Кіріспе

Анафаза (көне грекше ἀνα (ана) – «артқа, кері») – метафаза процесінен кейінгі митоз кезеңі, онда көшірмеленген хромосомалар бөлініп, жаңадан түзілген хромосомалар (қыз хроматидтер) жасушаның қарама-қарсы полюстеріне жылжытылады. Хромосомалар сондай-ақ анафазаның соңында максималды конденсацияға жетеді, бұл хромосомалардың бөлінуіне және ядроның қайта құрылуына көмектеседі. Анафаза, анафазаны ынталандыратын кешен секюрин деп аталатын тежегіш шаперонды убиквитилендіру арқылы жоюға белгілеген кезде басталады. Секюрин – сепараза деп аталатын протеазаны тежейтін белок. Секюриннің жойылуы сепаразаны босатады, ол кохезиннің ыдырауына себеп болады, ал кохезин – бауырлас хроматидтерді бірге ұстап тұратын белок. Осы сәтте хроматидтерді бөлуге қажетті күштерді құруға митозға тән үш түрлі микротүтік қатысады: кинетохор микротүтіктері, интерполярлық микротүтіктері және астральдық микротүтіктері. Центромерлер бөлінеді, ал бауырлас хроматидтер кинетохор микротүтіктерінің көмегімен полюстерге қарай тартылады. Олар полюстерге тартылғанда V немесе Y пішінін қабылдайды. Хромосомалар жасушаның екі жағына тартылғанда интерполярлық және астральдық микротүтіктері жасушаны сопақ пішінге созатын күштерді тудырады. Анафаза аяқталғаннан кейін жасуша телофаза кезеңіне өтеді.

Фазалары

Анафаза екі ерекше қозғалыспен сипатталады. Олардың біріншісі, анафаза А, хромосомаларды бөлінетін жасушаның екі полюсіне жылжытады (центросомалармен белгіленеді, олардан митоздық микротүтіктер пайда болып, ұйымдастырылады). Бұл қозғалысты негізінен кинетохорлар және кинетохорлық микротүтіктер деп аталатын микротүтіктердің бір түрі жасайды. Екінші қозғалыс, анафаза В, осы полюстердің бір-бірінен алшақтауынан тұрады. Бұл қозғалысты негізінен интерполярлық микротүтіктер мен астральдық микротүтіктердің әрекеті қамтамасыз етеді.

Анафаза А

Афаза А кезінде хроматидтерге әсер ететін әртүрлі күштердің үйлесімі байқалды, бірақ басты күш орталықтан таралады. Микротубулалар хромосомалардың орта тұсына (центромерге) белокты кешендер (кинетохорлар) арқылы бекінеді. Бекітілген микротубулалар деполимеризацияланып, қысқарады, бұл моторлық ақуыздармен бірлесіп хромосомаларды жасушаның әр полюсіндегі центросомаларға қарай тартатын қозғалыс тудырады.

Анафаза B

Анафазаның екінші бөлігі өзінің ерекше механизмдерімен қамтамасыз етіледі. Күш бірнеше әрекеттер арқылы туындайды. Интерполярлы микротүтікшелер әр центросомадан басталып, бөлінетін жасушаның экваторында бірігеді. Олар бір-бірін итеріп, әр центросоманы одан әрі алшақтатады. Сонымен қатар, астральды микротүтікшелер әр центросомадан басталып, жасуша мембранасына жалғасады. Бұл оларға әр центросоманы жасуша мембранасына тартуға мүмкіндік береді. Бұл микротүтікшелердің қозғалысын микротүтікшелердің өсуі немесе қысқаруы, сондай-ақ динеиндер немесе кинезиндер сияқты моторлы ақуыздардың әрекеті тудырады.

Жасушалық циклмен байланысы

Анафаза жасуша циклының ұзақтығының шамамен 1% құрайды. Ол метафазадан анафазаға өтудің реттелген түрде басталуымен басталады. Метафаза B циклінінің ыдырауымен аяқталады. B цикліні убиквитинмен белгіленеді, бұл оның протеасомалармен ыдырауына белгі береді, ал бұл метафаза цикліне тәуелді киназалардың (M Cdks) жұмыс істеуі үшін қажет. Негізінен, Анафазаны ынталандыру кешенінің (APC) белсендірілуі APC-нің M фазалық циклин мен хроматидаларды бірге ұстап тұратын когезин суббірліктерін кесуге сепараза протеазасын белсендіретін тежеуші белок секюриннің ыдырауына себеп болады.