Кіріспе

Американдық опералық сопрано және актриса (1898–1947)

Мэри Вилли Грейс Мур (5 желтоқсан 1898 – 26 қаңтар 1947) – американдық опералық лирикалық сопрано және музыкалық театр мен кино актрисасы. Ол "Теннесси сазы" деп аталды. Оның фильмдері операны кең көрерменге жеткізу арқылы оны танымал етуге көмектесті. Ол "One Night of Love" фильміндегі рөлі үшін "Оскар" сыйлығының "Ең үздік әйел актриса" номинациясына ұсынылды. 1947 жылы Мур 48 жасында ұшақ апатында қаза тапты. Ол 1944 жылы "Сіз бір рет ғана адамсыз" деген атпен автобиографиясын жариялады. 1953 жылы оның өмірінен жасалған "Со, бұл махаббат" (So This Is Love) фильмі шықты, онда Кэтрин Грейсон басты рөлде ойнады.

Ерте өмір

Мэри Вилли Грейс Мур Тесса Джейн (құрметті есімі Стокли) және Ричард Лоусон Мурдың қызы болып дүниеге келді. Ол Теннесси штатының Кокке округіндегі Слэбтаун (қазір Дель-Рионың бір бөлігі) қауымында туған. Екі жасқа толғанда оның отбасы Ноксвиллге көшіп келді, бұл Мур кейіннен ауыр соққы ретінде баяндады. Ол сол кезде қалалық өмірді ұнатпады. Бірнеше жыл Ноксвиллде тұрғаннан кейін отбасы тағы да Теннесси штатының Джелико қаласына көшіп, Мур өспірім шағын осы жерде өткізді. Джеликодағы орта мектепті бітірген соң ол қысқа мерзімге Нашвиллдегі Уорд-Белмонт колледжінде оқыды, кейін Вашингтон мен Нью-Йорк қалаларына көшіп, музыкалық білімін жетілдіріп, карьерасын бастады.

Музыкалық театр

Грейс Мурдың Бродвейдегі алғашқы өнері 1920 жылы Джером Керннің "Хитчи Ку" мюзиклінде болды. 1922 және 1923 жылдары ол Ирвинг Берлиннің төрт "Музыкалық қораптар" сериясының екінші және үшінші бөлімдерінде өнер көрсетті. 1923 жылғы нұсқасында ол Джон Стилмен бірге Берлиннің "What'll I Do" әнін таныстырды. Мур "Калифорниядағы апельсин бағы" әнін орындағанда, театрға апельсин гүлдерінің иісі таратылды. 1932 жылы ол Бродвейде Карл Миллокердің "Дюбарри" операсындағы қысқа мерзімді қойылымда ойнады.

Опера

Францияда оқығаннан кейін Мур 1928 жылғы 7 ақпанда Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында опералық дебютін жасады, Джакомо Пуччинидің «Богема» операсынан Мими рөлін орындады. Ол 1928 жылғы 29 қыркүйекте Париждегі Opéra Comique-де де сол рөлде дебют жасады, сондай-ақ 1935 жылғы 6 маусымда Лондондағы Ковент-Гарденде Корольдік командалық қойылымда орындады. Метрополитен операсындағы он алты маусымында ол бірнеше итальяндық және француз операларында ән шырқады, сондай-ақ «Тоска», «Манон» және «Луиза» операларындағы басты рөлдерді сомдады. «Луиза» оның сүйікті операсы болды және оның ең ұлы рөлі деп есептеледі. 1930 және 1940 жылдары ол АҚШ және Еуропа бойынша концерттік қойылымдар ұйымдастырып, неміс, француз, итальян, испан және ағылшын тілдерінде опералық үзінділер мен басқа да әндер орындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол USO ұйымында белсенді болып, шетелдегі американдық әскерлерге көңіл көтерді. 1945 жылы Сан-Антонио опера фестивалінің ашылуында Нино Мартининің «Богема» операсындағы Родольфоға қарсы Мими рөлін орындады. Ол сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Одақтас күштерді қолдау мақсатында өнер көрсетті. 1945 жылғы 24 шілдеде генерал-лейтенант Джон К. Х. Лидің жеке естеліктерінен: «Кешкі астан кейін конвоймен Париж опера театрына француз соғыс ардагерлерінің отбасыларына арналған «Пацифик 45» атты гала-қойылымын көруге бардық. Бағдарламада Жапониядағы соғысқа ерекше назар аударылды, сондай-ақ «Жауынгер әйел» және «Иво Джима» атты екі фильм көрсетілді, бірнеше ән орындалды және Грейс Мур француз және американдық әнұрандарын шырқады. Құрметті орындықта генерал Альфонс Жуан, Францияның ақпарат министрі Жак Сустель және бірқатар маңызды американдық және француздық офицерлері отырды. Қойылым үлкен сәттілікке ие болды және Опера үйінің алдындағы алаңда жиналған 20 000-ға жуық адам оны қатты бағалады».

Фильм

Голливудқа сөйлейтін фильмдердің алғашқы жылдарында қызығушылық танытқан Мур, 1930 жылы Ирвинг Тальбергтің MGM үшін продюсерлік еткен және Сидни Франклиннің режиссерлік еткен «Ханшайымның моралі» фильмінде Дженни Линд рөлінде алғаш рет экранға шықты. Осы жылдың соңында ол Метрополитен операсының әншісі Лоуренс Тиббетпен бірге МГМ-нің «Жаңа ай» операсының алғашқы экрандық нұсқасы – «Жаңа ай» фильмінде ойнады. Бірнеше жылдық үзілістен кейін Мур Колумбия Пикчерспен келісімшарт бойынша Голливудқа оралды және олар үшін алты фильм түсірді. 1934 жылы «Бір түндік махаббат» фильмінде, Колумбия үшін түсірген алғашқы фильмінде, ол опера әншісі болу арманындағы шағын қаланың қызын сомдады. Осы рөлі үшін ол 1935 жылы «Үздік әйел актриса» номинациясына ие болды. 1936 жылы ол Иозеф фон Штернбергтің «Патшайым шығады» қойылымында Австрияның Елизавета патшайымын ойнады. Осы кезде ол настолько танымал болды, МГМ Морис Шевальемен бірге жоспарланған фильмде Мурға тең дәрежеде есім беруді талап ете алды, ал Шевалье бұрын әрқашан жеке жұлдыз ретінде танымал болған. Шевалье өзінің мәртебесіне келген бұл соққыны қатты сезінді, сондықтан ол Голливудты тастап кетті және фильм ешқашан түсірілмеді. «Сүйген кезде» (1937) фильмінің есімде қаларлық бөлігі – Мурдың фланель көйлек пен шалбар киіп, 5 адамнан тұратын топқа қосылып, Кэб Каллоуэйдің «Minnie the Moocher» әнін ерекше ынтамен орындаған, қимыл-қозғалыстармен және «hi de ho's» сөздерімен, бірақ Голливудтың талаптарына сәйкес сөздері сәл өзгертілген комедиялық көрініс болды. Сонымен қатар, ол 1937 жылы түсірілген «Мен романды таңдаймын» фильмінде американдық тенор Франк Форестпен бірге «Vogliatemi bene» атты «Мадам Баттерфляй» дуэтін орындады. Мур түсірген соңғы фильм – Луиза (1939), Густав Шарпентьердің осы аттас операсының қысқартылған нұсқасы, онда кейбір түпнұсқа опера музыкасының орнына сөйлеу диалогтары қолданылды. Композитор өндіріске қатысып, либреттодағы кесулер мен өзгерістерді бекітіп, Мурға сабақ берді және режиссер Абель Ганске кеңес берді. Бұл қойылымда екі танымал француз әншісі де қатысты: драмалық тенор Жорж Тилль және бас-кантанте Андре Перне.

Даулар

1938 жылы желтоқсанда Канн қаласында Виндзор герцогинясына бас иіп құрмет көрсеткені үшін ол көп сынға ұшырады. Еуропада алты ай он күн өткізгеннен кейін ("табыс салығынан үнемдеу үшін") Америка Құрама Штаттарына оралған соң Мур бас иіп құрмет көрсетуін қорғап, былай деді: Егер ол американдық болмаса, ол бұрыннан-ақ корольдік герцогиня болар еді. Ол бір адамға бақыт пен өз нанымының күшін сыйлады, бұл көптеген әйелдерге бұйырмайтын нәрсе. Ол тек соның өзі үшін бас иіп құрмет көрсетуге лайық. Вадевиль әртісі және тарихшы Джо Лори-младшийдің сөзіне қарағанда, Грейс Мур қара терілі әртістерді қатыстыратын вадевиль бағдарламаларында өнер көрсетпейтін.

Құрметтер

1935 жылы Мур «кино көрсету деңгейін көтерудегі ерекше жетістіктері» үшін Өнер және ғылым қоғамының алтын медалін алды. 1936 жылы Дания королі Кристиан X оған өз елiнiң «Ingenito et Arti» медалін табыс еттi. 1937 жылы ол Теннесси губернаторының штабында полковник (құрметтi лауазым) болып тағайындалды және Вашингтон қаласындағы Теннесси штаты қоғамының өмiрлiк мүшесi аталды. 1939 жылы ол француздық Легион д’Онер орденiнiң кавалерімен марапатталды.

Жеке өмір

Мур 1931 жылғы 15 шілдеде Канн қаласында испандық киноактер Валентин Парераға үйленді. Олардың балалары болған жоқ. 1930-шы жылдары олар Голливудта, Канн қаласында және Коннектикут штатында тұрғын үйлерде тұрды.

Өлім

Грейс Мур 1947 жылдың 26 қаңтарында Копенгаген әуежайының жанында болған ұшақ апатында, Швецияның тәжді ханзадасы және тағы 21 адаммен бірге 48 жасында қайтыс болды. Мур Чаттанугадағы Форест Хиллс зиратында жерленген.