Кіріспе

Виртон (viʁ. tɔ̃; Gaumais: Viertån;) – Бельгияның Люксембург провинциясында орналасқан Валлония қаласы және муниципалитеті. Бұл сонымен қатар осы аттас округтің (аррондисменттің) әкімшілік орталығы, сондай-ақ микроклиматымен әйгілі Бельгия Лотарингиясының Gaume деп аталатын шағын аймағының негізгі қаласы. Муниципалитет мына аудандардан тұрады: Блайд, Эте, Латур, Руетт, Сен-Мард және Виртон. Басқа елді мекендерге: Шеной, Гомери, Грандкорт және Сен-Реми кіреді.

Антикалық және орта ғасырлар

Археологиялық қазбалардың бірнеше деректері бұл аймақта римдіктер виллалар салғанға және қалаға Вертунум деген ат бергенге дейін адамдар тұрғандығын көрсетеді. V ғасырдың басында римдіктер германдықтардың басқыншылығынан қашуға мәжбүр болды. Олардың елді мекені қиратылып, франктар бастапқы орнынан солтүстікке қарай қайта салды. Виртон алғаш рет 1183 жылы Папа Люций III-нің бұйрығында Чинь үйінің феодалы ретінде еске алынды. Виртонның билеушілері ретінде Чинь графтары жергілікті базарда сатылатын әртүрлі тауарларға салық (тонлиу) жинауға құқылы болды, бұл 1270 жылға дейін расталған. 1441 жылы Люксембург герцогтігі Бургундия герцогы Филипп Жақсыға сатылды. Осы күннен бастап Виртон, көптеген валлон қалалары сияқты, Франция, Испания және Нидерланды арасындағы екі ғасырдан астам соғыстарға, одан кейінгі шайқастарға, ашаршылыққа, эпидемияларға (оның ішінде обаға) және экономикалық құлдырауларға ұшырады. Қала 18-ғасырда Мария Терезияның билігі кезінде жақсы жағдайға ие болды, бұл Лотарингияның болат өнеркәсібінің дамуының нәтижесінде болды.

Қазіргі заман

Француз төңкерісі сол табыстарды жоққа шығарды. Виртонға Наполеонның 1815 жылы кеткеніне дейін гүлденуді күтуге тура келді. Виртон Бельгия төңкерісіне және тіпті 1848 жылғы француз төңкерісіне белсенді қатысты. 1914 жылдың 22 тамызында, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, шабуылдаған неміс әскері жүздеген тұрғынды дереу атқылап өлтірді, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаппай депортациялар орын алды. Виртон қазір Гоме аймағының сауда және туризм орталығы болып табылады. 1977 жылдың 17 ақпанында қаланың спорт аренасында өткен Еуропа баскетбол чемпиондары кубогында «Маккаби Тель-Авив» ЦСКА Мәскеуді 91:79 есебімен жеңгеннен кейін қала Израиль спорт тарихында танымал болды. КСРО мен Израиль арасындағы дипломатиялық қатынастардың болмауына байланысты ЦСКА ойынды Виртон қаласында өткізді. Бұл жеңіс «Маккаби» тарихында шешуші деп есептеледі, осылайша қаланың аты Израиль спорт жанкүйерлері арасында кеңінен танылды.

Фольклорлық

Қаланың талисманы – Д’Жан д’Мади, 1585 жылы көршілес ауылдардың бірінде дүниеге келген деген жорамалмен, Гоум өңірінің әдеттегі, көңілді және тапқыр тұрғыны. 1935 жылдан бері Виртон қаласы жергілікті тойларда қатысатын екі дәстүрлі алыпқа ие.

Канадалық достық

Виртон, Флоренвилл және көптеген басқа да көршілес ауылдар көптеген канадалық отбасылардың мекені болды, олардың әкелері/күйеулері жақын жердегі Францияның Марвиль қаласындағы No. 1 (F) қанатындағы RCAF станциясында дислокацияланған. Базаны Германияның Лахр қаласына көшіруге дейін, осы қалаларда және Францияның Лонгюйон қаласындағы (Тұрақты үйленген жайлар) салтанатты шаралар өтті, онда канадалықтар үш кішкентай «көкденең» тотемдік бағаналарын қалдырды. Бұл тотемдер әлі де сол жерде тұр және 2005 жылдың қыркүйегінде база ашылғанының 50 жылдығына орай қайта ашылды.