Кіріспе
"Тексасты алаңдатпа" – Техас көлік департаментінің (TxDOT) Техас автомобиль жолдарындағы қоқысты азайтуға бағытталған науқанының ұраны. "Тексасты алаңдатпа" деген тіркес негізгі магистральдардағы жол белгілерінде, теледидарда, радиода және баспа жарнамаларында кеңінен көрсетіледі. Бұл науқанның нәтижесінде 1987 және 1990 жылдар аралығында Техас автокөлік жолдарындағы қоқыс шамамен 72%-ға азайды. Науқанның басты нарызы 18-ден 35 жасқа дейінгі еркектер еді, статистикалық мәліметтер бойынша олардың қоқыс тастау ықтималдығы жоғары болған. Бұл ұранның бастапқыда штат бойынша мәдени құбылысқа айналуы күтілмеген, бірақ олай болды. Қоқысты азайтудағы тікелей рөлінен өзге, бұл ұран техастықтар тарапынан кеңінен қабылданып, «техастықтардың өзіндік ерекшелігінің, мақтаныш белгісінің» символына айналды. Ұранның шығу тегі Техастан тыс жерлерде кеңінен танымал болмаса да, ол туристік сувенирлердің көптеген түрлерінде кездеседі. Бұл тіркес федералды тіркелген тауарлық белгі болғандықтан, департамент өз тауарлық белгі құқықтарын сақтау үшін кейде тоқтату туралы хаттар жіберіп, оны жүзеге асыруға тырысты, бірақ нәтижесі шектеулі болды. Ұран "Тексасты алаңдатпаңыз: аңыздың артындағы оқиға" атты кітаптың тақырыбы болып табылады. "Тексасты алаңдатпа" жарнамалық ұраны жыл сайын тек екі ғана жарнамашының Атақ-даңқ залына енгізіледі. "Тексасқа араласпа" – Вирджиния класындағы USS Texas теңіз астығының ресми ұраны. 2011 жылы соңғы 25 жылдағы "Тексасты алаңдатпа" жарнамасының үздік жарнамасын анықтау үшін өткізілген халық дауысының нәтижесі жарияланды, жеңімпаз – Еске алу әуе күштері (бұрынғы Конфедеративтік әуе күштері) жасаған жарнама болды. Жарнамада КАФ-тың Boeing B 17 "Сентиментальді саяхат" ұшағы қоқыс тастаған жүк көлігін қуалайды және оған қарсы шара қолданады.
"Don't Mess with Texas" is a slogan for a campaign aimed at reducing littering on Texas roadways by the Texas Department of Transportation (TxDOT). The phrase "Don't Mess with Texas" is prominently shown on road signs on major highways, television, radio and in print advertisements. The campaign is credited with reducing litter on Texas highways roughly 72% between 1987 and 1990. The campaign's target market was 18 to 35 year old males, which was statistically shown to be the most likely to litter. While the slogan was not originally intended to become a statewide cultural phenomenon, it did. Beyond its immediate role in reducing litter, the slogan has been popularly appropriated by Texans. The phrase has become "an identity statement, a declaration of Texas swagger" and Texas pride. Though the origin of the slogan is not well known outside of Texas, it appears on countless items of tourist souvenirs. Since the phrase is a federally registered trademark, the department has tried at times to enforce its trademark rights with cease and desist letters, but has had very limited success. The slogan is the title of the book, Don’t Mess With Texas: The Story Behind the Legend. "Don't Mess with Texas" has been awarded a plaque on the Madison Avenue Walk of Fame and a place in the Advertising Hall of Fame, a distinction given to only two slogans annually. "Don't Mess with Texas" is also the official motto of the Virginia class submarine USS Texas. In 2011 the result of a public vote for the best "Don't Mess with Texas" ad over the last 25 years was revealed, the winner was one created by the Commemorative Air Force (then called the Confederate Air Force). The ad involved the CAF's Boeing B 17 "Sentimental Journey" pursuing and retaliating against a truck from which trash was thrown.
Тарих
1985 жылы TxDOT компаниясы GSD&M компаниясының Майк Блэр мен Тим МакКлюрден қоқыс тастауға қарсы науқанның ұранын жасауды сұрады. Сол кезде Техас штаты жылына шамамен 20 миллион доллар жолдардан қоқыс жинауға жұмсаған. МакКлюрдің айтуынша, жарнамалық науқанның назарында көлік терезелерінен сыра банкілерін және басқа да заттарды тастайтын «пикаптардағы жігіттер» және қоқыс тастауды «Құдай берген құқық» деп санайтын қарапайым техастықтар болған. МакКлюр бұл ұранды үйінің жанынан өтіп бара жатып қоқысты көргенде ойлап тапқанын айтады. CNN тілшісі Эмануэла Гринберг МакКлюрдің «соңғы сәттегі түсінік» алғанын айтты, ол қоқысқа қарап, анасының бөлмесінің ретсіздігі туралы айтқан сөзін еске алды. «МакКлюр былай деді: «Мен «қоқыс» сөзін тек иттің жағдайында естігенмін. «Ретсіздік» сөзі жақсырақ әсер етеді деп ойладым». МакКлюрдің ұраны «Техасқа тиіспе» деген фразаны алғаш рет қолданған деп саналады, бірақ «Техасқа тиіспе» деген фразаны бұрын да қолданғандар бар, мысалы, 1966 жылғы Marvelette әні «Don't Mess with Bill». Бастапқыда авторлар TxDOT-ты ұранды қабылдауға көндіруде қиындықтарға тап болды. Олар әкімшілердің «қысқа шашты, консервативті» адамдар екенін айтты. Авторлар кеңес мүшелерінің орташа жасы 107-ге жуық деп әзілдеді. МакКлюр былай деп еске алды: «Көпшілік «Американы таза ұстайық» және «Техасты таза ұстайық» ұйымдарының өкілдерімен толған, ал біздің аудиториямыз 18-24 жас аралығындағы жігіттер». МакКлюр былай қосты: ««Техасты таза ұстайық» ұйымының өкілі: «Біз ең болмағанда «өтінеміз» деп қоса аламыз ба?» деді. Мен: «Жоқ, сіз осы сөздің алдына «өтінеміз» деген сөзді қоссаңыз, оны пайдалана алмайсыз», - дедім. Егер Техас автокөлік департаментінің сол кездегі Саяхат және ақпарат бөлімінің директоры Дон Кларктың көрегендігі болмаса, бұл ұран ешқашан қолданылмас еді. Кларк TxDOT әкімшілерінің қолдауысыз ұранды іске қосты. Стиви Рей Вонның алғашқы телерекламасы көрсетілгеннен кейін Кларк келесі күні жұмысқа барғанын және оны жұмыстан шығара ма, жоқ па, білмей қалғанын айтып әзілдеді. TxDOT халықтан пікір сұрауға шешім қабылдады және нәтижелер өте жағымды болды. Науқан 1985 жылы автокөліктерге жабыстырылатын стикерлермен басталды. 1986 жылы 1 қаңтарда өткен 50-ші жылдық Cotton Bowl Classic турнирінде Стиви Рей Вон «Техастың көздері» әнін орындады, әннің соңында «Техасқа тиіспе» деген сөздер қосылды. Тексастың 96% «Техасқа тиіспе» деген фразаны естігенін, бірақ тек 61% ғана оның «қоқыс тастама» дегенді білдіретінін білгенін анықтағаннан кейін, TxDOT науқанның бастапқы мағынасын қайта баса көрсету үшін жаңа идеяларды ойлап табуды бастады. 2009 жылы TxDOT Джордж Стрейттің қатысуымен жаңа теле- және радиороликтерді қоса, жаңа науқанды іске қосты, ол тексастарға «Техасқа тиіспе» дегеніміз – қоқыс тастама дегенді білдіреді деді. Бұл ұран барлық науқандар мен радиорекламаларда әлі де қолданылуда. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Сан-Антониодағы GDC Marketing & Ideation жарнама агенттігі «Техасқа тиіспе» брендін басқарады.
Тауар таңбасын рұқсатсыз пайдалану
2000 жылдан бері TxDOT 100-ден астам компания мен ұйымға тауар белгісін рұқсатсыз қолдану туралы тоқтату туралы хаттар жіберді. Мемлекеттік шенеуніктер тауар белгісін қорғау штаттың лақтыруға қарсы лозунгті сақтауға көмектесетінін мәлімдеді. Техас университеті Остин қаласындағы Техас көлік департаментімен байланысқаннан кейін, осы лозунгі бар футболкаларды сатуды тоқтатуға келісті. Департамент Техас аборт және репродуктивтік құқықтар жөніндегі әрекеттер лигасына «Техас әйелдерімен араласпа» деген жазуы бар футболкаларды сатуға тырысты. Автор Кристи Крейг бастапқыда «Техасты мазалама» деп аталған махаббат романын жариялады. Сот шараларынан кейін атауы «Тек Техаста» деп өзгертілді.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
1986 жылдың 19 шілдесінде Хьюстондағы "Астрос" командасына қарсы серияға қатысқан "Нью-Йорк Метс" бейсбол клубының төрт мүшесі Хьюстонның түнгі клубында ұсталды. Келесі күні кешке "Астродомда" жанкүйерлер ұстаған қағазшаларда "Тексаспен араласпаңдар" деп жазылған. "Don't Mess wit Texas" – американдық рэпер Lil' Keke-нің Хьюстоннан шыққан тұңғыш студиялық альбомы. Ол 1997 жылдың 17 маусымында жарық көрді. Сол кезде президенттікке үміткер Джордж Буш 2000 жылы Республикалық партияның ұлттық конвенциясында сөйлеген сөзінде осы фразаны қолданды. Стивен Кингтің "11/22/63" романында уақытқа саяхаттайтын басты кейіпкер Джейк Эппинг 1960 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Даллас ауданында МакКлюр бұл ұранды жасағаннан жиырма жыл бұрын "Тексасты мазаламаңдар" деп жазылған Техас штатының туларын сататын дүкенге кездеседі. МакКлюр өзінің кітабының көшірмесін Кингтің агентіне қате туралы хабарлау үшін жіберді, бірақ ол адамдардың осы ұранды нақтысынан көбірек ескі деп ойлағанына қуанғанын айтты. МакКлюр романның осы тарихи қателікке қатысты түзетілуін қаламайды.