Кіріспе

Пародиялық жарнама

Субвертайзинг (subvert және жарнама сөздерінің қосындысы) – корпоративтік және саяси жарнамалардың пародийларын жасау тәжірибесі. Мәдениет сыншысы Марк Дери бұл терминді 1991 жылы қолданған. Субвертайзинг – жарнаманың адамдардың назарын белгілі бір бағытта бұру әрекетіне қарсы тұратын антижарнама. Автор Наоми Клейнге сәйкес, субвертайзинг жарнамаға тікелей жауап беруге мүмкіндік береді, бұрын тек мәлімдеме болған жерде диалог құруға мәжбүрлейді. Олар жаңа бейне түрінде немесе қолданыстағы бейнеге немесе иконаға енгізілген өзгертулер арқылы, көбінесе сатирикалық сипатта болуы мүмкін. Субвертайзингті мем-хакинг деп те атайды және ол әлеуметтік хакерлік, билборд хакерлігі немесе мәдениетке қарсы әрекеттердің бір бөлігі болуы мүмкін. "Adbusters" журналы, контрмәдениет пен субвертайзингті қолдайтын канадтық басылым, былай демелі: "Жақсы жасалған 'субверт' нысаналы жарнаманың сыртқы түрін және сезімін қайталайды, көрермендер алданып қалғанын сезгенде классикалық 'қос ойға' әкеледі. Субверттер когнитивтік диссонанс тудырады, мақсаты – "біздің медиаланған шындықтың жылтырлығы мен әсемдігінен" өтіп, "ішкі терең шындықты" ашу. Субвертайзинг – жарнаманы өзгертудің (détournement publicité) бір түрі, онда 1950 жылдары француздық Letterist International ұсынған, кейіннен Ситуационист Интернационалы қолданған détournement әдістері, жарнамалық хабарламаларды қайта бағыттаудың заманауи сындық формасы ретінде пайдаланылады.

Белгілі оқиғалар

1972 жылы Ричард Никсонның қайта сайлау науқанының плакаттарындағы логотипі Никсон атындағы екі X әрпімен (Exxon логотипі сияқты) өзгертіліп, республикалық партияның корпоративтік меншігін көрсетуге тырысты. 1979 жылдың қазан айында Сиднейде (Австралия) темекі шегуге қарсы белсенділер тобы "Б.У.Г.А.У.П." деп аталатын ұйым құрып, темекі жарнамаларындағы мәтіндерді өзгерте бастады, осылайша темекі жарнамашыларының хабарларын бұрмалады, сонымен қатар басқа да дені сау емес өнімдердің жарнамаларына да шабуыл жасады. 2008 жылдың 6 қарашасында "Иә" тобы мыңдаған әлеуметтік белсенділерді жұмылдырып, алты айдан кейін шығатын "Нью-Йорк Таймс" газетінің 100 000 данасын таратуға көмектестірді. Мақсат – "Нью-Йорк Таймс" сияқты сенімді және нақты ақпарат құралын пайдаланып, белгілі бір болашақты қолдау, атап айтқанда, Ирак соғысы аяқталған болашақты көрсету. Бұл жобаға Anti Advertising Agency, Code Pink, United for Peace and Justice, May First/People Link және Improv Everywhere сияқты ұйымдар да қатысты. 2015 жылы Парижде өткен COP21 климат конференциясында Brandalism ұжымы 600 плакат орнатып, корпоративтік демеушілердің жеңілтектегін сынады. 2017 жылы Brandalism және басқа да субвертизерлер тобы Subvertisers International ұжымын құрды. Олар жарнамалық стендтерді бұзу және басқа да субвертизинг түрлерін қолданып, жарнаманың денсаулыққа зиянды кескіндерді қалыптастыратынын, демократияға кері әсер ететінін және планетаға зор зиян келтіретін тұтыну мәдениетін қолдайтынын дәріптейді. 2018 жыл шамасында Лондондағы Legally Black тобы Гарри Поттер плакаттарындағы кейіпкерлердің тері түсін ақтан қараға өзгертті.