Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канада мен АҚШ-тағы таулар тізбегі
Mountain range in Canada and the United States
Жағалау таулары – Солтүстік Американың батыс жағалауындағы Тынық мұхит жағалауындағы ірі тау тізбегі. Олар оңтүстік-батыстағы Юконнан Аляска Панхендл арқылы және Британдық Колумбияның барлық жағалауынан оңтүстікке қарай Фрейзер өзеніне дейін созылады. Таулар тізбегінің атауы теңіз жағалауына жақын орналасқандықтан, оны көбінесе Жағалау тізбегі деп атайды. Бұл тау жиегіне жанартаулық және жанартаулық емес таулар, Тынық мұхит және Шекара жиегінің кең мұздықтары және Каскад жанартаулары деп аталатын жанартау жүйесінің солтүстік шеті кіреді. Жағалау таулары – Каскад таулар тізбегі, Инсуляр таулары, Олимпия таулары, Орегон жағалау тізбегі, Калифорния жағалау тізбегі, Сент-Элиас таулары және Чугач тауларын қамтитын Тынық мұхит жағалаулары немесе Тынық мұхит таулар жүйесі деп аталатын үлкен тау жүйесінің бөлігі. Жағалау таулары сонымен қатар Америка Кордильерасының бөлігі болып табылады, бұл испан тілінде Солтүстік Американың, Орталық Американың, Оңтүстік Американың және Антарктиканың батыс тіректерін құрайтын тау тізбектерінің үзіліссіз тізбегін білдіреді. Жағалау таулары шамамен ұзын және ені орташа. Батыстағы тығыз ылғалды ормандармен қапталған тау жиегі мұздыққа толы шыңдарға дейін көтеріледі, соның ішінде әлемдегі ең үлкен орташа ендік мұздықтары бар. Оның шығыс жақтарында тау жиегі құрғақ ішкі платоға және Скена таулары мен Стикин платосының субарктикалық тайғақ ормандарына дейін созылады. Жағалау таулары Тынық мұхитының айналасындағы жанартаулар мен байланысты таулар шеңберінің бөлігі болып табылады және Британдық Колумбияның ең биік тауларының кейбірін қамтиды. Вэддингтон тауы – Жағалау тауларының ең биік тауы және Британдық Колумбияның ішінде орналасқан ең биік тау, ол Найт Инлеттің басының солтүстік-шығысында, теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан.
The Coast Mountains are a major mountain range in the Pacific Coast Ranges of western North America, extending from southwestern Yukon through the Alaska Panhandle and virtually all of the Coast of British Columbia south to the Fraser River. The mountain range's name derives from its proximity to the sea coast, and it is often referred to as the Coast Range. The range includes volcanic and non volcanic mountains and the extensive ice fields of the Pacific and Boundary Ranges, and the northern end of the volcanic system known as the Cascade Volcanoes. The Coast Mountains are part of a larger mountain system called the Pacific Coast Ranges or the Pacific Mountain System, which includes the Cascade Range, the Insular Mountains, the Olympic Mountains, the Oregon Coast Range, the California Coast Ranges, the Saint Elias Mountains and the Chugach Mountains. The Coast Mountains are also part of the American Cordilleraa Spanish term for an extensive chain of mountain rangesthat consists of an almost continuous sequence of mountain ranges that form the western backbone of North America, Central America, South America and Antarctica. The Coast Mountains are approximately long and average in width. Covered in dense temperate rainforest on its western exposures, the range rises to heavily glaciated peaks, including the largest temperate latitude ice fields in the world. On its eastern flanks, the range tapers to the dry Interior Plateau and the subarctic boreal forests of the Skeena Mountains and Stikine Plateau. The Coast Mountains are part of the Pacific Ring of Firethe ring of volcanoes and associated mountains around the Pacific Oceanand contain some of British Columbia's highest mountains. Mount Waddington is the highest mountain of the Coast Mountains and the highest that lies entirely within British Columbia, located northeast of the head of Knight Inlet with an elevation of .
География
Жағалау таулары Тынық мұхит жоталары, Китимат жоталары және Шекара жоталары деп аталатын үш бөлімнен тұрады. Тынық мұхит жоталары – Жағалау тауларының ең оңтүстік бөлігі, Фрейзер өзенінің төменгі ағысынан Белла-Кулаға дейін созылады. Осы бөлімшеге Оңтүстік Жағалау тауларының бес ірі жағалау мұздығының төртеуі кіреді. Бұл әлемдегі ең үлкен субполярлық мұздықтар, олар көптеген ірі өзендерді сумен қамтамасыз етеді. Орман шаруашылығы және Уистлер курортындағы ірі тау шаңғысы курортынан басқа, осы жотаның көп бөлігі құрылмаған күйде сақталған. Ваддингтон тауы – Жағалау тауларының ең биік тауы, ол Тынық мұхит жоталарының Ваддингтон жотасында орналасқан. Тынық мұхит жоталарының солтүстігінде Китимат жоталары деп аталатын орталық бөлім жатыр. Бұл бөлімше оңтүстіктегі Белла-Кула өзені мен Бёрк арнасынан солтүстіктегі Насс өзеніне дейін созылады. Жағалау тауларының үшінші және ең солтүстік бөлігі – Шекара жоталары, олар оңтүстіктегі Насс өзенінен солтүстіктегі Келсалл өзеніне дейін созылады. Бұл сонымен қатар Жағалау тауларының ең үлкен бөлімшесі болып табылады, Британдық Колумбия мен Аляска шекарасын және солтүстікке қарай Юконға дейін, Юкон өзенінің батыс жағындағы Шампан асуына дейін, одан солтүстікке қарай Юкон жоталарына дейін жатады. Шекара жоталарына бірнеше ірі мұздық алаптары кіреді, оның ішінде Алясканың Джуноу қаласы мен Британдық Колумбиядағы Атлин көлі арасындағы Джуноу мұздығы және төменгі Стикин өзені мен Уайтинг өзені арасында орналасқан Стикин мұз қалқасы бар. Жағалау таулары Тынық мұхитының жанында орналасқандықтан, Британдық Колумбияның климатына зор әсер етеді, ылғалды ауа массаларын көтерілуге мәжбүр етіп, батыс беткейлерге мол жауын-шашын түсіреді, онда жасыл ормандар өседі. Геоғалымдар "Арал аралдары" деп атаған бұл жанартау аралдары, палеозой дәуірінің басында бұрынғы Фаралон плитасының батысқа қарай субдукциясы нәтижесінде пайда болған, бұрыннан бар "Арал плитасы" деп аталатын тектоникалық плитада қалыптасқан. Жаңа континенттік шетке көтерілген Фаралон плитасынан шыққан магма, жаңадан жиналған Арал белдеуі арқылы өтіп, Арал белдеуінің ежелгі магмалық тау жыныстарына үлкен мөлшерде гранит енгізді. Бұл Солтүстік Американың батыс бөлігін қамтыған тау құрылысының кезеңін, Ларамид орогенін бастады. Атап айтқанда, 75-66 миллион жыл бұрын кең аумақта оң жақты транпрессия және оңтүстік-батысқа бағытталған итермелі жарылымдар белсенді болды. Дегенмен, басқа геологиялық зерттеулер Кула плитасының жылдамдығы жылына шамамен жылдамдықпен қозғалғанын анықтады.
The Coast Mountains consists of three subdivisions known as the Pacific Ranges, the Kitimat Ranges, and the Boundary Ranges. The Pacific Ranges are the southernmost subdivision of the Coast Mountains, extending from the lower stretches of the Fraser River to Bella Coola. Included in this subdivision is four of the five major coastal icecaps in the southern Coast Mountains. These are the largest temperate latitude icecaps in the world and fuel a number of major rivers. Other than logging and a large ski resort at the resort town of Whistler, most of the land in the range is completely undeveloped. Mount Waddington, the highest mountain of the Coast Mountains, lies in the Waddington Range of the Pacific Ranges. Just north of the Pacific Ranges lies the central subdivision known as the Kitimat Ranges. This subdivision extends from the Bella Coola River and Burke Channel in the south to the Nass River in the north. The third and northernmost subdivision of the Coast Mountains is the Boundary Ranges, extending from the Nass River in the south to the Kelsall River in the north. It is also the largest subdivision of the Coast Mountains, spanning the British Columbia Alaska border and northwards into Yukon flanking the west side of the Yukon River drainage as far as Champagne Pass, north of which being the Yukon Ranges. The Boundary Ranges include several large icefields, including the Juneau Icefield between Juneau, Alaska and Atlin Lake in British Columbia, and the Stikine Icecap, which lies between the lower Stikine River and the Whiting River. Because the Coast Mountains are just east of the Pacific Ocean, they have a profound effect on British Columbia's climate by forcing moisture laden air off the Pacific Ocean to rise, dropping heavy rainfalls on the western slopes where lush forests exist. These volcanic islands, known as the Insular Islands by geoscientists, were formed on a pre existing tectonic plate called the Insular Plate by subduction of the former Farallon Plate to the west during the early Paleozoic era. Magma rising from the Farallon Plate under the new continental margin ascended through the newly accreted Insular Belt, injecting huge quantities of granite into older igneous rocks of the Insular Belt. This started a period of mountain building that affected much of western North America called the Laramide orogeny. In particular a large area of dextral transpression and southwest directed thrust faulting was active from 75 to 66 million years ago. However, other geologic studies determined the Kula Plate moved at a rate as fast as per year.
Жоғары көрнекті шыңдар
Тау/Шыңы биіктігі (м/фут) Көтерілуі (м/фут) Орналасуы
Уоддингтон тауы
Монарх тауы
Скихист тауы
Рац тауы
Королева Бесс тауы
Разорбек тауы
Керең тау
Оттер тауы
Кватна шыңы
Скуд шыңы