Кіріспе

Уолтер Ланц Продакшнс – американдық анимациялық студия. Ол 1928 жылдан 1972 жылға дейін жұмыс істеді және Universal Pictures үшін анимацияның негізгі жеткізушісі болды. Студия бастапқыда Universal киносының магнаты Карл Лэммлдің бастамасымен Universal Cartoon Studios ретінде құрылды. Лэммл анимация студиясынан тыс мультфильмдерді келісімшартпен алуға байланысты компанияның үздіксіз саясатынан шаршаған еді. Лэммлдің жартылай жұмыс істейтін шофері және Джон Р. Брей студиясының анимация өндірісінің барлық элементтерінде мол тәжірибесі бар ардагері Уолтер Ланц бөлімді басқаруға таңдалды. 1935 жылы студия Universal-ден бөлініп, Ланцтың тікелей бақылауында Уолтер Ланц студиясы болды, ал 1939 жылы Уолтер Ланц Продакшнс деп қайта аталды. Ланц өзінің кейіпкерлеріне авторлық құқықты алуға қол жеткізді. Мультфильмдер 1947 жылға дейін Universal арқылы таралды, 1947–49 жылдары United Artists таратуына ауысты, ал 1950 жылдан 1972 жылға дейін қайта Universal арқылы таралды. Студияның ең танымал кейіпкерлері Вуди Дроковый, Энди Панда, Чилли Вилли және Освальд Бақытты Қоян болды. Музыкаға бағытталған Swing Symphony мультфильмдері де табысты туындылардың бірі болды, бірақ екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін свинг музыкасының танымалдылығы төмендеген соң тоқтатылды.

1928-1935: Universal Cartoon Studios-тің ашылу жылдары

Ланц өзінің мансабын 1910 жылдары Уильям Рэндольф Херсттің «Нью-Йорк Американ» газетінің өнер бөлімінде бастады, ал карикатура индустриясындағы алғашқы қадамдарын Херсттің «Халықаралық кино қызметінде» жасады, ол 1918 жылы барлық қызметкерлерін «Брей Продакшнсқа» ауыстырды. 1920 жылдардың ортасында Ланц студияның ең танымал мультфильмін – «Динки Дудлды» режиссерлік етіп (және актерлік ойнап), сонымен қатар продюсерлік қызметін де атқарды, себебі «Брей» Хол Роуч пен Мак Сеннетпен тікелей эфирдегі комедиялар жасау арқылы бәсекелесуге тырысты. «Брей Продакшнс» 1928 жылы жабылды, ал Ланц Голливудқа көшіп, студия ашуға тырысып, сонымен қатар бірінен соң бірі жұмыс істеп, өмір сүруге талпынды, оның ішінде «Универсалдың» иесі Карл Лэммлдің лимузинін жүргізу де болды. Шоферлік жұмыс Ланцты «Универсал» үшін мультфильмдер шығаратын «Винклер Студиясына» жеткізді. 1929 жылдың басында «Универсал» Чарльз Минц пен Джордж Винклердің (авторы Уолт Дисней) «Бақытты қоян Освальд» мультфильмдерін таратты. Алайда, өнімнің сапасы төмендегендіктен серияның танымалдылығы азайды. Лэммл Минц пен Винклерді жұмыстан босатып, енді студия ішіндегі анимациялық студияны басқаратын адамды іздеді. Ланц Лэммлмен покерде ойнап, студияны жеңіп алды. Ланцтың өндірген алғашқы «Освальд» мультфильмі – «Race Riot» болды, ол 1929 жылдың 2 қыркүйегінде шықты. Студияның алғашқы аниматорларының қатарында Винклердің тәжірибелі қызметкерлері Ролин Гамильтон, Том Палмер және «резеңке шланг» стилінің пионері Билл Нолан болды. Берт Фиске алғашқы мультфильмдерге музыка жазды, бұрын Винклердің бірнеше «Освальд» мультфильмдеріне де музыка салған болатын. Қызметкерлер қатарына Пинто Колвиг пен Фред Эйвери де қосылды. 1928 жылғы Ланцтың алғашқы мультфильмдері Дисней мен «Винклер Продакшнс» мультфильмдерінің дәстүрінде сюжеттік желілер мен әңгімелер негізінде құрылды. «Освальд» мультфильмдерін мюзиклге айналдыру – бөлек мәселе болды, бірақ 1930 жылдың ортасына қарай Ланц пен оның командасы бұл мақсатқа қол жеткізді. Алайда, осы процесте Освальдтың мінезі біркелкі болмай қалды, ол әртүрлі әзілдерге сәйкес келу үшін күрт өзгеруі мүмкін еді. Ланцтың музыкалық жетекшілері де өзгерді. Дэвид Брукманның орнына Ланц Пол Уайтман оркестрінің мүшесі Джеймс Дитрихті шақырды, осылайша 1920 жылдардың джаз дәуірінің дыбысы Ланцтың алғашқы мультфильмдерінің маңызды бөлігіне айналды. Ол 1937 жылға дейін студияның тұрақты музыкалық директоры болып қалды. 1930 жылдың басында Лэммл жариялаған 13 мультфильмдік серия үшін Ланц пен Нолан «Фанни Эзеу» деп аталатын кейіпкерді жасады, бірақ бұл мультфильмдер ешқашан шығарылмады. 1931 жылы Ланц экономикалық қиындықтарға тап болды және фильмдерінің ұзақтығын қысқартуға, сондай-ақ Диснейдің ертедегі «Освальд» мультфильмдерінің бірнешесін пост-синхронизациялауға мәжбүр болды. Осы қиындықтан шығудың тағы бір жолы – жаңа жұлдызды, Құс күшікті бейнелейтін қысқа мультфильмдер сериясын жасау арқылы назар аудару болды. Ланц пен Нолан студияны екі бөлікке бөлді: Ланц «Пуч» мультфильмдерін, ал Нолан «Освальд» мультфильмдерін жасайтын болды, екі серияда да Ұлы депрессияның ауыр жағдайлары көрсетілді. «Пуч» аса танымал болған жоқ және 1933 жылы серия тоқтатылды. Келесі жылы Нолан студиядан кетіп, бір жыл бойы көрсетілген «Cartune Classics» сериясы басталды.

1935-1940: Освальдтың құлдырауы және жаңа кейіпкерлердің келуі

Құрылтайшы Карл Леммл мен оның отбасының Universal компаниясын басқаруы қаржылық қиындықтарға байланысты әлсіреп, 1936 жылы тоқтатылды. Джон Чивер Коудин Universal-дың жаңа президенті болды. Басқару құрамы өзгерген соң, Ланц студиясын тәуелсіз етуге Universal-дан рұқсат сұрауға мүмкіндік алды. Universal келісім берді және 1935 жылдың 16 қарашасында Ланц студияны өз меншігіне алды, бірақ ол Universal алаңында қалды. 1930 жылдардың ортасы мен соңында Освальдтың танымалдылығы төмендеді, ал Ланц оны алмастыру үшін басқа кейіпкерлермен тәжірибе жасады. Бірқатар сәтсіз әрекеттерден кейін 1939 жылғы «Энди Панданың өмірі басталады» мультфильмі дереу танымал болды, ал Энди Панда 1938 жылы зейнеткерлікке шыққан Освальдты сәтті алмастырды. Ланц 1939 жылы, Эндидің дебютінен аз бұрын, толық түрлі өндіріске көшті. 1940 жылы Уолтер Ланц студиясы қиын жағдайға түсті. Universal тағы да ауыр қаржылық қиындықтарға және банкроттыққа тап болды және енді тәуелсіз Lantz студиясына берілетін апталық авансты қысқартуға шешім қабылдады. Бұл Ланцты қаржының балама көздерін іздеуге мәжбүр етті, нәтижесінде студияны біраз уақытқа жабуға тура келді. Ланц өзінің фильмдерінің кейіпкерлеріне (оның ішінде Бақытты қоян Освальдқа) құқықтарды алды және «Crazy House» атты Энди Панда мультфильмі Ланцтың алғашқы толық тәуелсіз фильміне айналды. Ланц бұл фильмін Universal басшыларына соңғы үндеу ретінде пайдаланды және ақырында олармен қанағаттанарлық келісімге келді. 1940 жылдың күзінде Ланц студиясы қайтадан жұмыс істей бастады. Осы жылы Ланцтың ең үлкен жұлдызы – Вуди Вудпекер дебют жасады, ол «Энди Панда» мультфильміндегі «Knock Knock» эпизодында алғаш рет пайда болды.

1940-1947: Свинг симфониялары және "Кім екенін болжаңыз"

Вуди тез арада өте танымал болды, 1941 жылдың басында оған жеке серия берілді және ол Уолт Диснейдің Дональд Дагы сияқты 1930 жылдардың соңы / 1940 жылдардың басындағы "әжуалы құс" мультфильм кейіпкерлерінің ең танымал мысалына айналды. "Scrub Me Mama With A Boogie Beat" және "Boogie Woogie Bugle Boy" (бұрынғысы шығарылғаннан кейін көп ұзамай нәсілдік стереотиптерге байланысты дау тудырып, тіпті наразылықтарға себеп болды) мультфильмдерінің табысы сол күзде "Swing Symphony" сериясының басталуына әкелді, онда көбінесе сол заманғы танымал музыканттар қатысты. Бұл серия 1945 жылы биг-бенд дәуірінің аяқталуымен бітті. Студияның 1930 жылдардағы мультфильмдеріне Джеймс Дитрих, "Victor Records" продюсері Нат Шилкрет және "Harman Ising" ардагерлері Франк Марсалес пен Даррелл Калкер сияқты композиторлар музыка жазды, ал 1940 жылдың соңында Калкер мен Марсалес музыкалық безендіруді өз мойнына алды. Калкердің аранжировкалары ерекше сойқанақ ырғағымен ерекшеленді. Диснейдің "Аққу ханшайым және жеті нан" фильмінің табысынан кейін "Lantz" студиясы Абботт пен Костелло комедиялық дуэтінің қатысуымен "Аладдин және оның шамшасы" фильмін түсіруді жоспарлады, бірақ "Мистер Баг қалаға барады" мультфильмі кассада сәтсіз болғаннан кейін "Аладдин" түсірілмеді. Онжылдықтың соңында Ланц тағы да толықметражды мультфильм жасауға тырысты, бірақ ол жоспар жүзеге аспады.

19471949: United Artists және алғашқы жабылу

1947 жылы Ланц өзінің жеті жылдық Universal келісімшартын Universal компаниясының жаңа вице-президенті Мэтти Фокспен қайта жаңартты. Келісім жаңа меншік иелері компанияны Universal International деп өзгертіп, Universal компаниясының көптеген саясатын жойғанда бұзылды. Жаңа басшылық Ланцтың кейіпкерлеріне лицензия және тауарлық құқықтарды алуға талап етті. Ланц бас тартты және 1947 жылға қарай бас компаниядан шығып, 1947 және 1949 жылдың басында United Artists арқылы 12 мультфильмді тәуелсіз түрде шығарды. Бұл кезеңдегі мультфильмдер бұрынғы Universal шығарылымдарымен салыстырғанда, әлдеқайда жақсы анимацияланған, негізінен режиссер және Disney ардагері Дик Ландидің, сондай-ақ Эд Лав сияқты Disney ардагерлерінің әсерінен болды. Бұл дәуір сонымен қатар танымалдылығы төмендеп бара жатқан Энди Панда мультфильмдерінің соңғы шығарылымын белгіледі. United Artists компаниясымен жасалған келісім бойынша Ланц өзінің мультфильмдерінің өндіріс шығындарын өтеу үшін кассалық түсімдердің белгілі бір пайызын алуға тиіс болды. Бірақ UA, сол кезде индустриядағы 1920 жылдардағы беделін қайта жаңғыртуға тырысқан қиын жағдайдағы студия болғандықтан, Ланцтың қысқа метражды фильмдерінен түскен соманың өте шағын бөлігін ғана есепке алды. Нәтижесінде Ланц Bank of America банкінен алған 250 000 долларлық несиесін (ол 1942 жылы Irving Trust банкін тастаған еді) асып кетті. BAC президенті Джо Розенбергтің кеңесімен Ланц 1949 жылдың соңында несиесі төленгенге дейін студиясын уақытша жабуға шешім қабылдады. Ол Universal компаниясынан үзіліс кезінде өзінің ескі фильмдерін қайта шығаруды сұрады, бұл өтінішті Universal президенті Нейт Блумберг қабылдады. Осы уақыт аралығында Ланц Coca Cola үшін бірқатар фильмдерге жарнама жасап, кейіпкердің танымал әні "The Woody Woodpecker Song" таныстырды. Сондай-ақ ол өзінің фильмдерін анимациялайтын студияларды іздеу үшін Еуропаға барды, онда АҚШ-та кездеспейтін мемлекеттік қолдаулар мен төмен еңбек құнына үміттенеді. Алайда, соғыстан кейінгі елдердің экономикалық жағдайы және Голливудтан гөрі күшті кәсіби одақтардың болуы оны кері қайтаруға және Америкада фильмдер түсіруді жалғастыруға мәжбүр етті.

1950-1967: Қайта өрлеу және теледидарға шығу

1950 жылы Уолтер Ланц студиясы қайтадан есігін ашты. Студияның алғашқы жұмысы – сол жылдың 27 маусымында шыққан Джордж Палдың «Destination Moon» фильмі үшін Вуди Вудпикердің қатысқан қысқаша эпизоды болды. Содан кейін Ланц Universal компаниясымен келесі жылы шығатын жеті мультфильм туралы жаңадан келісім жасады, олардың барлығында Вуди Вудпикер болуы керек еді. Ланц және оның командасы бірден жаңа қысқаметражды фильмдерге кірісті. Осы жаңа фильмдердің екеуі – «Puny Express» және «Sleep Happy» – бұрын United Artists кезеңінде Бен Хардавей мен Хек Алленмен сценарийленген болатын. 1951 жылы жаңа мультфильмдер шығып, бірден көрермендердің сүйіктісіне айналды. Олардың сәттілігі соншалықты жоғары болды, Universal келесі жылға тағы алты қысқа фильмке тапсырыс берді. 1951 жыл Уолтер Ланц студиясы үшін жаңа дәуірдің басталуын білдірді. 50-ші жылдардың ортасында киноиндустрия қиындыққа тап болып, қаржылық шығынға ұшырады, демек мультфильмдерге арналған бюджет азайды. 1956 жылға қарай қысқаметражды фильмдер саласында бар болғаны жеті анимациялық продюсер қалды, ал онжылдықтың соңына қарай бұл сан үшке дейін кеміді. Уолтер Ланц және оның дистрибьюторы Universal Pictures жаңа қысқа фильмдердің өндіріс құнын өтеудің жалғыз жолы – өнімдерін теледидарға шығару екенін түсінді. Universal компаниясының қысқаметражды фильмдер бөлімінен Норман Глюк Лео Бернет агенттігімен келісім жасасты, ол Ланцтың ескі өнімдерін теледидарда көрсетуді ұсынды. Бернетт Kellogg's жаңғақтарының есебін басқарды, ал Ланц жақын арада Kellogg's өкілдерімен келісімшартқа қол қою үшін кездесті. Бастапқыда Ланц аса ынталы болған жоқ және ол тек «теледидарға мәжбүр болғандықтан» және «театрлар үшін мультфильмдер жақын арада жойылатындықтан» осы саламен айналысып жатқанын мойындады. «Вуди Вудпикер Шоу» 1957 жылдың 3 қазанында ABC телеарнасында түстен кейін дебют жасады және 1958 жылдың қыркүйегіне дейін көрсетілді. Сериал аптасына бір рет, бейсенбі күндері кешке, қысқартылған «Микки Маус клубының» алғашқы жарты сағатын алмастырып көрсетілді. Ланц өзінің бұрынғы мультфильмдерін жаңа тікелей эфирлік түсірілімдермен біріктіріп, шоуға көрермендерді де, өзін де қанағаттандыратын жаңа көрініс берді. Шоу үшін жасалған «Уолтер Ланцпен бір сәт» атты тікелей эфирлік және анимациялық сегменттерде оның «мультфильмдерінің» анимациялық процесі қалай жұмыс істейтіні және сценаристтер қалай сюжеттер мен кейіпкерлерді ойлап табатыны туралы ақпарат берілді. Тікелей эфирлік сегменттерді Дисней студиясынан келген Джек Ханна режиссерлік етті, ол бұрын Дисней шоуы үшін ұқсас тікелей эфирлік/анимациялық серияларды жасаған.

1967-1972 жж. соңғы жылдары

1969 жылға қарай басқа киностудиялар анимациялық бөлімдерін жапты, нәтижесінде Уолтер Ланц театрлар үшін мультфильмдер жасап тұратын екі продюсердің бірі болды. Екінші студия – Ланцтың бұрынғы мердігері United Artists үшін жұмыс істеген DePatie–Freleng Enterprises компаниясы еді. 1967 жылдан студия 1972 жылы жабылғанға дейін Universal Ланц мультфильмдерін жинақтар түрінде таратты, ал кинотеатрлар оларды белгілі бір ретпен көрсетпеді. Ланц 1972 жылы студияны жапты; кейін ол сол кезде оларды өндіруді жалғастыру және бизнес жүргізу экономикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін түсіндірді, себебі өсіп келе жатқан инфляция оның табысын кемітті, ал Universal ескі мультфильмдерін қайта шығару арқылы қалған сұранысты қанағаттандырды. «Bye Bye Blackboard» мультфильмі, Вуди Дроковый туралы мультфильм, Уолтер Ланц студиясында жасалған соңғы мультфильмдердің қатарына кірді. 1972 жылғы маусым үшін он үш мультфильм аяқталды: біреуі – «Чили Вилли» туралы, төртеуі – «Бейри отбасы» туралы, ал қалғандары Ланцтың басты кейіпкері Вуди Дроковый туралы. Оның қысқа мультфильмдерінен пайда табуға он жыл кететінін білген Ланц компанияның жұмысын тоқтатуға шешім қабылдады және сол жылдың 10 наурызында хабарлама жасаған кезде қызметкерлерімен қоштасу кешін өткізіп, оларға Вуди сағаттарын сыйлады.

Мұра

Басқа ірі американдық анимациялық студиялардан өзгеше, Ланц студиясы американдық анимацияның классикалық кезеңінде толыққанды жұмыс істемеді, 1949 жылы жабылып, екі жылдан кейін қайта ашылды. 1972 жылы, американдық анимацияның алтын ғасыры аяқталғаннан кейін, ол мүлдем жабылды. Содан бері студияның кейіпкерлері синдикаттық телесериалдарда және лицензиялық тауарларда пайдаланылып келеді. Ланц 1931–1932 жылдардағы Диснейдің Освальд мультфильмдерінің алтауын қайта шығарды, олардың ішінде «Троллейбус қиындықтары», «Ұлы қарулар!» және «Океаннан секіру» фильмдері бар. Студия тарихы бойы орташа сапалы анимациялық студия ретінде танылды. Ланцтың анимациялық қысқаметражды фильмдері («Картундар» деп аталды) «Территун» және «Famous Studios»-тан жақсырақ деп есептелді, бірақ олар «Уолт Дисней Продакшн», «Warner Bros. Cartoons», «MGM Cartoons», «Fleischer Studios» немесе «UPA» сияқты студиялардың көркемдік жетістіктеріне жете алмады. Дегенмен, студия басқа студиялардан келген таланттарды пайдаланды, олар сол жердегі басқарудан шаршап, Ланц студиясын жұмыс істеуге ыңғайлы орын деп тапты. Текс Эвери – Уолтер Ланц Продакшн қайта жаңғырғанда пайда тапқан көптеген таланттардың бірі ғана. 1984 жылы Ланц барлық мүлкін «MCA Inc.» компаниясына сатты. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін пейзаждар мен мультфильм кейіпкерлерінің натюрморттарын салды. 1994 жылы қайтыс болды. 2006 жылдың ақпанында «NBCUniversal» (қазір Ланц кітапханасының иесі) «Освальд Бақытты Қоян» сауда маркасының құқықтарын және «Уолт Дисней» компаниясы жасаған алғашқы 26 мультфильмге авторлық құқықты «The Walt Disney Company» компаниясына сатты. Бұл сату Освальдқа құқықтарды және «NBC»-нің «NFL» апталық жексенбі кешкі ойындарына құқықтарды сатып алумен байланысты келісімнің бір бөлігі болды. «NBCUniversal» Освальдқа құқықтарды «Disney»-ге сатқандықтан, Ал Майклс «ESPN» және «ABC» компанияларымен келісімшартынан босатылып, «NBC»-ге қосылып, жексенбі кешкі футбол ойындарының комментаторы болды. 2007 жылдың шілдесінде «Universal Pictures» компаниясы «The Woody Woodpecker and Friends Classic Cartoon Collection» атты үш дискілі DVD жинағын шығарды, ол Ланц «Картундарынан» құралған. Екінші том 2008 жылдың сәуірінде, ал 2009 жылы «Woody Woodpecker Favorites» атты жаңа материалдарсыз DVD шығарылды. Анимация тарихшысы Джерри Бек DVD шығарылымдарын жасауға ішінара қатысып, қосымша томдарды шығару жоспарлары қазір тоқтап тұрғанын мәлімдеді. 2008 жылы Крис Меледандри құрған анимациялық өндіріс компаниясы «Illumination» компаниясы «Universal Pictures» компаниясымен келісім жасады, нәтижесінде «Illumination» «NBCUniversal»-дің отбасылық ойын-сауық бөлімі ретінде бекітілді және 2010 жылдан бастап жылына бір-екі фильм шығаратын болды. «Уолтер Ланц Продакшн» сияқты, «Illumination» да шығармашылық бақылауды сақтайды, ал «Universal» фильмдерді таратумен айналысады. «MeTV» тегін эфирлік телеарнасы 2023 жылдың 2 қыркүйегінен бастап Уолтер Ланц мультфильмдерін американдық теледидарға қайта әкелді. Олар әр сенбі сайын «Saturday Morning Cartoons» 3 сағаттық блогының (оның бірі Ланцқа арналған «Вуди Вудпекер Шоу») және апта ішінде «Toon In with Me» бағдарламасының бөлігі ретінде көрсетілді.