Кіріспе

1938-1968 жылдар аралығында Германияның ұшақ өндірушісі, «Мессершмитт» фамилиясы және осы фамилияны тасушы адамдар.

Messerschmitt AG – 1938 жылдың шілде айының ортасынан бастап бас дизайнері Вилли Мессершмитттің құрметіне аталған, акционерлік қоғам түріндегі неміс ұшақ өндіруші корпорациясы. Компания ең алдымен Екінші дүниежүзілік соғыстағы Bf 109 және Me 262 истребительдерімен танымал болды. Соғыстан кейінгі кезеңде компания бірнеше рет біріктіріліп, 1989 жылы Deutsche Aerospace (DASA, қазір Airbus құрамында) сатып алғанға дейін Messerschmitt-тен Messerschmitt Bölkow Blohm деп атауын өзгертті.

Өмірбаян

1916 жылдың ақпан айында оңтүстік неміс инженерлік компаниясы MAN AG және бірнеше банктер табыссыз ұшақ құрастырушы Otto Flugzeugwerke компаниясын сатып алып, жаңа компания – Bayerische Flugzeugwerke AG (қысқаша B.F.W.) құрды. Компанияның жарғысы 19 және 20 ақпанда жасалып, 1916 жылдың 2 наурызында бекітілді. Компания туралы мәліметтер 1916 жылдың 7 наурызында Коммерциялық тіркелімге 1,000,000 RM негізгі капиталмен тіркелді. Капиталдың 36%-ын Берлиндегі Bank für Handel und Industrie, 30%-ын MAN AG, ал 34%-ын Берлиндегі Hermann Bachstein ұсынды. Басқару кеңесінің төрағасы болып бұрын Albatros Flugzeugwerke-де жұмыс істеген Петер Эбервейн тағайындалды. Соғысқа қажетті ұшақтарды дереу өндіру қажет болғандықтан, жаңа өнімдерді әзірлеуге уақыт болмады, сондықтан BFW Albatros Flugzeugwerke лицензиясы бойынша ұшақтарды өндірді. Құрылғаннан кейін бір ай ішінде компания Пруссия және Бавария әскери министрліктеріне ұшақтарды жеткізе алды. Бірақ бастапқыда сапа мәселелері туындады. Неміс ұшқыштары BFW-ден шыққан алғашқы ұшақтардағы ауыр ақауларға жиі шағымданатын. Осыған ұқсас жағдай Густав Отто басқарған бұрынғы компанияның ұшақтарында да болған еді. 1916 жылдың соңына дейін ұйымдастырушылық өзгерістер мен құрастыру желісін қатаң бақылауға алу арқылы ғана осы мәселелер шешілді. Содан кейін BFW айына 200-ден астам ұшақ шығара бастады, жұмысшылар саны 3000-ға жетіп, Бавариядағы ең ірі ұшақ құрастырушылардың біріне айналды. Соғыс аяқталғаннан кейін BFW қиын жағдайға түсті, себебі ұшақтарға әскери сұраныс азайды. Компания басшылығы нарықтағы позициясын сақтап қалу үшін жаңа өнімдер іздеуге мәжбүр болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ұшақтардың салмағын азайту үшін олар көбінесе ағаштан жасалғандықтан, BFW заманауи ағаш өңдеу зауытымен жабдықталды. Компанияда әлі де шамамен 200 ұшақ құрастыруға жететін 4,7 миллион рейхсмаркалық материалдық қорлар бар еді. Осы машиналар мен материалдар жиһаз және дайын ас үйлерді жасау үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, 1921 жылдан бастап компания өзінің дизайны бойынша Flink және Helios аттарымен мотоциклдер өндірді. 1921 жылдың күзінде австриялық қаржыгер Камилло Кастильони BFW компаниясын сатып алуға қызығушылық танытты. Көптеген акционерлер оның ұсынысын қабылдады, бірақ MAN AG бастапқыда BFW-дегі үлесін сақтады, ал Кастильони барлық акцияларды сатып алуды қалады. Оған BMW компаниясының басқарушы директоры Франц Йозеф Попп қолдау көрсетті. Ол MAN компаниясының төрағасына жазған хатында BFW компаниясын "өлі фабрика" деп сипаттап, "айтуға тұрарлық зауыты жоқ, және оның басым бөлігі өндірістік қызмет үшін өте қолайсыз жағдайда орналасқан, бұзылған және жарамсыз ағаш сарайлардан тұрады" деді. Попп әлі де Кастильонимен тығыз байланыста болғандықтан, ол БМВ мен БФВ-ны біріктіру жоспарларын білген болуы мүмкін. 1922 жылдың көктемінде Кастильони мен Попп MAN компаниясын BFW-дегі акцияларын сатуға көндірді, соның нәтижесінде компания толығымен Кастильониге тиесілі болды. Содан кейін, сол жылдың мамыр айында итальяндық инвестор Knorr Bremse AG компаниясынан BMW-нің қозғалтқыштар бизнесін сатып алғаннан кейін, BFW авиакомпаниясы мен BMW қозғалтқыштар өндірушілерінің бірігуіне ешқандай кедергі болмады.

Қайта құру

Bayerische Flugzeugwerke (BFW/Bavarian Aircraft Works) 1926 жылы Аугсбургте, Баварияда, Udet Flugzeugbau GmbH акционерлік қоғамға айналған кезде қайта құрылды. Алғашқы кезеңде BMW AG компаниясының бұл компанияда үлесі болды және оның өкілі болып Йозеф Попп тағайындалды, ол қадағалау кеңесінде орын алды. Вилли Мессершмитт 1927 жылы компанияға бас дизайнер және инженер ретінде қосылды және жобалау тобын құрды. Алғашқы жобалардың бірі – Мессершмитт М20 – дизайнер мен компания үшін катастрофаға ұшырауға жақын болды. Көптеген прототиптер апатқа ұшырады, олардың бірі Ханс Хакмактың өмірін қиды, ол Эрхард Милхтің жақын досы, Deutsche Luft Hansa және Германияның азаматтық авиация органдарының басшысы болды. Мильх Мессершмиттен жауап алмағанына ренжіді, бұл оған өмір бойы жек көру сезімін тудырды. Мильх ақырында Мессершмиттпен барлық келісімшарттарды бұзды және 1931 жылы BFW компаниясын банкротқа мәжбүр етті. Алайда Мессершмиттің Юго Юнкерспен болған достығы оның және BFW мансабының тоқырауына жол бермеді, ол 1933 жылы қайта жандандырылды. Мильх 1938 жылға дейін Мессершмиттің BFW компаниясын иеленуіне кедергі келтірді, сондықтан ерте Мессершмитт жобалары "Bf" деп белгіленді. Мессершмитт "жеңіл конструкция" деп аталатын концепцияны ұсынды, онда әдетте бөлек болатын жүк көтергіш бөлшектер бір ғана күшейтілген қоршауға біріктірілді, осылайша салмақты үнемдеп, өнімділікті арттырды. Бұл концепцияның алғашқы сынағы Bf 108 Taifun спорттық ұшағында жүзеге асты, ол жақын арада түрлі рекордтарды орнатты. Осы нәтижелерге сүйене отырып, компания Luftwaffe-ның 1935 жылғы истребитель конкурсына жоба ұсынуға шақырылды және Bf 109 ұшағымен жеңіске жетті, ол осы құрылымдық әдістерге негізделген. Осы сәттен бастап Мессершмитт нацистік партияның сүйіктісіне айналды, оның дизайнымен қатар саяси қабілеттері мен Германияның оңтүстігіндегі зауытының орналасқан жері де маңызды болды, ол солтүстік жағалаудағы авиациялық фирмалардың "шоғырлануынан" алыс болды. BFW 1938 жылдың 11 шілдесінде "Messerschmitt AG" болып қайта құрылды, Вилли Мессершмитт төраға және басқарушы директор болып тағайындалды. BFW компаниясының атын өзгерту нәтижесінде компанияның RLM белгісінің префиксі "Bf" -дан "Me" -ға өзгерді, барлық жаңа жобалар үшін, RLM сатып алу күнінен кейін қабылдаған. Bf 109 және 110 сияқты қолданыстағы типтер ресми құжаттарда бұрынғы белгілеуін сақтады, бірақ кейде жаңа белгілер де қолданылды, көбінесе Leipzig қаласындағы Erla Maschinenwerk сияқты қосалқы мердігерлер тарапынан. Іс жүзінде барлық BFW/Messerschmitt ұшақтары, Bf 108 төрт орындық туристік монопланынан бастап, Bf 163 жеңіл бақылау ұшағына дейін (Fieseler Fi 156 жобасымен сәтсіз бәсекелескен үкіметтік келісімшартты ұтып алған) "Bf" префиксімен, ал барлық кейінгі типтер "Me" префиксімен белгіленді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс кезінде «Мессершмитт» ірі конструкциялық жеткізушіге айналды, олардың Bf 109 және Bf 110 ұшақтары соғыстың бірінші жартысында күштің басым бөлігін құрады. «Мессершмитт» тағы бірнеше жобаға тапсырыс берді, соның ішінде алып Me 321 Gigant көліктік планері және оның алты қозғалтқышты Me 323 ұшағы да болды. Алайда, соғыстың екінші жартысында «Мессершмитт» дерлік толығымен реактивтік ұшақтарға көшті, әлемдегі алғашқы қолданысқа енгізілген реактивтік истребитель – Me 262 Schwalbe («Қарлығаш») ұшағын жасады. Олар сондай-ақ DFS жасаған Me 163 Komet ұшағын да өндірді, ол қызметке түскен алғашқы ракеталық ұшақ болды. «Мессершмитт» екінші дүниежүзілік соғыстың екінші жартысында осы ұшақтарға қажетті көптеген бөлшектерді жасау үшін құл еңбегіне көп сүйенді; бұл бөлшектер Sankt Georgen an der Gusen (Австрия) қаласындағы үлкен туннельдер жүйесінде құрастырылды. Құлдық еңбекті қатыгездікке ұшыраған KZ Gusen I және Gusen II лагерьлерінің тұтқындары, сондай-ақ жақын орналасқан Маутхаузен концлагерінің тұтқындары ұсынды, олардың барлығы Сент-Горген карьерлерінің жанында орналасқан. KZ Gusen-де осы ұшақтарды өндіру кезінде Испания, Италия, Польша, Словения, Франция, Ресей, венгр еврейлері және тағы жиырма ұлттың өкілдерінен 40 000 тұтқын қаза болды. «Мессершмитт» шенеуніктері тұтқындардың жұмысын бақылау үшін концлагерьде казармалар ұстады. «Мессершмитт» және оның бас директоры Вилли Мессершмитт 1920 жылдары Мис ван дер Рохе мен Лилли Райх жобалаған Брнодағы әйгілі Вилла Тугендхатты да пайдаланды; соғыс кезінде «Мессершмитт» ұшақ зауыдының кеңсесі мен гестапо мүлікті басып алды. «Мессершмитт» нашар конструкцияланған ұшақтарды да жасады; 110-ға жалғастыру ретінде жасалған Me 210, компанияның күштеп таратылуына әкеп соққан аэродинамикалық апатқа ұшырады. Конструкциялық мәселелер ақырында Me 410 Hornisse ұшағында шешілді, бірақ 262-ге назар аударғанға дейін одан аз ғана саны салынды. Соғыстың соңында Junkers Ju 390 және 1943 жылдың ақпан айында құрылысы басталмаған Heinkel He 277 ұшақтарымен бәсекелесіп, «Мессершмитт» ауыр «Америка бомбалаушысы» конструкциясы бойынша жұмыс істеді, ол Me 264 деп аталды. Оның үш прототипі салынды, ал біріншісі 1942 жылдың желтоқсанында ұшты, бірақ ол жауынгерлік қимылдарға қатысуға үлкермеді.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін он жыл бойы компанияға ұшақ шығаруға рұқсат берілмеді. Компания тапқан бір балама – үш дөңгелекті мотоцикл / көпіршік тәрізді автомобиль немесе кабиналы роллер (кабиналы скутер) KR175 / KR200, оны ұшқыш-инженер Фриц Фенд жасаған. Бұл автомобильдер шын мәнінде Фендтің Регенсбургтегі Мессершмитт зауытындағы жеке компаниясымен өндірілді, ал Вилли Мессершмитт олардың атын өз атына беруді шешкеннен басқа, көліктерге қатысы болған жоқ. KR200 өндірісі 1964 жылы тоқтатылды. Мессершмитт зауыты сонымен қатар, негізінен металл каркасқа негізделген "өздігінен құрастыру жиынтығы" ретінде жобаланған құрастырылған үйлерді де өндірді.

Әуе қатынасына қайта оралу

1968 жылғы 6 маусымда Messerschmitt AG шағын азаматтық құрылыс және азаматтық авиация фирмасы Bölkow-пен бірігіп, Messerschmitt Bölkow атанды. Келесі мамыр айында компания Hamburger Flugzeugbau (HFB) фирмасын сатып алды. Содан кейін компанияның атауы Messerschmitt Bölkow Blohm (MBB) деп өзгертілді. 1989 жылы MBB компаниясы DASA-ға қосылды. Кейін DASA "EADS Germany" ретінде жұмыс істеді, қазір ол Airbus болып табылады.

Ұшақ

Модель атауы Алғашқы ұшу Ескермелер M17 1925 спорттық ұшақ M18 1926 жолаушылар тасымалы M19 1927 спорттық ұшақ M20 1928 жолаушылар тасымалы M21 1928 оқу-жаттығу бипланының прототипі M22 1928 орташа бомбалаушы бипланының прототипі M23 спорттық ұшақ M24 1929 жолаушылар тасымалы M25 салынбаған спорттық ұшақ M26 1930 жеңіл ұшақтың прототипі M27 1930 спорттық ұшақ M28 1931 почта тасымалының прототипі M29 1932 спорттық/жарыс ұшағы M31 1932 спорттық ұшақ M33 салынбаған өте жеңіл парасол қанатты бір орындық моноплан M35 1933 M23 негізінде жасалған спорттық ұшақ M36 1934 жолаушылар тасымалы Bf 108 Taifun (Тайфун) 1934 оқу-жаттығу және тасымалдау ұшағы Bf 109 1935 истребитель, бомбалаушыға қарсы ұшақ; кейінгі нұсқалары кейде субподрядшының дерек плиталарында қателікпен "Me 109" деп белгіленген Bf 110 1936 қос қозғалтқышты ауыр истребитель, түнгі истребитель Me 155 салынбаған жоғары биіктіктегі истребитель, Bf 109 негізінде жасалған; салынбады, жоба Blohm + Voss компаниясына Bv 155 ретінде берілді Bf 161 1938 барлау ұшағы; прототип Bf 162 Jaguar (Ягуар) 1937 Bf 110 негізінде жасалған жылдам бомбалаушы (schnellbomber) Bf 163 1938 STOL барлау ұшағы; прототипі Weserflug AG компаниясымен салынды, Fieseler Fi 156 Storch компаниясымен әскери келісім шарты жоғалды Me 163 Komet (Комета) реактивті истребитель Bf 165 1937 ұзақ қашықтыққа арналған бомбалаушы жобасы Me 208 Bf 108-дің жақсартылған және үлкейтілген нұсқасы Me 209 1938 әлемдік авиациялық жылдамдық рекордын жаңару үшін жасалған; истребительге айналдыруға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды Me 209 II 1943 истребитель; Bf 109-дың жаңартылған нұсқасы, ешқашан өндірілмеді Me 210 1939 қос қозғалтқышты ауыр истребитель; сонымен қатар барлау үшін де қолданылды Me 261 Adolfine (Адольфина) 1941 ұзақ қашықтыққа арналған рекордты жаңару үшін жасалған; үш дана салынды және барлау үшін қолданылды Me 262 Schwalbe (Қарға) 1942 қос қозғалтқышты истребитель және шабуыл ұшағы; алғашқы операциялық реактивтік истребитель Me 263 реактивтік истребитель, ешқашан ұшқан жоқ; Me 163-тің жетілдірілген нұсқасы Me 264 Amerika (Америка) 1942 стратегиялық бомбалаушы, Ju 390 және салынбаған He 277 ұшақтарымен бәсекелестікке түскен Amerika Bomber бағдарламасы бойынша жасалған Me 265 салынбаған шабуыл ұшағы, ұсынылған Me 309 1942 истребитель; Bf 109-ды алмастыруға арналған жетілдірілген, бірақ тиімсіз дизайн Me 310 1 құрастырылған, Me 210-ның жетілдірілген, қысыммен жабдықталған нұсқасы, ұсынылған Me 321 1941 үлкен тасымалдаушы жолоушық ұшағы Me 323 Gigant (Гигант) үлкен тасымалдаушы ұшақ; Me 321-дің қуаттандырылған нұсқасы Me 328 импульстік қозғалтқыштың күшімен жұмыс істейтін selbstopfer немесе паразиттік истребитель Me 329 салынбаған ауыр бомбалаушы-истребитель; қуатсыз жолоушық ұшағы ғана Me 334 құйрықсыз истребитель, Me 163-ке ұқсас (әзірлеу тоқтатылды) Me 362 3 турбореактивті жолаушылар ұшағы (әзірлеу тоқтатылды) Me 409 жоғары биіктіктегі истребитель жобасы; Bv 155-ке айналды Me 410 Hornisse (Шершень) 1943 қос қозғалтқышты ауыр истребитель және жылдам бомбалаушы; Me 210-ның жетілдірілген нұсқасы Me 509 салынбаған истребитель, Me 309 негізінде жасалған, қозғалтқышы P 39 Airacobra сияқты кабинаның артында орналасқан Me 510 қос қозғалтқышты бомбалаушы-истребитель (салынбады) Me 609 ауыр истребитель; Bf 109Z және Me 409 сияқты екі Me 309 фюзеляжын бір ұшақ корпусына біріктірді (әзірлеу тоқтатылды) P.08 01 1941 ұшпаған стратегиялық бомбалаушы жобасы P.1079 1939 ұшпаған ұзақ қашықтыққа арналған итергіш бомбалаушы дизайны P.1092 ұшпаған прототип P.1095 ұшпаған көп мақсатты ұшақ прототипі P.1099 ұшпаған көп мақсатты ұшақ прототипі, Me 262-нің жақсартылған нұсқасы P.1100 ұшпаған тактикалық бомбалаушы дизайны P.1101 ұшпаған прототип айырбастамалы қанатты реактивтік истребитель; кейін Bell X 5-ке шабыттандырды P.1102 ұшпаған айырбастамалы қанатты бомбалаушы/ауыр истребитель P.1103 ұшпаған реактивтік истребитель P.1104 ұшпаған реактивтік истребитель P.1106 ұшпаған P.1101-дің жақсартылған нұсқасы P.1107 ұшпаған реактивтік бомбалаушы дизайны P.1109 ұшпаған көлденең қанатты истребитель дизайны P.1110 ұшпаған жоғары биіктіктегі истребитель прототипі P.1111 ұшпаған истребитель/истребитель прототипі P.1112 ұшпаған прототип құйрықсыз реактивтік истребитель; кейін Vought F7U Cutlass-қа шабыттандырды