1794 жылғы 1 маусымдағы теңіз шайқасы: Ұшанттың төртінші шайқасы

Кіріспе

1794 жылғы Француз революциялық соғыстарының теңіз шайқасы, Ричард Бринсли Шериданның пьесасы.

"Даңқты маусымның бірінші күні" (1 маусым 1794), сондай-ақ "Ушанның төртінші шайқасы" (Францияда Bataille du 13 prairial an 2 немесе Combat de Prairial деп белгілі) – Ұлыбритания Корольдігі мен Бірінші Француз Республикасы арасындағы теңіз қақтығысының алғашқы және ең ірі флоттық әрекеті болды. Бұл шайқас өткен айда Бискай шығанағын кесіп өткен, екі тараптың көптеген сауда және шағын әскери кемелерін басып алған, сондай-ақ екі ішінара, бірақ шешімсіз флоттық шайқасқа қатысқан науқанның нәтижесі болды. Адмирал Лорд Хоу басқаратын британдық Канал флоты АҚШ-тан келе жатқан француз астық конвойының өтуін тоқтатуға тырысты, оны контр-адмирал Вилларет Джойес басқаратын француздық Атлантика флоты қорғады. Екі күш 1794 жылдың 1 маусымында Атлант мұхитында, Францияның Ушан аралының батысында кездесті. Шайқас барысында Хоу флотқа француздарға қарай бұрылу және әрбір кемесінің тікелей қарсыласына шабуыл жасауға бұйрық берді. Бұл күтпеген бұйрықты барлық капитан түсінбеді, нәтижесінде шабуыл Хоу жоспарлағандай тиімді болмады. Дегенмен, британдық кемелер француз флотына ауыр тактикалық жеңіліс сыйлады. Шайқастан кейін екі флот та қирады, олардың жағдайы қосымша шайқасқа жарамсыз болды, Хоу мен Вилларет өз порттарына қайтты. Вилларет жеті кемесін жоғалтса да, француз астық конвойының Хоу флотынан кедергісіз қауіпсіз жерге жетуіне жеткілікті уақыт сатып алды, стратегиялық табысқа қол жеткізді. Алайда, ол өз шайқас флотын портқа қайтаруға мәжбүр болды, бұл британдықтарға соғыстың қалған бөлігінде блокада науқанын жүргізуге мүмкіндік берді. Шайқастан кейін екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді, ал екі елдің баспасөздері де осы шайқастың нәтижесін өз теңіз күштерінің батырлығы мен шеберлігінің көрсеткісі ретінде пайдаланды. "Даңқты маусымның бірінші күні" революциялық соғыстардың басында француз және британдық теңіз күштеріне тән бірқатар маңызды мәселелерді көрсетті. Екі адмирал да капитанның мойынсұнбауымен, жеткіліксіз жабдықталған экипаждардың тәртіпсіздігімен және нашар дайындығымен күресті, сонымен қатар шайқастың қақпасында флотты тиімді басқара алмады.

The Glorious First of June (1 June 1794), also known as the Fourth Battle of Ushant, (known in France as the Bataille du 13 prairial an 2 or Combat de Prairial) was the first and largest fleet action of the naval conflict between the Kingdom of Great Britain and the First French Republic during the French Revolutionary Wars. The action was the culmination of a campaign that had criss crossed the Bay of Biscay over the previous month in which both sides had captured numerous merchant ships and minor warships and had engaged in two partial, but inconclusive, fleet actions. The British Channel Fleet under Admiral Lord Howe attempted to prevent the passage of a vital French grain convoy from the United States, which was protected by the French Atlantic Fleet, commanded by Rear Admiral Villaret Joyeuse. The two forces clashed in the Atlantic Ocean, some west of the French island of Ushant on 1 June 1794. During the battle, Howe defied naval convention by ordering his fleet to turn towards the French and for each of his vessels to rake and engage their immediate opponent. This unexpected order was not understood by all of his captains, and as a result, his attack was more piecemeal than he intended. Nevertheless, his ships inflicted a severe tactical defeat on the French fleet. In the aftermath of the battle both fleets were left shattered; in no condition for further combat, Howe and Villaret returned to their home ports. Despite losing seven of his ships of the line, Villaret had bought enough time for the French grain convoy to reach safety unimpeded by Howe's fleet, securing a strategic success. However, he was also forced to withdraw his battle fleet back to port, leaving the British free to conduct a campaign of blockade for the remainder of the war. In the immediate aftermath, both sides claimed victory and the outcome of the battle was seized upon by the press of both nations as a demonstration of the prowess and bravery of their respective navies. The Glorious First of June demonstrated a number of the major problems inherent in the French and British navies at the start of the Revolutionary Wars. Both admirals were faced with disobedience from their captains, along with ill discipline and poor training among their shorthanded crews, and they failed to control their fleets effectively during the height of the combat.

Өмірбаян

1792 жылдың басынан бері Франция екі майданда төрт көршісімен соғысып жатты: Габсбург монархиясы мен Пруссия Австрияның Нидерландысында, ал Италияда австриялықтар мен пиемонтиліктермен. 1793 жылдың 2 қаңтарында, Француз революциялық соғысы басталғанына шамамен бір жыл өткен соң, Брест портындағы республикалық бекіністер британдық бриг HMS Childers-ке оқ атты. Бірнеше аптадан кейін, тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілген король Людовик XVI-ның өлімінен соң, Ұлыбритания мен Франция арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас үзілді. 1 ақпанда Франция Ұлыбритания мен Голландия Республикасына соғыс жариялады. 1793 жылдың қалған бөлігінде британдық және француз флоттары Солтүстік суларда, Жерорта теңізінде, сондай-ақ Батыс және Шығыс Үндістанда шағын операциялар жүргізді, онда екі ел де колонияларын сақтап тұрды. Канал флоты 2 тамызда Кариб теңізінен 15 кемемен сүйемелдеп келе жатқан француз конвойін ұстауға шамалы жетіп келді. Басты қақтығыс – Тулон қамалы, шатасқан және қанды оқиға. Қаланы ұстап тұрған британдық күштер (испан, сардиниялық, австриялық және француз роялистерімен бірге) француз революциялық армиясының қолынан жеңіліп қалмас үшін Корольдік флотпен эвакуациялауға мәжбүр болды. Бұл қамалдағы соңғы салдар одақтастар арасындағы өшпенділік пен сатқындық айыптауларына әкелді, нәтижесінде екі жылдан кейін Сан-Ильдефонсо шартына қол қойылып, Испания одақты ауыстырды. Дегенмен, қамал бір маңызды жетістікке қол жеткізді: сер Сидни Смит, шегініп келе жатқан британдық флоттың теңізшілерімен бірге Тулондағы француз теңіздік қоймаларын және кемелерін жойды. Испандық шабуылшылар Смитпен бірге болмағанда және француз флотын жоюды тоқтату туралы құпия бұйрық алғанда, одан да көп нәрсеге қол жеткізілуі мүмкін еді. Еуропадағы жағдай 1794 жылға дейін тұрақсыз болып қала берді. Францияның солтүстігінде француз Атлантикалық флоты азық-түлік пен жалақыдағы қателіктерге байланысты бүлік көтерді. Осының салдарынан француз теңіз офицерлерінің корпусы Террор кезеңінің салдарынан қатты зардап шекті, көптеген тәжірибелі теңізшілер сенімсіздікпен айыпталып, атылып, түрмеге қамалып немесе қызметтен босатылды. Азық-түлік тапшылығы теңіз күштеріне ғана қатысты мәселе емес еді; Францияның өзі аштықтан зардап шегіп жатты, себебі өткен жылғы әлеуметтік дүрбелең мен суық қыс егісті жойды. 1794 жылдың сәуір және мамыр айларында сауда кемелері француз Атлантикалық флотының күштерімен қорғалған Атлантика арқылы Брестке азық-түлік жеткізіп берді.

Since early 1792 France had been at war with four of its neighbours on two fronts, battling the Habsburg monarchy and Prussia in the Austrian Netherlands, and the Austrians and Piedmontese in Italy. On 2 January 1793, almost one year into the French Revolutionary War, republican held forts at Brest in Brittany fired on the British brig HMS Childers. A few weeks later, following the execution of the imprisoned King Louis XVI, diplomatic ties between Britain and France were broken. On 1 February, France declared war on both Britain and the Dutch Republic. Throughout the remainder of 1793, the British and French navies undertook minor operations in Northern waters, the Mediterranean and the West and East Indies, where both nations maintained colonies. The closest the Channel Fleet had come to an engagement was when it had narrowly missed intercepting the French convoy from the Caribbean, escorted by 15 ships of the line on 2 August. The only major clash was the Siege of Toulon, a confused and bloody affair in which the British force holding the town—alongside Spanish, Sardinian, Austrian and French Royalist troops—had to be evacuated by the Royal Navy to prevent its imminent defeat at the hands of the French Revolutionary Army. The aftermath of this siege was punctuated by recriminations and accusations of cowardice and betrayal among the allies, eventually resulting in Spain switching allegiance with the signing of the Treaty of San Ildefonso two years later. Nevertheless, the siege produced one major success: Sir Sidney Smith, with parties of sailors from the retreating British fleet, accomplished the destruction of substantial French naval stores and shipping in Toulon. More might have been achieved had the Spanish raiding parties that accompanied Smith not been issued with secret orders to stall the destruction of the French fleet. The situation in Europe remained volatile into 1794. Off northern France, the French Atlantic Fleet had mutinied due to errors in provisions and pay. In consequence, the French Navy officer corps suffered greatly from the effects of the Reign of Terror, with many experienced sailors being executed, imprisoned or dismissed from the service for perceived disloyalty. The shortage of provisions was more than a navy problem though; France itself was starving because the social upheavals of the previous year had combined with a harsh winter to ruin the harvest. During April and May 1794, the merchantmen would convoy the supplies across the Atlantic to Brest, protected by elements of the French Atlantic Fleet.