

Ерте өмір

Окума Хачитаро 1838 жылдың 11 наурызында Сага, Хизен провинциясында (қазіргі Сага префектурасы) Окума Нобуясу мен Мииконың тұңғыш ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Сага доменінің самурай тобындағы артиллерия офицері болды, ал отбасы 300 коку жерге ие болған жоғары дәрежелі самурайлар отбасы еді. Олар ғылыми тақырыптарда да еңбектер жазған. Саяси еңбектері оның саяси ой-өрісіне терең ықпал еткендігі айтылады, сондай-ақ оны қолдағы феодалдық жүйені жою және конституциялық үкімет құруға бағытталған күш-жігерді қолдауға жетеледі. Окума келесі жылдары Нагасаки мен Киото арасында жиі саяхаттап, Мейдзи қайта жаңғыруына белсенді қатысты. 1867 жылы Соэджима Танеомимен бірге, ол сёгун Токугава Ёсинобуқа отставкаға келуді ұсынды. Бірақ Окума мен оның серіктері тұтқындалып, Сагаға қайтарылды. Кейіннен олар бір айға түрмеге отырды.

Мэйдзи дәуірінің саяси өмірі

1868 жылы Мейдзи қалпына келтіруінің Бошин соғысынан кейін Окума жаңа Мейдзи үкіметінің сыртқы істеріне жауапкер етілді. Осы кезде ол британдық дипломат, сэр Гарри Смит Паркспен христиан дінін тыйым салу туралы келіссөздер жүргізді және Нагасакидегі католиктерге қатысты үкімет тарапынан қудалауды жалғастыруды талап етті. 1873 жылы Жапония үкіметі христиан дініне қойылған тыйымды алып тастады. Оған көп ұзамай Жапонияның ақша реформасы бағдарламасын басқару міндеті қосымша берілді. Ол Токиодағы орталық үкіметте лауазым алу үшін Иноуэ Каорумен жақын байланыстарын пайдаланды. 1870 жылы ол Жапонияның бірінші диетасына сайланды және көп ұзамай қаржы министрі болды. Осы лауазымда ол Жапонияның ерте кездегі өнеркәсіптік дамуына көмектескен мүлік және салық реформаларын жүзеге асырды. 1873 жылы Венада өткен Дүниежүзілік көрмеде Жапония үкіметін ұсынған комиссияға төрағалық етті. Ол сондай-ақ ұлттық валютаны біріктірді, ұлттық монетахананы құрды, және жекелеген Өнеркәсіп министрлігін ашты; алайда, 1881 жылы Мейдзи олигархиясындағы Сацума және Чошу топтарының мүшелерімен, әсіресе Ито Хиробумимен, шетелдік қарыздарды алу, конституция құру және әсіресе премьер-министр Курода Киётака және Сацумадан шыққан басқалардың қатысуымен болған заңсыз мүлік мәмілелерін ашқандығына байланысты туған келіспеушіліктерден кейін қызметтен босатылды. 1882 жылы Окума Конституциялық прогрессивтік партияны (Риккен Кайсинто) құрды, ол көп ұзамай Озаки Юкио және Инукай Цуёси сияқты басқа да жетекші тұлғаларды өз қатарына тартты. Сол жылы Окума Токионың Васеда ауданында Токио Сенмон Гакко (東京専門学校) мектебін құрды. Кейіннен бұл мектеп елдегі ең беделді жоғары білім беру орталықтарының біріне айналған Васеда университетіне айналды. Олардың арасындағы антагонизмге қарамастан, Ито 1888 жылдың ақпанында Окуманы Батыс державаларымен "теңсіз шарттарды" қайтадан келісудің қиын мәселесімен айналысу үшін Сыртқы істер министрі лауазымына қайта тағайындады. Ол келіскен шарттарды халық Батыс державаларына тым ыңғайлы деп қабылдады, бұл үлкен дау тудырды. 1889 жылы Окумаға Генъёша ұйымының мүшесі шабуыл жасады, ол бомбаны тікелей Окуманың каретасының астына лақтырды. Екі операциядан кейін Окуманың сол аяғы жамбас тұсынан ампутацияланды. Оның жерлеу рәсіміне Токиодағы Хибия саябағында шамамен 300 мың адам қатысты. Ол қайтыс болғаннан кейін елдегі ең жоғары награда – "Хризантема" орденінің алқасымен марапатталды. Ол Токиодағы Гококу-дзи ғибадатханасында жерленген.