Кіріспе

Маасейк () – Бельгияның Лимбург провинциясындағы қала және муниципалитет. Шамамен 77 км² аумақты және 25 000-ға жуық халқы бар (оның ішінде бельгиялық емес 3 000-ға жуық адам), ол Лимбург провинциясының ең ірі 8-інші муниципалитеті болып табылады. Қала Маасейк әкімшілік ауданының (киескантон) орталығы. Халықаралық жағынан Маасейк атақты фламанд суретшілері Ян және Губерт ван Эйктердің туған жері ретінде белгілі.

География

Маасейк қаласы Нидерландымен шекаралас Маас өзенінің сол жағалауында орналасқан. Осы себепті бұл жерде өзен Гренсмаас ("шекаралық Маас") деп аталады. Екі кіші өзен – Босбек (немесе Отербек) және Зандербек (немесе Дипбек) – Маасейк маңында Маасқа құяды. Маас аңғарында орналасқандықтан, Маасейктің топырағы көбінесе құнарлы. Муниципалитеттің солтүстік-батыс бөлігі Бохольт жазығында жатыр және топырағы құнарлы емес. Маасейктегі Маас аңғарының ені шамамен 4 километрді құрайды. Маасейк өзендік террасадағы сәл көтеріңкі орналасуының арқасында су тасқынынан қорғалған. Өзен арнасы ғасырлар бойы шығысқа қарай жылжып, бірнеше сала, иірімдер және ескі арналар қалдырды. Маас өзенінің ескі саласы (Oude Maasarm) Маасейктің оңтүстігіндегі Хеппенерт ауылында көрініс тапқан. Иірімдердің ішкі жағаларында шөгінділер (негізінен қиыршық тас, саз және глинад) жиналды. Он жылдаған бойы осы аймақтан қиыршық тас өндіріліп, көптеген қолданыстан шыққан қиыршық тас карьерлері пайда болды, олардың көпшілігі табиғат қорықтары немесе су спорты аймақтары ретінде қайта бекітілді. Маасейк муниципалитетіне Маасейк қаласы және Неероэтерен мен Опоэтерен кіші муниципалитеттері кіреді. Альденейк, Хеппенерт, Вурфельд, 'т Вен, Гремельсло, Берг, Скутшейд, Вуршховен, Ватерлу, Де Риет және Дорне сияқты кішігірім ауылдар мен елді мекендер де бар.

Этимологиясы мен шығу тегі

Аты айтатындай, Алденейк (мүмкін "ескі емен" деп аударуға болады) Маасейк ("Мёз еменінен") ескі. Eik жұрнағы бар көптеген топонимдер емен ағаштары бар ландшафтты білдірсе де, ол неміс тіліндегі Ecke сөзінен, яғни "бұрыш" деген мағынадан шыққан болуы мүмкін. Осыған байланысты, "ескі бұрыш" немесе "қисық" тарихи тұрғыдан Мёз өзені Алденейк төңірегінде қисылып аққандығымен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, қаланың гербінде үш тоғыздық (мүмкін, ең көне үш приходты бейнелейді) және балық (Мёз өзенін көрсетеді) суреті бар емен ағашы бейнеленген. Дәстүрге сәйкес, Алденейк аббаттығын 700 жыл шамасында жергілікті франк феодалы Аделард бенедикттік әйелдер монастыры ретінде құрған. Оның екі қызы, Герлинда мен Релинда монастырьдың аббатиссасы болып, кейін қасиеттілерге жатты. Алденейктегі аббаттық жақын жердегі шағын ауылдың орталығына айналды. Аббаттық 9 ғасырда викингтердің шабуылына ұшыраған болуы мүмкін. 950 жыл шамасында император Отто I қалпына келтірілген монастырды Лиеж епископына сыйлады, ол оны (еркек) канондардың діни коллегиясына айналдырды. Бұл реформаның себебі аймақта ақсүйек әйелдерге арналған бірнеше діни ошақтардың болуымен байланысты болуы мүмкін: Сустерен аббаттығы, Торн аббаттығы және Мюнстербильзен аббаттығы. Алденейк аббаттығы сексен жылдық соғыстың басында тастап кетілді, бірақ коллегия Nieuw Eycke ("жаңа емен"), қазіргі Маасейкте жалғасты.

Орта ғасырлар

Маасейк қаласы шамамен 1000 жылы, болжам бойынша, жақын орналасқан Алденейк канондарымен құрылған. Ол Маастрихт пен Нимвегенді байланыстырған ежелгі римдік жолдың жанында және Мейз өзенінің аңғарында салыстырмалы түрде қауіпсіз жерде орналасқан. Бұл елді мекен бастапқыда Лоон графының иелігіне кірген. Ауыл өсіп, Мейз аймағындағы маңызды сауда орталығына айналды. Маасейк 1244 жылы қала құқығын алды. 14 ғасырда Лоон Льеж епископтығының құрамына енді, ал Маасейк Льеждің 23 «Жақсы қаласының» бірі болды. Типтік жоспарланған қала ретінде, төрт басты көше базар алаңынан басталып, қаланың төрт қақпасына дейін созылған, бірақ олардың ешқайсысы бүгінге дейін сақталмаған. Қала қабырғаларының тіктөртбұрышты пішіні де ерекше. Батыс қабырғасына қамал салынған. Дегенмен, 1467 жылы Лиеж соғыстары кезінде Бургундия герцогы, Батыл Шарль, Льеж князь-епископтығына шабуыл жасап, аймақтағы көптеген қалаларды қиратқандықтан, қабырғалар бұзылды.

16-18 ғасырлар

Маасейк экономикасы 16 ғасырға дейін сауда және қалың мата өндірісінің арқасында гүлденді. Алайда, сол кездегі халықтың көп бөлігі дін қызметкерлері, канондар, монахтар, әйел монахтар, бегуиндер немесе беггерлер болды. Француз революциясына дейін шағын қалада кем дегенде алты монастырь болған. 16 ғасырдағы діни қырқыстар кезінде Маасейк анабаптизмнің бекінісі болды және Лиежден бөлініп кетуге жақын болды, бірақ билеуші епископ Жерард ван Гросбек халықты сабырландырып, қаланы сақтап қалды. 1672 жылы Маасейкке Людовик XIV қайтадан шабуыл жасады. 16 ғасырда қайта салынған қабырғалар осы кезеңде Вобанмен нығайтылды. Қала 1650 және 1684 жылдары екі қатты өртке ұшырады; 1684 жылғы өрт қаланың үштен бір бөлігін қиратты, ол сол кезге дейін көбінесе ағаш үйлерден тұрған. Одан кейін ағаш үй салуға тыйым салынды.

Қазіргі заман

1814 жылы француздардың шегінуінен кейін Маасейк Нидерландтар Біріккен Корольдігінің құрамына кірді (1815–39). Белгия революциясына көңіл білдірген қала 1831 жылы Бельгия қаласы болды. 19 ғасырдың өнеркәсіптік революциясы Маасейктің басынан өтпегендей көрінеді. Қала маңыздылығын жоғалтып, көп дамымады, бұл, мүмкін, 17- және 18-ғасырлардағы көптеген үйлердің сақталуына себеп болды. 20 ғасырдың басына дейін қала қабырғаларының ішінде бірнеше шаруашылықтар жұмыс істеді. Қабырғалар 19- және 20-ғасырларда біртіндеп бұзылды. Уолстрааттағы оңтүстік бөлігінің ғана бір бөлігі қалды. Кейбір көшелердің аттары ескі қала қақпаларының (Bospoort, Maaspoort) есімдерін еске түсіреді. 2007 жылы жер асты паркингін қазу кезінде нығайтылған мұнараның қалдықтары табылған. 19 ғасырда салынған теміржол Маасейкті провинциялық орталық Хасселтпен байланыстырды, бірақ ол пайдаланылмай қалды және 1950 жылдар шамасында алынып тасталды; қазір ол Бельгиялық Лимбургтегі велосипед жолдарының бір бөлігі болып табылады. 20 ғасырдың басында Мейзе өзені арқылы Маасейкті тікелей Нидерландымен байланыстыратын көпір салынды. Көпір Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде бірнеше рет қирады. Қазіргі көпір 1951 жылы салынды және 1944 жылы американдық әскерлер салған уақытша көпірдің орнына келді. Бүгінде Маасейк – айналасындағы елді мекендер үшін өңірлік орталық, онда шағын заводтар мен кәсіпорындар, дүкендер, мейрамханалар, театр, мектептер, сот үйі және аурухана бар.

Қызықты орындар

Маасейкте көптеген ғимараттар Beschermd erfgoed (Ұлттық мұралық нысандар) ретінде қорғалады. Көзге түсетіні – барокко және неоклассикалық стильдегі бірнеше шіркеулер мен монастырлар, сондай-ақ жергілікті Мосан стиліндегі көптеген үйлер. Маасейк төңірегіндегі он екі су диірмені қайта жаңартылды, олардың кейбіреулері әлі де жұмыс істейді және оларды көруге болады.

Ғибадатханалар, монастырлар және мұражайлар

Маасейктің басты шіркеуі – 1840-45 жылдары салынған неоклассикалық стильдегі Синт-Катаринекерк (Санкт-Кетерина шіркеуі). Бұл шіркеудің алдында 300 жылдан астам уақыт бойы Алденейк бөлімі орналасқан, ол – қуатты діни мекеме. Бөлім бастапқыда жақын орналасқан Алденейк аббаттығында құрылған, бірақ 1571 жылы сол кездегі діни қырқыстардан қашу үшін Маасейкке көшірілді. Алденейк канондары өздерімен бірге қазыналарын алып келді, оларды қазір Әулие Екатерина шіркеуінің сакрариясында көруге болады. Алденейкте бұрынғы қуатты аббаттықтан тек ауқымды жөнделген Синт-Аннакерк (Сан-Анна шіркеуі) ғана қалды. Маасейкте барокко дәуірінен сақталған бірнеше монастырь бар. Олардың ең танымалдары – францискан, капуцин және Қасиетті Крест канондары монастырьлары. Соңғы шіркеудің (Kruisherenkerk) ішкі безендірілісі рококо стилінде жасалған. Маасейк шағын қала болғанымен, көптеген тізімге енгізілген үйлерге ие, олар негізінен Мозан Ренессанс стилінде салынған. Көптеген үйлер кірпіштен, жұмсақ сары түсті Лимбург тағы және Арденн аймағынан алынған, жергілікті «Наамсе стеен» (Намур тасы) деп аталатын көкшіл әктаспен үйлестірілген. Маркт, Босстрат, Хепперстрат және Гроте Керкстрат бойында әсем әшекейленген Мозандық қақпалар бар, олардың көпшілігінде түпнұсқалық қақпа тастары сақталған.

Базар алаңы

Маасейктің басты алаңы және нағыз орталығы – Маркт (Базар алаңы), онда қаланың белгілі ұлдары Ян мен Юберт ван Эйктердің 19 ғасырдағы мүсіні орналасқан. Алаңның солтүстік жағында 18 ғасырда салынған қала әкімдігі және Лиеж князь-епископтығының сот тәуелсіздігінің символы – ескі перронның көшірмесі орналасқан. Базар алаңының төңірегінде ескі үйлер салынған, олардың кейбіреулері ортағасырлық негізде, бірақ 17 немесе 18 ғасырға тән фронтондары бар. Көптеген ғимараттар пабтар мен мейрамханаларға айналдырылған. Ағаштармен көмкерілген алаң әлі де ішінара тұрақ ретінде қолданылса да, жаз айларында көшедегі террасалар оған көтеріңкі көңіл-күй сыйлайды.

Мұражайлар

Қасиетті Катарина шіркеуінде маңызды шіркеу қазынасы сақталған, ол бастапқыда Альденейде орналасқан, бірақ 1571 жылы Альденейк канондары қабырғалы қалаға қашып келген кезде Маасейкке көшірілді. Шіркеу қазынасында Бенилюкс елдерінің ең көне Ілтер кітабы – 8 ғасырдың басына жататын Эйнкенс кодексі бар. Шіркеу қазынасына көне маталар да кіреді, олардың кейбіреулері жергілікті әулиелер Герлиндіс және Релиндіске тиесілі киімдер деп есептеледі, сондай-ақ 7, 8 және 9 ғасырлардағы ең көне белгілі англосаксондық кестеленген маталар да бар. Мұражайдағы басқа да құндылықтар – реликвиялар, олардың кейбіреулері 9 және 10 ғасырларға дейін жетеді, алтын мен күмістен жасалған діни ыдыстар, параменттер және көне қолжазбалар. Маркт алаңындағы Regionaal Archeologisch Museum (RAM) аймақтық археология және жергілікті тарих мұражайын, сондай-ақ дәріхана мұражайын қамтиды. Соңғысы Бельгиядағы ең көне дәріхана саналады және өзінің бастапқы Delftware ыдыстары мен қалайы құмыраларының көп бөлігін сақтап қалды. Мұражайдың артында шағын дәрілік өсімдіктер бағы бар. Жақын жердегі францискандық монастырда жеке меншік Джон Селбах мұражайы өнер және антикалық қуыршақтар коллекциясын көрсетеді. Ғимаратта Ван Эйк ағайындылары туралы тұрақты көрме және 1672 жылғы қаланың масштабты моделі де орналасқан. Бұл ғимарат ірі көрмелер үшін де пайдаланылады (2008 жылы Сианьның терракоталық армиясы, ал 2012 жылы Тан әулетінің қазыналары көрсетілді).