Екі Бәсекелестің Жүздік Сыны (Eki Bäsekeleştің Jüzdik Syny)

Кіріспе

Екі қарсылас арасында тікелей бәсеке.

Матч-жарыс – екі қарсылас арасында тікелей бәсеке болып өтетін жарыс. Яхт жарысында бұл үш немесе одан көп қарсыластардың бір-бірімен жарысатын флоттық жарыстан және командалық жарыстан ерекшеленеді, онда 2, 3 немесе 4 қайықтан тұратын командалар командалық жарыста бірге жарысады, олардың нәтижелері біріктіріледі. Ат жарысында бұл тарихи түрде жекелеген шаралар үшін қолданылатын формат болды, бірақ 2009 жылы IMRA, Халықаралық матч-жарыс қауымдастығы құрылды, ол кез келген адамға кез келген жерде жарты мильдік айналымдарда бірге-бір ат жарысына қатысуға мүмкіндік берді.

Желкендеу

Америка кубогы – халықаралық желкендік жарыс, ол бүкіл әлемге таратылады. Көптеген спорт түрлеріндегідей, мұнда үш жеке жарыс немесе үш ойынға баламасы бар. Америка кубогы – екі ұқсас қайықтың бір-бірімен жарысып, қайықтың бортындағы экипаждың қайсысы жақсырақ екенін анықтайтын «матч-рейсинг» деп аталатын желкендеудің бір түрі. Желкендесуде ең жақсы теңізші, экипаж немесе қайықты анықтау үшін үш негізгі жарыс формасы бар: флоттық жарыс, матч-рейсинг және командалық жарыс. Олардың барлығын бір басқарушы орган (ISAF) басқарады, бірақ әрқайсысының ережелері шамалы өзгеше.

Тарих

Бұл матч-жарыстың негізі шамамен жүз қырық төрт жыл бұрын, алғашқы Америка кубогы өтетін кезде қаланды. Матч-жарыс ережелері екі ұқсас қайықтың кластағы қайықтардың максималды жалпы мөлшерін, сондай-ақ тұрақтылық сияқты ерекшеліктерін анықтайтын «қорап» ережесіне сәйкес жарысуына мүмкіндік берді. Осы ережелер бір қайықтың екіншісіне шабуыл жасап, оны жазалауға тырысуына мүмкіндік береді, нәтижесінде ол «үш жүз алпыс» (қайықты үш жүз алпыс градусқа бұру, яғни бір бағытта бір жаға мен бір жағадан өту) жасауға мәжбүр болады, бұл жазаланған қайықтың өзгелеріне қарағанда айтарлықтай кемшілікке ұшырауына себеп болады. Америка кубогынан кейін, 1937 жылы Бермудадағы Омега Алтын кубогында алғашқы нақты матч-жарыс өтті. Бұл жарыс бірінші нақты матч-жарыс деп есептелді, өйткені ол бірдей конструкциядағы қайықтарда (бірдей адамдармен салынған және басқарылған бірдей қайықтар) өтті, ал Америка кубогында әр қайықтың жылдамдығы әртүрлі болуына рұқсат беріледі. Бұл жарыстың жеңімпазы Бриггс Каннингем болды. Бриггс Каннингем сондай-ақ «қорап» ережесі енгізілген алғашқы Америка кубогын жеңіп алды. Омега Алтын кубогының үлкен табысынан кейін матч-жарыс экспоненциалды түрде өсіп, жаңа бәсекелестік желкендесу түрін құрды, оның ережелерін басқару және стандарттау қажет болды. Бұл Бүкіл әлемдік матч-жарыс конференциясына әкелді, ол барлық ірі матч-жарыс жарыстарының делегаттарымен өткізілді, олар ережелер мен шектеулерді бекітті және қазір барлық матч-жарыс жарыстарын қадағалайды.

Жеңіс жарысы

Екі қайық арасындағы жарыс – бұл теңдес жарыс түрі. Ол флоттық жарыстан (кем дегенде 3 қайық, көбінесе одан да көп, барлығы бір-бірімен жарысады) және командалық жарыстан (әр командада 2, 3 немесе 4 қайықтан тұратын екі команда) өзгеше.

Тактикасы

Көптеген қайықтары бар жарыста жеңімпаз қайық әдетте трассаны ең жылдам айналып өтетін қайық болады. Ал матч-рейсте қатысушылар қарсыластарынан бұрын финиш сызығын кесіп өтуге ғана назар аударады: кейде бұл ең жылдам бағытты таңдамауды білдіреді, мысалы, қарсыласын баяулату үшін. Осының нәтижесінде арнайы старт алдындағы процедуралар жасалды, сондай-ақ осы ой-санадан туындаған екі тактика – тығыз қадағалау және қате жасауға мәжбүрлеу пайда болды. Тығыз қадағалауда, көшбасшы қайық қарсыласына мүмкіндігінше жақын қалып, одан алда болуға тырысады. Мысалы, егер жел соғып келе жатқанда жеңілген қайық оң жаққа бұрылса, жеңімпаз қайық та оң жаққа бұрылады, тіпті сол жаққа желдің қолайлырақ екені көрініп тұрса да. Осылайша жеңімпаз қайық жел оң жаққа ауысса, көшбасшылығын жоғалтпауға кепілдік береді. Флоттық жарыстарда трассаның екі жағында да қайықтар болады, сондықтан көшбасшы қайық өзінің ең жылдам деп санайтын жаққа жүзуге мәжбүр болады. Қате жасауға мәжбүрлеу матч-рейстің маңызды бөлігі болып табылады. Кеме жарысындағы қателер кінәлі қайықты жазалайды, бірақ фоллданған қайыққа ешқандай артықшылық бермейді, сондықтан флоттық жарыстарда қате жасау көбінесе зиянды болады. Алайда, трассада екі ғана қайық болғанда, бір қайықтың жазасы екіншісі үшін артықшылыққа айналады. Сондықтан матч-рейсте қайық көбінесе қарсыласын қате жасауға немесе бағытын қолайсыз өзгертуге мәжбүрлейтін жағдайға түсіруге тырысады, тіпті бұл баяу жүзуге түсу құнына түскен жағдайда да.

Оқиғалар

Жарыс жарыстарының көпшілігі бір типтегі қайықтар арасында өтеді, яғни, идеал жағдайда қайықтардың барлық желкенге қарайтын бұрыштардағы өнімділігі бірдей болуы керек және өнімділіктегі кез келген айырмашылық экипажға байланысты болуы тиіс. Ең танымал жарыс – Америка кубогы, ол 2007 жылға дейін Халықаралық Америка кубогы класының қайықтарымен, яғни формула класының қайықтарымен өткізілді. Америка кубогы класының қайықтарының дизайны күрделі формуламен реттеледі, бұл дизайнерлерге әртүрлі күтілетін жағдайларға оңтайландыруға мүмкіндік береді. Бұл барлық желкенге қарайтын бұрыштарда бірдей өнімділік көрсетпейтін қайықтардың пайда болуына әкелді, бұл қарсыласты қолайсыз желкенге қарайтын бұрышқа мәжбүрлеудің тағы бір тактикасын ашты. Мысалы, 2003 жылғы Америка кубогының іріктеу кезеңінде Oracle BMW Racing және Alinghi командалары арасындағы жарыс кезінде Alinghi қайығы ауыррақ болғанымен, күштірек болды және желдің төменгі жағындағы жоғары бұрыштарда артықшылыққа ие болды. Alinghi тактика ретінде Oracle-дың желге қарсы бағытына жетіп, оны Alinghi-ге салыстырмалы түрде жылдам болатын бағытқа мәжбүрледі, бірақ Alinghi өзі төменгі бағытпен финиш сызығына жылдамрақ жете алатын еді. Олимпиада ойындарында жарыс 1992 жылы Испанияның Барселона қаласында өткен Олимпиада ойындарында енгізілді. Жарыс Soling қайықтарында өтті, ал іріктеу кезеңі де Soling қайықтарында флоттық жарыс форматында өткізілді. Бұл жарыс 1996 және 2000 жылғы Олимпиада ойындарында да жалғасты. 2012 жылы жаңа жарыс – әйелдер кельбоут жарысы, онда Elliott 6m қайығы қолданылды. World Match Racing Tour – әлемдегі ең беделді монокорпус жарыс сериясы. Ол Халықаралық желкендік федерациясы (ISAF) тарапынан «Арнайы іс-шара» мәртебесімен санкцияланған. Тур маусым бойы 3 құрлықта өтетін 9 жарыстан тұрады, жарысқа қатысушыларға адреналинге толы жарыстар мен жағалауға жақын жарыстардың қызығуын ұсынады, бұл жағалаудағы көрермендерге әсерлі көрініс сыйлайды. Чемпионат сериясында жергілікті жерлерден жеткізілген бірдей жарыс яхталары қолданылады және Марсель, Сент-Мориц, Портимао, Куала-Теренггану, Кёнги және Гамильтон сияқты әлемдік деңгейдегі желкендік орындар кіреді. World Match Racing Tour 1988 жылы құрылғаннан бері матч жарыстарының мақтан тұтатын тарихы бар және 1937 жылы Бермуданың Гамильтон қаласында өткен король Эдуард VII-нің алтын кубогы үшін өткен алғашқы матч жарысының дәстүріне сүйенеді. Бермуда алтын кубогы әлі де жыл сайынғы іс-шара болып табылады және World Match Racing Tour-дың маңызды кезеңі болып саналады. Әйелдер арасындағы халықаралық матч жарыс сериясы (WIM Series), әйелдерге арналған алғашқы және жалғыз кәсіби желкендік сериясы, 2013 жылы Әйелдер арасындағы халықаралық матч жарыс ассоциациясы (WIMRA) тарапынан құрылды. WIM Series жылына әлем бойынша 4-5 іс-шарадан тұрады. Желкендік спортындағы басқа да маңызды матч жарыс іс-шаралары – Канада кубогы және Ричардсон кубогы, екеуі де Ұлы көлдерде өткізіледі. Ричардсон кубогын Ұлы көлдердегі яхта жарыстары одағы басқарады және демеушілік етеді. «Матч-рейс» тарихының бастауы – Конгресс кубогы, ол әр көктемде Лонг-Бич яхт-клубында өткізіледі. Бұл жарыста 5 күн бойы Фрэнк Батлер осы іс-шара үшін арнайы салынған 37 футтік Catalina қайықтарында жарысады. Жарыс Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы Белмонт пиерінен жүзіледі және Америка кубогына қатысатын көптеген теңізшілерді тартады. Сан-Францискодағы ең көне екінші матч жарыс чемпионаты – San Francisco Perpetual Challenge Trophy, алғаш рет 1895 жылы Сан-Франциско шығанағында өткізілді, онда Encinal Yacht Club-тың El Sueno қайығы San Francisco Yacht Club-тың Queen қайығын 15 мильдік қашықтықта 11 минутқа жеңді. 2012 жылғы іс-шарада Сан-Франциско яхт-клубының классикалық Bird қайығы Robin, 15 қыркүйекте өткен үш матчтың ең жақсысы болды, онда Corinthian Yacht Club-тың Polly қайығын жеңді. Robin-ді 2002 жылғы АҚШ-тың Rolex Yachtswoman of the Year Лиз Бейлис басқарды.

Most match racing is between one design boats, meaning that ideally the boats should perform identically on all points of sail and that any differences in performance are attributable to the crew. The most notable match race is the America's Cup which was until 2007 sailed by boats of the International America's Cup Class, which is a formula class. The design of America's Cup Class boats is controlled by a complex formula which allows designers a fair bit of room to optimize for different expected conditions. This has resulted in boats that do not perform identically on all points of sail, which opens up another match racing tactic of forcing the opponent onto an unfavored point of sail. During the 2003 America's Cup Challenger Series between Oracle BMW Racing and Alinghi, for example, the Alinghi boat was heavier but more powerful and favored on higher points of sail downwind. Alinghi used the tactic of getting to leeward of Oracle on a downwind leg and forcing her up onto a course where Alinghi was comparatively faster, although Alinghi herself could have sailed faster to the finish line on a lower course. In the Olympics match racing was introduced during the 1992 Olympics in Barcelona, Spain. The match racing took place in the Soling after selection races in fleet race format also in the Soling. This discipline was continued for the 1996 and 2000 Olympics. A new event for 2012 was the Women’s Keelboat Match Racing, using the Elliott 6m. The World Match Racing Tour is the world's pre eminent monohull match racing series. It is sanctioned by the International Sailing Federation (ISAF) with 'Special Event ' status. The Tour comprises a series of 9 events which cross 3 continents during the season combining the adrenaline fuelled excitement of match racing with close to shore racing which provides spectacular heart of the action views for the on shore audience. The championship series uses identical locally supplied racing yachts and includes such world class sailing venues as: Marseille, St. Moritz, Portimao, Kuala Terengganu, Gyeonggi and Hamilton. The World Match Racing Tour has a proud match racing history since its establishment in 1988 and draws on the heritage of the very first match race for the King Edward VII Gold Cup at the City of Hamilton, Bermuda in 1937. The Bermuda Gold Cup is still an annual event which is a key stage of the World Match Racing Tour. The Women's International Match Racing Series (WIM Series), the first and only professional sailing series for women, was started in 2013 by the Women's International Match Racing Association (WIMRA). The WIM Series consists of 4 5 events per year throughout the world. Other notable match racing events in sailing include the Canada's Cup and the Richardson Trophy, both held on the Great Lakes. The Richardson Trophy is governed and sponsored by the Yacht Racing Union of the Great Lakes. The'Granddaddy of Match Racing' is the Congressional Cup, held at the Long Beach Yacht Club every Spring, It features 5 days of racing on identical 37 foot Catalinas that were purpose built for this event by Frank Butler. The race is sailed off of the Belmont Pier in Long Beach, CA, and attracts many Sailors who go on to compete in the America's Cup.<https://thecongressionalcup. com>

The San Francisco Perpetual Challenge Trophy, the second oldest match racing championship, was first contested on San Francisco Bay in 1895, with the Encinal Yacht Club's El Sueno defeating the San Francisco Yacht Club's Queen by 11 minutes over a 15 mile course. The 2012 event saw the San Francisco Yacht Club's classic Bird boat, Robin, defeat the Corinthian Yacht Club's Polly in a best of three match sailed on September 15. Robin was skippered by 2002 US Rolex Yachtswoman of the Year Liz Baylis.