Кіріспе

1976 жылдан 1978 жылға дейін Жапонияның премьер-министрі Такео Фукуда (福田 赳夫) – 1976 жылдан 1978 жылға дейін Жапонияның премьер-министрі қызметін атқарған жапон саясаткері. 1952 жылдан 1990 жылға дейін Өкілдер палатасының депутаты болған ол, Либералдық-демократиялық партияның құрылуынан бастап оның мүшесі болды. Гунма префектурасында дүниеге келген және Токио императорлық университетінде білім алған Фукуда саясатқа кірмес бұрын екі он жыл бойы Қаржы министрлігінде қызметкер болып жұмыс істеді. Оның саяси өмірі Какуэй Танакамен қарым-қатынасымен ерекшеленді, бұл "Каку-Фуку соғысы" деп аталды. Премьер-министр ретінде Фукуда доктринасын қалыптастырды және Жапония мен Қытай арасындағы Бейбітшілік және достық шартының жасалуын қамтамасыз етті. Оның ұлы Ясуо Фукуда оның ізімен саясатқа қадам басып, 2007 жылдан 2008 жылға дейін премьер-министр болып қызмет етті.

Ерте өмір және бюрократиялық мансап

Фукуда 1905 жылдың 14 қаңтарында Гунма префектурасының Канеко ауылында (қазіргі Такасаки қаласы) Едо дәуірінде ауыл басшылары болған ескі самурай отбасында екінші ұл болып дүниеге келді. Оның әкесі Канеконың мэрі болған, атасы да мэр болған, ал ағасы кейін сол қызметті атқарды. Фукуда Токиодағы Бірінші жоғары мектепке, содан кейін Токио император университетінде заңды оқыған дарынды студент болды. 1929 жылы мемлекеттік қызметке емтиханды үздік нәтижемен тапсырып, бітірген соң Қаржы министрлігіне кірді. Осы кезде ол Жоғарғы Сот судьясының немере қызы Ми Арайға үйленді. Олардың үш ұлы мен екі қызы болды. Ясуо Фукуда – олардың үлкен ұлы. Фукуда министрлікте қатарлап өсті. Тынық мұхит соғысы кезінде Ван Цзинвэй режимінде қаржы саясаты жөніндегі кеңесші болып қызмет етті.

Саяси мансап

1952 жылғы сайлауда Фукуда Гунма облысының үшінші округінен тәуелсіз депутат ретінде Өкілдер палатасына сайланды. Фукуда саяси аренаға оралып келген Нобусуке Кишимен жақын байланыс орнатты. 1953 жылы Кишимен бірге Либералдық партияға қосылды, ал келесі жылы Киши партиядан қуылғанда Фукуда онымен бірге кетіп, Демократиялық партияны құруға қатысты. Фукада Кишидің сенімді серігі болды. 1955 жылы екі партия бірігіп, Либералдық-демократиялық партияны құрды. Киши премьер-министр болғаннан кейін Фукуда 1958 жылы Саясатты зерттеу кеңесінің төрағасы, ал 1959 жылдың қаңтарында бас хатшы болып тағайындалды. Фукуда маусым айында Ауыл шаруашылығы министрі болып үкіметке кірді, ол Кишидің 1960 жылы АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартына қарсы Анпо наразылықтары салдарынан премьер-министр лауазымынан кетуге мәжбүр болғанға дейін қызмет етті. Осыдан кейін Хаято Икеда Киши мен оның інісі Эйсаку Сатоның қолдауымен ЛДП төрағасы және премьер-министр болып сайланды. 1960 жылдың желтоқсанында Фукуда қайтадан Саясатты зерттеу кеңесінің төрағасы болды. Бірақ көп ұзамай Икеда, Киши және Сато арасындағы одақтар бұзыла бастады. Сато Икеданың орнын басуға ниеттенді, ал Киши оны қолдауға бейім болды, бірақ Икеда ұзақ мерзімді басқаруды жоспарлаған. 1961 жылдың шілдесіндегі үкіметтік қайта құру кезінде Икеда бұрынғы қарсыластары Банбоку Оно мен Ичиро Коноға Киши мен Сатоның ықпалын теңестіру үшін кең мүмкіндік берді. Фукуда өз кезегінде саясатты басқарушы лауазымынан айырылды. 1962 жылдың қаңтарында Фукуда «Партиялық рухты жаңарту лигасы» (Tōfū Sasshin Renmei) құрды, ол парламент мүшелерінің Икедаға қарсы наразылықтарын білдіру үшін платформаға айналды. Киши фракциясы Фукуда мен оның басшылығымен Икедаға қарсы немесе оны қолдаған топтарға бөлінді. 1962 жылдың шілдесінде Киши фракцияны таратып жіберді, ал Кавасимаға жақын топты қоспағанда, барлық мүшелері Фукудаға қосылды, ол Кишидің фракциялық көшбасшысы ретіндегі іс жүзіндегі мұрагеріне айналды. Сато 1962 жылғы ЛДП басшылығына сайлауға қатыспауға шешім қабылдады және Икеда қарсылықсыз жеңіске жетті, бірақ Партиялық рухты жаңарту лигасының 70-ке жуық мүшесі наразылық ретінде бос бюллетеньдер тастады. Фукуда Икеда жылдарында үкіметке кіре алмаса да, Сато кезінде оның мансабы қайтадан көтеріле бастады. Фукуда Қаржы министрі (1965–1966, 1968–1971) және Сыртқы істер министрі (1971–1972) сияқты маңызды лауазымдарға тағайындалды. Сатоның үшінші және соңғы премьер-министрлік мерзімі 1972 жылы аяқталғаннан кейін Фукуда оның орнын басуға үміткер болды, бірақ жаңадан пайда болған кандидат Какуэй Танакадан жеңілді. Танака кезінде Фукуда тағы да Қаржы министрі (1973–1974) болды, тіпті Танака үкіметі сыбайлас жемқорлыққа байланысты құлаған кезде де Фукуда «таза» деп есептелді және Такео Мики үкіметі кезінде (1974–1976) Экономикалық жоспарлау агенттігінің директоры болып қызмет етті.

Премьер-министр қызметі

1976 жылғы сайлауда ЛДП-ның нашар нәтиже көрсеткенінен кейін Мики премьер-министр лауазымынан кетіп, оның орнына Фукуда сайланды. Фукуда 1978 жылға дейін қызметте болды. 1977 жылдың 18 тамызында Фукуда Манила қаласындағы АСЕАН саммитінде сөз сөйледі, ол халық арасында «Фукуда доктринасы» деп аталды. Бұл сөйлесінде Фукуда негізінен үш мақсатты көздеді: Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған Оңтүстік-Шығыс Азия мен Жапония арасындағы психологиялық тосқауылдарды жою, Жапонияның бейбітшілікке берілгендігін қайта растау, Жапония мен АСЕАН елдері арасындағы өзара «жүрекке жүрек» сенімді арттыру және Жапонияның АСЕАН елдерімен «тең серіктес» болуға дайындығы (экономикалық алып ретінде емес). Осы уәделерді нығайту үшін Фукуда Жапонияның несиелер мен дамуға көмектесуге дайын екенін айтты, бірақ АСЕАН Жапонияны эксклюзивті сауда блогына қосылуға міндеттемеуі керек еді. ЛДП-ның фракциялық жүйесін жою үшін Фукуда партия ішінде алғашқы сайлауды енгізді. 1978 жылдың соңында өткен алғашқы сайлауда ол LDP төрағасы Масаёси Охирадан жеңіліп, премьер-министр лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Кейін Фукуда Өзара әрекеттесу кеңесін құруға белсенді түрде қатысты. 1990 жылы ол саясаттан кетті. Сонымен қатар, премьер-министр Дзүничиро Коидзуми өзінің саяси мансабын Фукуданың хатшысы ретінде бастады, және екеуі 1970 жылдардан бастап саяси және жеке өмірлерінде өте жақын болды (Фукуда Коидзумидің үйлену тойында куә болды). 1977 жылы АСЕАН алдында сөйлеген сөзінде Фукуда Филиппиннің даулы диктаторы Фердинанд Маркосты өзінің жақын досы деп атады.

Өлім

Фукуда 1995 жылғы 5 шілдеде Токио әйелдер медициналық колледжінің ауруханасында созылмалы эмфиземадан 90 жасында дүние салды.