Кіріспе

Вирго шоғырын қамтитын галактикалық үлкен шоғыр

Өмірбаян

Уильям және Джон Гершель 1863 жылы жариялаған тұмандықтардың алғашқы үлкен жиынтығынан бастап, Қыз шоқжұлдызында, солтүстік галактикалық полюске жақын тұмандықтардың көп болуы белгілі болды. 1950 жылдары француз-американдық астроном Жерар де Вокулеурс бұл артықшылықтың галактикалар сияқты ірі құрылымды көрсететінін алғаш айтты, 1953 жылы "Жергілікті Супергалактика" терминін енгізіп, 1958 жылы оны "Жергілікті Суперкластер" (LSC) деп өзгертті. Харлоу Шэпли 1959 жылғы "Жұлдыздар мен адамдар" кітабында "Метагалактика" терминін ұсынды. 1960 және 1970 жылдары Жергілікті Суперкластердің (LS) нақты құрылым болып табыса ма, әлде галактикалардың кездейсоқ жиынтығы ма, деген пікірталас болды. Бұл мәселе 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында жүргізілген кең ауқымды қызыл жылжу зерттеулерімен шешілді, олар супергалактикалық жазықтықта галактикалардың жапсарылған шоғырлануын нақты көрсетті.

Құрылымы

1982 жылы жарияланған толыққанды мақалада Р. Брент Тулли ЛС-тің негізгі құрылымына қатысты зерттеулерінің қорытындыларын ұсынды. Ол екі негізгі бөліктен тұрады: суперкластердің жарық галактикаларының үштен екі бөлігін қамтитын айқын түрде жалпақталған диск және қалған үштен бірін қамтитын шамамен шар тәрізді гало. Диск өзі жұқа (~1 Мпк) эллипсоид болып келеді, оның ұзын осінің қысқа осіне қатынасы кем дегенде 6:1, ал мүмкін 9:1 дейін жетеді. 2003 жылдың маусым айында 5 жылдық екі градустық өріс галактикаларының қызыл жылжуын зерттеу (2dF) нәтижелері астрономдарға ЛС-ті басқа суперкластерлермен салыстыруға мүмкіндік берді. ЛС – бұл әдеттегі тығыздығы төмен (яғни, жоғары тығыздықты ядросы жоқ) және салыстырмалы түрде кішкентай суперкластер. Оның ортасында бай галактикалардың бір кластері орналасқан, оны галактикалар жіптері мен тығыздығы төмен топтар қоршап тұр. Жергілікті топ ЛС-тің шетінде, Форнакс кластерінен Вирго кластеріне дейін созылатын кішкентай жіп тәрізді құрылымда орналасқан. Ұзын жіп тәрізді құрылымдар басымдық танытады. Мысалы, ЛС-ке ең жақын суперкластер – Гидра-Кентавр суперкластері, ол шамамен 30 Мпк қашықтықта басталып, 60 Мпк-қа дейін созылады.

Үлкен ауқымды динамика

1980 жылдардың соңынан бері жергілікті топтың ғана емес, кем дегенде 50 Мпц қашықтықтағы барлық материя Норма кластеріне (Абел 3627) қарай шамамен 600 км/с жылдамдықпен біркелкі қозғалысқа ие екені анықталды. Линден Белл және авторлар тобы (1988) осы құбылыстың себебін "Ұлы тартымдылық" деп атады. Қазіргі таңдағы түсінік бойынша, Ұлы тартымдылық – галактикалардың одан да ірі құрылымдарының массалық орталығы болып табылады, бұл құрылым "Ланиакея" деп аталады және Вирго супершоғыры (оның ішінде Жергілікті топ), Гидра-Центавр супершоғыры, Паво-Индус супершоғыры және Форнакс тобын қамтиды. Ұлы тартымдылық, бүкіл супершоғырмен бірге, Шэпли супершоғырына қарай қозғалып бара жатыр, оның орталығы Шэпли тартымдылығы болып табылады.

Қара зат

LS-тің жалпы массасы M ≈ 1015 және жалпы оптикалық жарықтығы L ≈ 3 құрайды. Салыстыру үшін, Күннің абсолюттік шамасы 4,83, Галактиканың абсолюттік шамасы -20,9 және Галактиканың массасы ескерілгенде, Галактика үшін масса мен жарық арақатынасы 63,8-ге тең. Бұл арақатынастар ғаламда қараңғы материяның көп мөлшерде болуының негізгі дәлелдерінің бірі болып табылады; егер қараңғы материя болмаса, масса мен жарық арақатынасының әлдеқайда төмен болуы күтілер еді.