Кіріспе

Аншан – Қытай Халық Республикасының оңтүстік-шығысындағы Ляонин провинциясының орталық бөлігінде орналасқан ішкі префектуралық деңгейдегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 3,325,372 адамды құрайды және Ляонин провинциясының үшінші ең көп халқы бар қаласы болып табылады. Қаланың ауданы шамамен … құрайды, ол шығыстан батысқа созылып жатыр. 4 Аншан қалалық ауданында (1,543,696 тұрғын), 5 Ляоян қалалық ауданының 4-еуі (796,962 тұрғын, Гончанлинг әлі бірікпеген) және негізінен біріккен Ляоян ауданында 2020 жылы 2,712,789 адам тұрды. Қаланың аты қаланың оңтүстігінде орналасқан, аттың еріне ұқсайтын таудың пішінінен шыққан, оны солтүстіске қарай келе жатқан пойыз Аншан теміржол станциясына жеткенге дейін шамамен бес минут бұрын батыс жағынан (сол жағынан) көруге болады. Аншан – Қытайдың ірі болат өндірушілерінің бірі – Аншан темір және болат комбинатының орналасқан жері. Аншан Ұлыбританияның Шеффилд қаласымен бауырластық байланыс орнатқан. Аншан әлемдік тальк қорының үштен бірін және магнезит қорының төрттен бірін қамтиды. Аншан жапондық Маньчжу-Го мемлекетінің құрамына кірді. Темір және болат комбинатының маңында қосымша өнеркәсіптер дамыды. Аншан осы жаңа өнеркәсіптік орталықтың айналасында айтарлықтай өсіп, Азиядағы темір және болат өндірушілердің біріне айналды. Осы себепті ол Тынық мұхиты соғысында стратегиялық маңызға ие болды және АҚШ-тың B-29 Superfortress стратегиялық бомбалаушыларының бірнеше шабуылдарына ұшырады. Жапон армиясы өнеркәсіптік қорғаныс мақсатында басқа әуе эскадрильяларымен бірге Жапон императорлық әуе күштерінің 104-ші Сентай (эскадрилья) 1-ші Чутай (бөлімшесін) Аншанға жіберді. Бұл бөлімше Маншюкоку Хикоки Сейзо КК компаниясы өндірген заманауи Накадзима Ки 84 Ia (Маншу типі) Хаяте "Фрэнк" истребителдерімен жабдықталған болса да, зауыт әуе шабуылдарынан ауыр зақымдар алды және қуатының 30%-ға жуығын жоғалтты. Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін Кеңес Одағы Жапонияға соғыс жариялады, ал Қызыл Армия бірден "Тамыз даулы" операциясын бастады. Кеңес әскерлері жылдам ілгерілеп, жапондықтардан Манжурияның көп бөлігін басып алды. 1945 жылдың соңында Кеңес Қызыл Армиясы Ляониннің көп бөлігін басып алып, аймақтың өндірістік және тау-кен жабдықтарының көп бөлігін Кеңес Одағына әкетті. 1953 жылдың 12 наурызында қала орталық үкіметтің тікелей басқаруындағы муниципалитетке айналды. Хайченг және Сюйян аудандары Ляодун провинциясына бағынды. Тайань ауданы Ляоси провинциясына бағынды. 1954 жылдың 22 тамызында орталық үкімет Аншанның Ляонин провинциясының басқаруына берілуіне шешім қабылдады. Мемлекеттік кеңес 1985 жылы Аншанның Сюйань ауданы мен Хайченг қаласының басқаруын жүзеге асыруын растады. 1980 жылдары болат зауытының пештері алдыңғы жағынан оттегі беруге ауыстырылды. Бұл өндірісті арттырып, ластануды азайтты. 1990 жылдары олар жоғарыдан да оттегі беруге қосымша өзгертілді. Бұл өндірісті одан әрі арттырып, ластануды азайтты. 2000 жылдың желтоқсан айында Аншан темір және болат компаниясының барлық үш өндірістік желісі қалыпты құюдан үздіксіз құюға көшті. Бұл жаңа технология қаладағы шаң мен басқа да ластануды едәуір азайтты. Жаңа жабдықтар жұмыс күшін аз қажет етеді. Бұл жұмыс күшін қысқарту қалада жұмыссыздық мәселесіне әкелді. Аншанды туристік орталық ретінде насихаттау қала экономикасын жандандыруға көмектеседі деп үміттенілуде.

География

Ляо өзенінің жазықтарының солтүстігінде орналасқан Аншанның батысы мен орталық бөліктері кең, жазық жерлермен ерекшеленеді, ал оңтүстік-шығыс шеттеріндегі жер бедері төбелі және таулы аймаққа айналады. Бұл аймақ Цян тауларымен шектесіп, ішінде танымал Цяншан ұлттық паркі орналасқан. Аймақ темір кені, көмір, магнезит, тальк және жаде сияқты минералдарға бай. Батыс Аншанның жазықтарында ауыл шаруашылығына өте қолайлы, кең және құнарлы егістік алқаптар бар, олардың егістік жерлерге жататын бөлігі жалпы жер аумағының 26,4% құрайды. Аншанның ең танымал өнімдерінің бірі – Нангуо жұмсағы (Pyrus ussuriensis c. v. Nanguo), ол «жұмсақтардың патшасы» деп аталған. Аншан Мин дәуірінде жұмыс сапарымен жүретін саяхатшылар үшін мотельдермен бірге сауда керуенінің тоқтау орны ретінде пайдаланылған.

Климат

Аншанда муссондық әсерге ұшыраған ылғалды континенттік климат (Кёппен Dwa) басым. Муссонның салдарынан жазда ыстық әрі ылғалды болады, ал Сібір антициклонының әсерінен қыста ұзақ, суық және құрғақ болады. Мұнда төрт маусым анық ерекшеленеді. Жылдық жауын-шашынның шамамен жартысы шілде және тамыз айларында жауады. Айлық 24 сағаттық орташа температура қаңтар айында басталып, шілде айында дейін жетеді, ал жылдық орташа температура ал күн сәулесі мол, жылына 2543 сағатқа жетеді. Салыстырмалы ылғалдылық орташа есеппен 58% құрайды, наурыз және сәуір айларында 47%-дан, шілде және тамыз айларында 75%-ға дейін өзгереді. Ең жоғары және ең төмен температуралар аралығынан дейін ауытқиды.

Әкімшілік бөлімшелер

Аншан төрт ауданға, бір қалаға, бір округке және бір автономды округке бөлінеді. Сурет Атауы Қытай (S) Ханыу Пиньині Халқы (2003 ж. бағасы) Ауданы (км²) Тығыздығы (/км²) Тиедун ауданы 铁东区 Tiědōng Qū 490 000 3016,333 Тиеси ауданы 铁西区 Tiěxī Qū 290 000 348,529 Лишан ауданы 立山区 Lìshān Qū 420 000 557,636 Цианьшань ауданы 千山区 Qiānshān Qū 260 000 503517 Хайчэн қаласы 海城市 Hǎichéng Shì 1 130 000 2 732 414 Тайань округі 台安县 Tái'ān Xiàn 380 000 1 393 273 Сиюань Маньчжу автономды округі 岫岩满族自治县 Xiùyán Mǎnzú Zìzhìxiàn 510 000 4 502 113

Экономика

Қытайдың солтүстік-шығысы ірі өнеркәсіптік аймақ, ал Аншан солтүстік-шығыстың маңызды орталықтарының бірі. Аншан Қытайдың темір және көмір ресурстарының кем дегенде төрттен біріне ие. Қала "Қытайдың темір және болат астанасы" деп белгілі. Темір және болат өнеркәсібінің дамуына дейін Аншан салыстырмалы түрде шағын, маңыздылығы жоқ қала болған. Болат зауыттарының кеңеюімен қала да дамыды. Болат зауытымен байланысты қосалқы өнеркәсіптер пайда болды, осылайша аймақ ауыр өнеркәсіп орталығына айналды. 1918 жылы Аншанда қытай-жапон бірлескен кәсіпорны – Аншан Жэнзинг темір кені компаниясы құрылды. 1931 жылы Жапония Солтүстік-Шығыс Қытайды басып алғаннан кейін, бұл зауыттар жапондық монополияға айналды. Аншан Жапонияның Маньчжуко марионеттік мемлекетінің құрамына кірді және темір және болат зауыттарының маңында қосымша өнеркәсіптер дамыды. Зауыттарының арқасында қала Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды стратегиялық өнеркәсіптік орталыққа айналды және одақтастардың үнемі бомбалауына ұшырады. 1931-1932 жылдары Маньчжурияда өңделген темірдің жалпы өндірісі 1,000,000 тоннаға жетті, оның жартысына жуығы Аншандағы Шова болат зауытында өндірілді. 1938 жылы темір өндірісі 7,000,000 тоннаға дейін өсті, ал 1941 жылы Шова болат зауытының жалпы өндірістік қуаты 1,750,000 тонна темір және 1,000,000 тонна өңделген болатқа жетті. 1942 жылы Аншанның Шова болат зауытының жалпы өндірістік қуаты 3,600,000 тоннаға жетті, бұл оны әлемдегі ірі темір және болат орталықтарының біріне айналдырды. Аншан басқа да минералдық байлықтарға да бай. Аншанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтары магнезит кеніне бай, оның қоры бүкіл әлемдік қордың төрттен біріне тең. Сонымен қатар, Аншанда әлемдегі ең ірі тальк кені бар, ол әлемдік өнімнің үштен бірін құрайды. Аншанның Сюйян ауданы жаде өндірісімен танымал. Бұрын табылған ең үлкен жаде тас Шыуяннан табылды, қазір ол Будда бейнесінде ойылған және аймақтағы маңызды туристік орын болып табылады. Аншанға солтүстікке қарай орналасқан Шэньян әуежайы және Шэньян және Далянь қалаларын байланыстыратын екі ірі тас жол қызмет көрсетеді. Аншан тұтынушыларын тарту мүмкіндіктерін этнограф және мәдени әлеуметтанушы Майкл Б. Гриффитс зерттеген.

Демография

Аншан префектурасында тұратын 3 584 000 адамның 519 400-і маньчжулар, бұл Солтүстік-Шығыс Қытайдың тарихи билігінен қалған этникалық топ. Олар негізінен Аншанның шекарасында орналасқан Сиуян Ман аймақтық этникалық автономиялы ауданында немесе оның маңында тұрады. Цинь әулетінің соңғы жылдарында көптеген хандар жұмыс іздеп Солтүстік-Шығысқа қоныс аударды. Бұл үрдіс 20-ғасырға дейін жалғасты. Аншанның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін ірі өнеркәсіптік орталық ретінде дамуы қала халқының тез өсуіне әкелді, ал жаңа келгендер жергілікті маньчжу халқынан едәуір көп бола бастады. Соңғы санақ деректері бойынша, Аншанда 48 қытай этносы өмір сүрді. Хан халқы ең көпті құрайды – 3 020 500 адам. Хан және маньчжу халқынан кейін 23 400 адамды құрайтын хуй және 10 000 адамды құрайтын чаосянь этностары келеді. Хуй халқы кеңінен таралған, ал чаосянь халқы негізінен Тейси (Батыс ауданы) және Цяншань ауданында шоғырланған. 2010 жылғы санақ бойынша Аншан халқы 3,65 миллион адамды құрады. Қала кеңейген сайын, Аншан мен көршілес Ляоян қалалары арасындағы аумақ қалалық аймаққа айналды, олардың арасында ешқандай немесе өте аз ауыл шаруашылығы жерлері көрінеді. 2010 жылғы санақ бойынша, қалалық Аншан және қалалық Ляоян аудандарының біріккен агломерациясында 2,17 миллион тұрғын бар. Аншан қаласы аудандарға бөлінеді. Шығыс ауданы Тидоңта 452 900 адам тұрады. Батыс ауданы Тиесиде 311 600 адам тұрады. Бұл екі ауданды қала арқылы солтүстіктен оңтүстікке қарай өтетін темір жол желілері бөліп тұрады. Қаланың солтүстік-батыс бөлігінде Ангангтың ірі болат комбинаты орналасқан. Лишан ауданында 425 600 адам, ал Цяншань ауданының маңындағы аудандарда 366 200 адам тұрады. Аншан префектурасының құрамында 1 181 100 тұрғыны бар Хайченг қаласы бар. Көршілес Тай'ань қаласында 354 700 адам тұрады.

Көлік

Аншанда өзен де, теңіз порты да жоқ. Жақын орналасқан әскери әуежай, Аншан Тенгао әуежайы (AOG), коммерциялық ішкі рейстерді де қабылдайды. Қазіргі уақытта бес бағыт жұмыс істейді: Аншань–Бейжің, Шанхай, Гуанчжоу, Чэнду және Нанкин, жыл бойы күніне бір рейспен. Аншан Тенгао әуежайы қала орталығының оңтүстік-батысында орналасқан. Әуежайдағы шағын терминал ғимаратынан басқа, Тиэси ауданындағы Цяншань жолының жанында қалалық терминал да бар. Жолаушылар билет сатып алып, қалалық терминалда тіркеле алады, содан кейін автобуспен негізгі әуежай терминалына жеткізіледі. Ең жақын ірі коммерциялық әуежайлар – Шэньян Таосиан халықаралық әуежайы (SHE), солтүстікке қарай, және Далянь Чжоушуйзи халықаралық әуежайы, оңтүстікке қарай. Қала Шэньян–Далянь тас жолының (G15 Шэньян–Хайкоу тас жолының бөлігі) бойында орналасқан. Бұл жеке қаржыландырылған сегіз жолақты ақылы тас жол және Қытай материгіндегі алғашқы тас жол болды. Ляочжон айналмалы тас жолы (G91) Аншан қаласының солтүстігінде бірнеше шақырым жерден өтеді. Ол шығысқа Бенсиге, ал батысқа Jingshen тас жолына (G1) қосылады. Панхай және Данси тас жолдары (бірге G16 құрайды) Аншанның Хайченг және Сюйян аудандары арқылы өтеді, оларды батыста Ингоу және Панжинге, ал шығыста Дандунға жалғастырады. Аншан Қытайдың теміржол желісімен байланысты, Пекинге, Даляньге, сондай-ақ солтүстік-шығыс Жилин және Хэйлунцзян провинцияларына, Шығыс Ішкі Моңғолияға және тіпті Гонконгқа тікелей, бірақ баяу пойызбен қатынауға болады. 2012 жылдың желтоқсанынан бастап жаңа Харбин–Далянь жоғары жылдамдықты теміржолы Аншан батыс теміржол станциясы мен Хайченг батыс теміржол станциясын қамтиды. Ол оңтүстікке Даляньмен, солтүстік-шығысқа Шэньян, Чанчунь және Харбинмен байланыстырады. Бұл желі әлемдегі алғашқы альпілік жоғары жылдамдықты теміржол деп есептеледі. Жазда ол сағатына 300 км жылдамдықпен жүреді, ал қыста жылдамдық сағатына 200 км-ге дейін шектеледі. Аншан арқылы Бейжіңге де жоғары жылдамдықты қызметтер жүреді. Тайань ауданы Аншанның тағы бір жоғары жылдамдықты теміржол желісімен Шэньянды Пекинмен байланыстырады. Ұзақ қашықтыққа жүретін автобустар провинцияның барлық негізгі қалаларына, сондай-ақ Пекинге қатынайды. Жергілікті көліктер негізінен автобуспен немесе таксимен жүзеге асырылады. Аншанда бұрын бір трамвай желісі болған – Чжунхуа даңғылы бойымен, қала орталығы арқылы және Ангангтың басты қақпасынан өтетін, бірақ ол жабылып, рельстері алынып тасталған. Қала орталығының тегіс ландшафтының арқасында велосипедтерге үлкен сұраныс бар. Көбінесе барлық жолдардың екі жағында кең велосипед жолақтары қарастырылған. Көбінесе бұл жолақтар велосипедтерді ірі көліктерден бөлетін жол аралымен қоршалған.