Кіріспе

Мұхиттық моторлы қайықтармен жарыс – мұхитпен жүретін моторлы қайықтардың қатысуымен өткізілетін жарыс түрі, көбінесе нүктеден нүктеге жарысу түрінде болады. Әлемнің көп бөлігінде мұхиттық моторлы қайық жарыстарын Халықаралық Мототехника одағы (UIM) реттейтін 1-сынып және Powerboat P1 басқарады. АҚШ-та мұхиттық моторлы қайық жарыстарын APBA/UIM басқарады, олар Powerboat P1 USA ұйымдастырған жарыстардан тұрады. Бұл спортты жеке қаржыландыру және коммерциялық демеушілердің қолдауымен қаржыландырады.

Спорттың тарихы

1903 жылы Ұлыбритания және Ирландия Автомобиль клубы мен оның тармағы Теңіз моторлары қауымдастығы автокөлік қайықтарының жарысын ұйымдастырды. Жеңімпаз Хармсворт кубогымен марапатталды. Жағалаудағы моторлы қайық жарысы алғаш рет 1904 жылы Англияның оңтүстік-шығыс жағалауынан Францияның Кале қаласына өткен жарыспен спорт түрі ретінде мойындалды. АҚШ-та APBA (Америкалық моторлы қайық қауымдастығы) көп ұзамай құрылды және АҚШ-тағы алғашқы тіркелген жарыс 1911 жылы Калифорнияда өтті. Спорттың танымалдылығы АҚШ-та келесі бірнеше жылда өсті, 1917 жылғы маусымда 10 жарыс жоспарланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Еуропада спорттың өсуіне кедерес келтірді. 1927-1935 жылдар аралығында Еуропада теңіз суында да, тұщы су өзендері мен көлдерде де моторлы қайық жарысына зор қызығушылық болды. Гидропландар деп аталған бұл қайықтар Evinrude, Elto, Johnson, Lockwood және Watermota сыртқы қозғалтқыштарымен жабдықталған. Спорт 1960 жылдары заманауи кезеңге енді, Джим Уинн, Дон Аронов және Дик Бертрам сияқты белгілі спортшылар Багам аралдарындағы 500 мильдік (805 км) жарыс сияқты іс-шараларда өнер көрсетті. Сол кезде жарыс қайығындағы 'навигатордың' орны өте маңызды болды (қазіргі кішкентай, жарыс жолы сияқты трассалардан өзгеше), өйткені ашық мұхитта жүз мильге жуық кішкентай бақылау пункттерін табу қиын міндет болды. Заманауи әлем чемпиондарының тізімі 1980 жылдарға дейін созылды, осы кезде спорт катамарандар дәуіріне енді, содан кейін 'супер қайық' дәуірі келді – ұзындығы 45 футтан (14 м) асатын қайықтар үшін 1000 куб дюймдік жалпы қозғалтқыш көлемі шектеулері алынып тасталды, ал көп ұзамай F16 истребительдерінің кабиналары бар үш және төрт қозғалтқышты қайықтар спорттың ең жоғары санаты болған ескі терең V корпустарын ығыстырды. Қазіргі жарыстар көрермендер үшін жақсартылған көру мүмкіндігімен қысқа, трассалық стильдегі жарыстар болып өтеді, ал қайықтардың әртүрлі санаттары 1960, 70 және 80 жылдары кең таралған 4 класс санын асып кетті. Соңғы жылдары оффшорлық жарыстарға ең көп қатысушылар Британдық оффшорлық моторлы қайық жарысы клубы ұйымдастырған Коуз – Торкуэй – Коуз және Коуз – Пул – Коуз жарыстарына қатысты.

UIM бірінші сыныптағы моторлы қайық бойынша әлем чемпионаты

Бірінші сыныптағы моторлы қайықтар әлем чемпионаты. 1964 жылы UIM ұйымымен бекітілгеннен бері 1-сыныптың технологиясы едәуір дамыды. Оның пайда болуынан кейін көп ұзамай америкалықтар Джим Уинн, Дик Бертрам және Дон Аронов Daytona, Mercruiser және AeroMarine компанияларымен бірге технологиялық прогреске үлкен үлес қосты. 1980 жылдары еуропалық дизайн үстемдікке шықты. Дон Шидтің алюминийлі монокорпустары, итальяндық өндірушілер Picchiotti және CUV, сондай-ақ Джеймс Бирд пен Клив Кертистің Cougar катамарандары рекордтарды жаңартты. Фабио Буцци шынымен күшейтілген полимерлік корпустарды, турбо зарядталған қозғалтқыштарды және интегралды беттік жетектерді енгізу арқылы маңызды технологиялық жетістіктерге қол жеткізді. 1990 жылдары Майкл Питердің дизайны пайда болды, ал Tencara және Victory корпустары басымдық танытты, Sterling, Lamborghini, Seatek және соңғы кезде Mercury компаниялары күш сынасып бақ сынады. 1-сыныптағы әрбір қайықтың салмағы шамамен 5 тонна, ұзындығы 12-14 метр, ені 3,5 метр және олар композиттік материалдардан жасалған. 2019 жылға дейін барлық қайықтар катамаран болды, одан кейін монокорпустарға да рұқсат берілді.

Венчурлік кубок

2012 жылы «ультрамарафон» деп аталатын жаңа теңіз жарыстары екі жылда бір рет «Венчур кубогы» атымен өткізілетіні жарияланды. Бірінші жарыс 2013 жылдың маусым айында Ұлыбританияның Коус қаласынан Монте-Карлоға дейін өткізу жоспарланған еді; көптеген адамдар 1972 жылғы Лондон-Монте-Карло жарысын ең мәшһүр моторлы қайық жарысы деп санайды. «Венчур кубогы» әлемдегі ең ұзын, ең қиын және ең беделді моторлы қайық жарысы деп есептеледі. Алайда, 2013 жылғы жарыс қаражат жетіспеуіне байланысты тоқтатылып, оның орнына «Пролог» жарысы ұйымдастырылды. 2015 жылы Venture Offshore кубогы жарияланды. Жарыс Ирландияның бүкіл жағалауынан өтіп, Корк қаласынан басталып, Дублин қаласында аяқталуы тиіс еді, жол бойында бірнеше тоқталымдар қарастырылған. Бірақ, 2016 жылдың мамырында ұйымдастырушылар жарысты тағы да тоқтатты.

P1 СуперСток Чемпионаты

P1 SuperStock – бір сыныпты моторлы қайық жарысы. Ол халықаралық деңгейде танымал, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланып, телеарналардан көрсетіледі. P1 SuperStock спорттың басқарушы органы – Халықаралық Мотоноэтика одағы (UIM) тарапынан моторлы қайық жарыстарының халықаралық сыныбы ретінде бекітілген. P1 SuperStock мамыр мен қазан айлары аралығында бес немесе алты демалыс күні бойы өтетін ірі спорт фестивалі. Жарыс күндері бес-алты жарыс өткізіледі, олардың әрқайсысы 30–45 минутқа созылады. Ақысыз іс-шаралар мыңдаған көрерменді қызықтырады және көбінесе AquaX джетски жарыстарымен бірге ұйымдастырылады. Барлық командалар 250 ат күшіне ие сыртқы қозғалтқыштармен жабдықталған P1 Panther жарыс қайықтарында өнер көрсетеді. Powerboat P1 Management Ltd Class 1, P1 SuperStock, сондай-ақ Powerboat P1 Әлем чемпионаты мен P1 AquaX жарыстарының құқық иегері болып табылады. АҚШ-та Powerboat P1 USA толық құрамындағы еншілес компания Солтүстік Америкадағы сыртқы жарыстардың барлық аспектілерін басқарады. 250 ат күшінен жоғары қуаттылыққа ие қайықтар 9 метрлік спорттық жарыс қайықтары болып табылады және 250 ат күшінен астам қуаттылыққа ие қозғалтқыштармен жабдықталған. Бұл қайықтар тегіс суда жоғары жылдамдыққа жетеді, ал төменгі ауырлық орталығы тұрақтылықты арттырып, басқаруды жақсартады.

UIM Powerboat GPS әлем чемпионаты

Серия ресми түрде 2003 жылдың мамыр айында Италияның Неттуно қаласында Powerboat P1 World Championship ретінде құрылды. Алғашқы "Теңіз Гран-приі" жарысына он екі қайық қатысты, олардың көп бөлігі итальяндық болды. 15 жылдық алюминийден жасалған қайықтармен басталып, Powerboat P1 қайықтары он жыл ішінде күрт өзгерді, нәтижесінде монокорпусты екі қозғалтқышты қайықтар шамамен 1800 а.к. қуатқа жетті.

Сиырлар Torquay Сиырлар

Коуз Торквейді сэр Макс Эйткен, 2-ші барон, 1961 жылы Еуропадағы алғашқы оффшорлық моторлы қайық жарысы ретінде бастады. Бұл – әлемдегі ең ұзақ тарихтағы оффшорлық моторлы қайық жарысы. Бастапқыда Daily Express газетінің қолдауымен өткен бұл жарыс Еуропа мен Таяу Шығыстағы бірнеше елді осындай жарыстар ұйымдастыруға ынталандырды. Сондықтан, ол АҚШ-тан тыс әлемге оффшорлық моторлы қайық жарыстарын таныстырды деп айтуға болады, себебі заманауи спорт 1956 жылы Майами-Нассау жарысымен осы елде бастау алды. Чемпионат есебіне жарыс форматы өзгертілді, яғни Торквейде аяқтаудың орнына, барлық қайықтар Коузға оралды, және бұл қағида бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Жарысты Ұлыбританиялық моторлы қайық жарысы клубы ұйымдастырады. 2016 жылы жарыс директоры лауазымына моторлы қайықтарды жобалаушы Сонни Левидің ұлы Мартин Леви тағайындалды.

1969 Daily Telegraph B.P. Round Britain Powerboat Race жарысы

1459 миль, 10 жарыс кезеңіне және бір баяу круизге бөлінген; күннің күйдіретін шуағы астындағы мүлдем тыныш теңіз, қалың бұршақ тұман және қиын жағалау учаскесі; 100 ат күшінен 1000 ат күшіне дейінгі қуатқа ие 42 түрлі қайық. Бұл марафондық жарыстың ең ерекше ерекшелігі, көптеген қатысушылардың пікірінше, ерекше ауа райы болды. Обанға дейінгі алғашқы 700 мильдік қашықтықта жағдай мүмкіндігінше идеалды болды, ал Инвернесс-Данди учаскесіндегі тұман мен Данди-Уитби аралығындағы құлпытас теңіздерге қатысушылар қуанышпен қарсы алды. Тимо Мэйкинен, Паско Уотсон және Брайан Хендикотт экипажындағы "Авангер Тоо" қайығы үшін "Британия айналасындағы" жарыс басынан соңына дейін сәтті аяқталды. Олар Фалмутқа дейінгі бірінші кезеңде және Милфорд Хейвенге дейінгі екінші кезеңде жеңіске жетті; Дугласқа қарай жүзуде үшінші орын алды, бірақ жалпы көшбасшылықты сақтап қалды. Жарыс бойында бір ғана рет көшбасшылықтан қалды, бірақ олардың артықшылығы соншалықты зор болды, олар тұманды Дандиге қарай жүзу кезінде баяу, радармен жабдықталған қайықтың артынан жүруге мүмкіндік алды және де екі сағатқа көшбасшы болып шықты. Олардың соңғы жеңісі, барлығы 39 сағаттан астам уақытта, 1381 теңіз милі жарыс бойынша 37,1 түйіннің орташа жылдамдығын көрсетті.

Корнуоллдың "100"

3-сыныпты, оффшорлық, ашық кабиналы жарыс, 1964 және 1968 жылдар аралығында өткізілді. Жарыс жолы Фалмут пен Плимут арасында өтті. 1966 жылғы жарыста 18 қайықтың тек төртеуі ғана финиш сызығына жетті. Алғашқыда жарыс Фалмуттың Блэк Рок тасынан Плимутқа қарай, Манаклс тасы мен Луо аралындағы белгілермен басталды. 1967 жылдан бастап жарыс Плимуттен басталды. Бұл Плимуттен Фалмуттың Блэк Рок тасына тікелей жүгіру және содан кейін Плимутқа оралу, шамамен 100 шақырым қашықтықта. Есімдері танымал жеңімпаздар: Томми Сопвиф – 1965 жылы, ал Фиона Гор – 1968 жылы.

1984 жылы Эверест екі қабатты шыны Британияның дөңгелек жарысы

Тағы да бұл жарыс жолы 1969 жылғы нұсқаны қайталайтын болды. Бұрынғы Powerboat Racer Тим Пауэлл ұйымдастырған жарысқа екі жылдық жобалау және дамыту жұмыстарынан кейін Тим Everest Double Glazing компаниясынан демеушілік алды, бұл жарыстың сәтті өтуіне кепілдік берді. Фабио Буцци, Леди Арран, Колин Герваз Бразиер, Питер Армстронг, Тед Толеман, Ренато ДелаВалле және тағы да көптеген танымал жарыскерлермен бірге, 1984 жылдың 14 шілдесінде флот Портсмуттен Британ аралдарының айналасында 1400 шақырымдық сапарға шықты. Екі басты талапкер – компания иесі Фабио Буцци басқарған Buzzi Cruiser White Iveco және Ренато делла Валленің Ego Lamborghini болды. White Iveco – Iveco дизельдік төрт қозғалтқышпен жұмыс істейтін бір қадамды монокорпус, ал Ego – Don Shead жобалаған 38 фут (11.6 м) корпус, жұмыс істеу үшін 7 литрлік, теңіздік V12 Lamborghini бензиндік қозғалтқыштарымен жабдықталған. Бірінші кезеңдегі ауа райы нашар болды, Портсмуттен старт алған 28 қайықтың тек 18-і ғана Фалмутқа жетті. Екінші кезеңнің соңында тек 12 қайық қалды. Жарты жолға жеткенде White Iveco уақыт бойынша көш бастап, Ego Lamborghini одан кейін қалды. Ұлыбританияның үміті Double Two Shirts-ке байланысты болды – 40 фут (12.1 м) Shead жобалаған, Planatec құрастырған, Sabre Diesel қозғалтқышы бар жарыс қайығы, ол екі сағаттан кейін салынған. Осы моторлы қайықтардың өнімділігін Данди мен Уитби аралық кезеңінен бағалауға болады. 157 миль қашықтықта White Iveco орташа есеппен 69 түйінге жетті, бірақ Буцци бұған итальяндық ерекшелікпен мойын бұрап, «Италияда бұл жай ғана саяхаттық қайық» деді. Алайда, Рамсгейтте White Iveco судан шығарылып, күрделі жөндеуге кіріскенде, тіреу құрылысынан сығалап, тіреу тірегіне түсіп, корпусын жарып алды. Соңғы кезеңді аяқтау үшін жөндеу жұмыстары жүргізілді, бұл 36 сағаттық қызу еңбекке айналды. Финиш сызығында ол бірінші орынды иеленді, Колин Герваз Бразиердің «The Legend» қайығы екінші, ал Ego Lamborghini үшінші орынды алды. Motorboats and Yachting журналы зейнеткерлікке шыққандардың көп саны I класындағы кейбір кемелердің жылдамдығы күмәнсіз болғанымен, тыныш судан басқа жағдайда қауіпсіз еместігін көрсетті.

Fiat Powertrain 2008 Ұлыбританияның дөңгелек жарысы

24 жылдан кейін 2006 жылы тағы бір бұрынғы моторлы қайық жарысының қатысушысы және зейнеткерлікке шыққан бизнесмен Майк Ллойд осы ұлы жарысты қайта жандандыру керек деген шешім қабылдады. Ол және оның шағын командасы, оның ішінде Питер Майлз, екі жарым жыл бойы қоршаған ортаны қорғаушылардың күшті қарсылығына қарсы күресті. Жарыс өте жақын болды, себебі сол кезде демеушілер табылмады, бірақ 2007 жылдың қыркүйегінде жарысқа қатысуға ниеттенген көптеген жарыскерлердің кездесуінде қатысу ақысын екі есеге көбейтуге келісілді, бұл жарыстың өтетініне кепілдік берді. Осы қырық жеті өте ынталы қатысушының қолдауымен Майк Ллойд және оның командасы Fiat Powertrain көмегімен 2008 жылдың 21 маусымында сағат 09.30-да Портсмут қаласындағы Gunwharf Quays-тен бастау сызығынан флотті алып шықты. Фабио Буцци өзінің ескі, бірақ әйгілі төрт қозғалтқышты Red FPT қайығында қатысуға шешім қабылдады, сондай-ақ әйгілі жарыскер Ханнес Бохинк Wettpunkt қайығында болды. Норвегияның Goldfish компаниясынан үш қайық және Швеция, Грекия, Германия, Шотландия және Ирландиядан келген қатысушылардың күшті тобы қатысты. Бұрынғы жарыстардағыдай, бастау кезінде ауа райы нашар болды және 47 қайықтың флоты Солент бұғазындағы көптеген жанкүйерлердің қайықтарынан өтіп, Иглзден тыс теңізге шыққаннан кейін, флота қиын кезеңге тап боларын білді. Солентке жеткенге дейін Фабио Буцци зақымдалған жетегінен айырылып, жарыстан шықты, ал Портленд Билл мен Торкуэй арасындағы Лайм шығанағында Wettpunkt және неміс иелігіндегі Blue Marlin қайықтары да, тіпті 50 метр тереңдікте Лайм шығанағында батып кетті. Алайда барлық экипаж құтқарылып, аман-есен құрлыққа оралды. Плимутқа дейінгі кезеңді британдық Silverline экипажы жеңіп алды (офшорлық жарыскер Дрю Лэнгдонға тиесілі және басқарады), норвегиялық "Lionhead" екінші орынды алды, ал күнінің сенсациясы грек қайығы Blue FPT үшінші орынды иеленді. Келесі күні Бристоль каналындағы үлкен толқындарға байланысты екінші кезеңді тоқтатуға тура келді, сондықтан флот келесі күні Солтүстік Ирландиядағы Бангорға жүзуге дайын болу үшін Оңтүстік Уэльстегі Милфорд Хейвенге жол тартты. Бұл 1200 теңіздік мильге жуық ұзындығы бар ұлы жарысты грек командасы Василис Патерас Blue FPT қайығында жеңіп алды, норвегиялық Goldfish қайығы "Lionhead" экипажы, капитаны Пал Солли басқаруымен екінші орынды алды, ал швед қайығы "Vilda", иесі және капитаны Микко Ойкари басқаруымен үшінші орынды иеленді. Жеңімпаздарды марапаттау кеші Портсмут қаласындағы ежелгі Корольдік теңіз клубы мен Корольдік Альберт яхт клубының аумағында, Лоустофттан 200 теңіздік мильдік соңғы кезеңнен кейін өткізілді. Шатырда 800-ге жуық жарыскер мен жанкүйер жиналды, олар түні бойы той жасады. Round Britain Powerboat Race – әлемдегі 1000 мильден асатын ұзақ қашықтықтағы офшорлық моторлы қайық жарысының соңғысы және бұл күш, нығайып тұру, жылдамдық пен сынақтан өтудің нағыз мектебі, сонымен қатар жақсы жасалған қайықтардың, олардың техникалық жабдықтарының сенімділігі арқасында тұрақты жоғары өнімділік деңгейін сақтай алатынын көрсетеді. 2008 жылғы Round Britain Powerboat Race соңғысы болуы мүмкін, өйткені Ұлыбритания жағалауындағы қоршаған ортаны қорғаушылардың ықпалы қазір өте күшті. Біз тек осындай үлкен шараны ұйымдастырған жалғыз адам Майк Ллойдтың ізін жалғап, болашақта осы ұлы жарысты қайтадан өткізуге тырысатын біреу табылатынына үміт арта аламыз.

Иглс кубогы

Идлс кубогы алғаш рет 1932 жылы табыс етілді және 1938 жылға дейін әр жыл сайын ұсынылды. 1951, 1952, 1954, 1956 жылдары үзіліс болды. Содан кейін 1967 жылға дейін тағы бір үзіліс, 1989 жылға дейін қоса.