Кіріспе

Өнімнің немесе адамның қасиеттерін жоғары бағалайтын мәлімдеме. Нақтылы тауарды немесе қызметті жарнамалау және таныстыру мақсатында, куәлік немесе көрсетім – адамның жазбаша немесе ауызша түріндегі, өнімнің артықшылықтарын мадақтайтын мәлімдемесі болып табылады. "Куәлік" термині көбінесе қатардағы азаматтардың жарнамалық сөздеріне қолданылады, ал "қолдау" сөзі әдетте белгілі тұлғалардың жарнамалық сөздеріне қатысты қолданылады. Куәліктер – қоғамдық маркетингтің бір бөлігі болуы мүмкін.

Танымал тұлғалардың қолдауы

Жарнама берушілер маркетингтік кампанияларында танымал адамдарды пайдаланудың тиімділігін анықтауға тырысты. Олар танымал тұлғалардың бренд имиджін жаңғырту, олардың тартымдылығы мен маңыздылығын, сондай-ақ тұтынушылардың сатып алу әрекетіне танымал адамдардың қаншалықты әсер ететінін бағалау арқылы бұл мәселені шешуге ұмтылды. Twitter сияқты әлеуметтік желілер брендтерді қолдау және сатып алу мінез-құлқына әсер ету үшін танымал тұлғалардың басты құралына айналды. Zenith компаниясының зерттеуіне сәйкес, 2016 жылы әлеуметтік желілерде жарнамаға жұмсалған қаражат 29 миллиард долларды құрады, ал 2019 жылы 50 миллиард долларға жетеді деп күтілуде. Жарнама және маркетинг компаниялары танымал тұлғаларға өздерінің өнімдерін жарнамалау үшін ақы төлеп, олардың мыңдаған (кейде миллиондаған) жанкүйерлерін брендтік өнімдерді сатып алуға ықпал етеді. Мысалы, америкалық тележүргізуші Райан Сикрест Ford өнімдерін жарнамалау үшін төсім алады. Танымал тұлғалардың твиттерін пайдалану үшін ақы төлейтін компаниялар Қытайда үлкен табысқа ие болды, онда тұтынушылықтың өсуі жарнамаланған өнімді сатып алуды мәртебе символына айналдырды. 2007 жылдың 1 тамызында денсаулық сақтау саласының қызметкерлері мен киножұлдыздары, эстрада әншілері сияқты қоғамдық тұлғалардың дәрі-дәрмектер мен қоректік қоспалардың жарнамаларында пайда болуына тыйым салатын заң қабылданды. "Танымал адамның дәрілік жарнамада пайда болуы тұтынушыларды жаңылыстыруға бейім, сондықтан мемлекет медициналық жарнаманы бақылауды және медициналық жарнамаларда қатысатын ұлттық танымал тұлғалардың басқаруын күшейтуді қарастыруы керек", - деді өкіл.

Клиент

Танымал емес клиенттердің куәліктері маркетинг пайда болғаннан бері тиімді қолданылып келеді. Бұрынғы немесе қазіргі клиенттер ресми "ауыз сөзбен" куәлік береді, оны бизнес маркетингте және болашақ клиенттермен сенім орнату үшін пайдалана алады. Куәліктер шындық деп есептелгенде өте тиімді, бірақ аудиторияны бизнес ұсынған куәліктерді бизнестің өзі жасаған емес, нағыз адамдар бергеніне сендіру қиын. Дегенмен, көптеген маркетинг сарапшылары куәліктерді, шолуларды және жағдайларды зерттеулерді шағын және орта бизнестің брендін насихаттау және оған сенімділік қалыптастырудың ең тиімді құралы деп санайды. Куәліктердің маңыздылығы жоғары деңгейге жетті, себебі интернетте көптеген пікірлер (куәліктермен мағынасы бірдей) бар. Yelp!, Google Maps, TripAdvisor және тағы да басқа сайттар белгілі бір бизнес туралы басқа клиенттердің пікірлерін/куәліктерін іздеушілер үшін баруға арналған орынға айналды. Бұл саланың өсуін салыстыру үшін, мысалы, Yelp.com-ның өсуін атап өтуге болады: 2012 жылдың қаңтарына қарай Yelp.com сайтына ай сайын 71 миллионнан астам бірегей келуші келеді. Instagram әсіресе өнімдер мен орындар туралы куәліктерді таратуда пайдалы болды. Бұл түпнұсқа брендке немесе сурет түсірілген нақты орынға тікелей сілтеме беретін тег функциясын пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, суреттердің сипаттамасы өнімге немесе орынға толықтыратын пікір немесе сөйлем жазу үшін де қолданылады. Көптеген ізбасарлары бар пайдаланушыларға осы куәлік жазбаларын жасауға бағытталған ұсыныстар жиі түседі, ал пайдаланушы орынды немесе өнімді "жарнамалау" үшін комиссия алады. Алайда, бұл тек компания немесе бренд осындай куәлік жазбасын жасау үшін пайдаланушымен тікелей байланысқанда және пайдаланушы комиссия алғанда ғана қолхат беру келісімі деп аталады. Бұл Индонезияда, әсіресе мыңнан астам ізбасарлары бар пайдаланушылар арасында кең таралған үрдіс. Бұл саладағы маңыздылықтың артуының кері жағы – жалған пікірлер немесе спам пікірлер, нақты емес куәліктер түріндегі алаяқтық. Көбінесе бизнес иесі бірнеше электрондық пошта мекенжайларын ашып, содан кейін сәйкес Yelp! аккаунттарын құрып, көптеген клиенттердің пікірлерін жазғандай көрінетін көптеген куәліктерді жазады. Сол сияқты, сол иесі бәсекелестері туралы теріс пікірлер жазуы мүмкін. New York Times газетінің осы тақырыптағы мақаласынан: "Digital Point" форумында бір пайдаланушы: "TripAdvisor-дағы оң пікірлер үшін ақы төлеймін" деп жазды. Craigslist-те мынадай ұсыныс жазылған: "Егер сізде белсенді Yelp аккаунты болса және оңай ақша табуды қаласаңыз, жауап беріңіз". Интернетте сіздің бизнесіңіз үшін жалған пікірлер жазуды сұрайтын және солай істеуге дайын адамдардың он мыңдаған жарнамалары бар". Алайда, бизнес иелері өздерінің пікірлер жинағын құрудың заңды және дұрыс жолдары бар, мысалы, клиенттерге олардың адал пікірлерін бағалайтындарын айту және оларға бизнесті қайда бағалауға болатыны туралы тиісті нұсқаулар беру. Сондай-ақ, пікірлерді тексеру сайттарының өздері жарнамалық жазылымдарды сатып алатын компаниялар үшін пікірлерді манипуляциялауға дайын екендігі туралы айыптаулар болды, бұл мақсатта 2010 жылдың ақпанында Yelp-ке қарсы топтық сот процесі басталды.

Зерттеу

Мартин, Вентцель және Томчак (2008) жүргізген зерттеулерде, жақсы пікірлердің (куәліктердің) тиімділігі тұтынушылардың нормативтік қысымға немесе әлеуметтік бағалауға қаншалықты сезімталдығына және тауардың атап көрсетілген ерекшеліктерінің сапасына байланысты екені анықталды. Нәтижелер көрсеткендей, басқалардың пікіріне тәуелді адамдар тауар туралы нақты мәліметтерге қарағанда, жақсы пікірлерге көбірек сенім артады. Керісінше, өзгелердің пікірін ескермейтін адамдарға тауардың сипаттамалары көбірек әсер етеді.

Заңдық

Федералды сауда комиссиясы (FTC) АҚШ бизнесіндегі көптеген жағдайларда куәліктердің нақтыда ойдан шығарылған және адастыратын екенін анықтады. 2009 жылдың желтоқсан айында олар куәліктерге қатысты жаңа ережелерді енгізді. Қорыта айтқанда, «тұтынушыларды адастырып, олардың өнім немесе қызмет туралы шешімдеріне әсер ететін» куәліктерді пайдалану заңсыз. Дегенмен, жаңа ережелерге қарамастан, онлайн тұтынушылар көбінесе куәліктерге күдіспен қарайды. Жеке сектор компаниялары тұтынушыларға көрсетілген куәліктердің нақтылығын тексеруге көмектесетін куәліктерді растау қызметтерін ұсына бастады.