Кіріспе

Физикадағы модель

Физикада гравитациялық өріс немесе гравитациялық үдеу өрісі – дене өзінің айналасындағы кеңістікке таралатын әсерлерін түсіндіру үшін қолданылатын векторлық өріс. Гравитациялық өріс, басқа бір массивті денеге әсер ететін гравитациялық күш өрісі сияқты, гравитациялық құбылыстарды түсіндіру үшін қолданылады. Оның өлшемі үдеу (L/T2) және ол килограммға (N/kg) немесе, баламалы түрде, секундқа метр квадрат (m/s2) бірліктерінде өлшенеді. Алғашқы түсінік бойынша, гравитация – нүктелік массалар арасындағы күш болатын. Исаак Ньютоннан кейін Пьер Симон Лаплас гравитацияны сәулелену өрісі немесе сұйықтық ретінде модельдеуге тырысты, ал 19 ғасырдан бері классикалық механикадағы гравитация туралы түсініктер көбінесе нүктелік тартымдылықтың орнына өріс моделі тұрғысынан қарастырылады. Ол гравитациялық потенциал өрісінің кеңістіктік градиентінен туындайды. Жалпы салыстырмалылық теориясында екі бөлшек бір-бірін тартқаннан гөрі, бөлшектер өз массалары арқылы кеңістік-уақытты деформациялайды, ал осы деформация "күш" ретінде сезіліп, өлшенеді. Мұндай модельде материя кеңістік-уақыттың қисықтығына жауап ретінде белгілі бір жолмен қозғалады, гравитациялық күш жоқ немесе гравитация – нақты емес күш деп есептеледі. Гравитация басқа күштерден өзара әрекеттесу принципіне бағынуымен ерекшеленеді.

Классикалық механика

Классикалық механикада гравитациялық өріс физикалық шама болып табылады. Гравитациялық өріс Ньютонның әмбебап гравитациялық заңы арқылы анықталуы мүмкін. Осылай анықталғанда, M массасы бар бір бөлшектің айналасындағы "g" гравитациялық өрісі – бұл бөлшекке тікелей бағытталған вектордан тұратын векторлық өріс. Өрістің шамасы әрбір нүктеде әмбебап заңды қолдану арқылы есептеледі және кеңістіктегі сол нүктедегі кез келген дененің масса бірлігіне шаққандағы күшін көрсетеді. Күш өрісі консервативті болғандықтан, күш өрістерімен байланысты кеңістіктегі әрбір нүктеде масса бірлігіне шаққандағы скалярлық потенциалдық энергия, Φ болады; бұл гравитациялық потенциал деп аталады. Гравитациялық өріс теңдеуі:

мұнда 'F' – гравитациялық күш, m – сынақ бөлшегінің массасы, 'R' – сынақ бөлшегінің массаға қатысты радиалдық векторы (немесе Ньютонның екінші қозғалыс заңы үшін уақытқа тәуелді функция, сынақ жүргізудің басталуы үшін кеңістікте белгілі бір нүктеде орналасқан сынақ бөлшектерінің позициялар жиынтығы), t – уақыт, G – гравитациялық тұрақты, ал ∇ – дел операторы. Бұл Ньютонның әмбебап гравитациялық заңы мен гравитациялық потенциал мен өріс үдеуінің арасындағы байланысты қамтиды. Ескеріңіз, және екеуі де гравитациялық үдеуге тең "g" (инерциялық үдеуге тең, сондықтан бірдей математикалық форма, бірақ сонымен қатар масса бірлігіне шаққандағы гравитациялық күш ретінде анықталады). Теріс белгілер күш орын ауыстыруға қарама-қарсы бағытта әрекет ететіндіктен қосылған. Тартылатын массаның массалық тығыздығы ρ бойынша эквивалентті өріс теңдеуі:

ол гравитация үшін Гаусс заңы мен гравитация үшін Пуассон теңдеуін қамтиды. Ньютон заңы Гаусс заңын білдіреді, бірақ керісінше емес; Гаусс пен Ньютон заңдарының арасындағы байланысқа қараңыз. Бұл классикалық теңдеулер гравитациялық өріс алдындағы сынақ бөлшегінің қозғалысының дифференциалдық теңдеулері болып табылады, яғни осы теңдеулерді құру және шешу сынақ массасының қозғалысын анықтауға және сипаттауға мүмкіндік береді. Бірнеше бөлшектердің айналасындағы өріс – бұл әр бөлшектің айналасындағы өрістердің векторлық қосындысы. Мұндай өрістегі сынақ бөлшегі осы жеке өрістерде болатын күштердің векторлық қосындысына тең күшті сезінеді. Бұл, яғни, mj массасындағы гравитациялық өріс mj массасынан басқа, барлық басқа mi массаларына байланысты барлық гравитациялық өрістердің қосындысы. 'R'i – i-тартылатын бөлшектің, ал 'R' – сынақ бөлшегінің позициялық векторы.

Ендірілетін диаграмма

Гравитациялық диаграммалар – гравитациялық потенциалды білім беру мақсатында көрсету үшін қолданылатын үш өлшемді графиктер. Олар гравитациялық потенциалдық өрістерді гравитациялық топография ретінде бейнелейді, потенциалды гравитациялық ұңғымалар және ықпал аймағы ретінде көрсетеді.