Кіріспе

Көбінесе бақылаушыға ұнайтын түс температурасының аймағы.

Круитхоф қисығы жарық деңгейі мен түс температурасының аймағын сипаттайды, көбінесе бақылаушыға жағымды немесе ыңғайлы болып көрінеді. Бұл қисық голланд физигі Арий Андриес Круитхоф жинаған психофизикалық деректер негізінде құрылған, бірақ қисықтың өзінде эксперименттік деректердің бастапқысы жоқ. Шектелген аймақтағы жарық жағдайлары тәжірибелік тұрғыдан жағымды немесе табиғи деп бағаланған, ал аймақтан тыс жағдайлар ыңғайсыз, жағымсыз немесе табиғи емес деп есептелген. Көздер табиғи немесе Планктың қара денелеріне жақын деп саналады, бірақ адамның қалауын сипаттаудағы оның құндылығы ішкі жарықтандыру бойынша жүргізілген келесі зерттеулермен үнемі күмәндалған. Газды люминесценттік шамдарды пайдаланып, Круитхоф шығарылатын жарықтың түсін өзгертіп, бақылаушылардан оларға көз ұнайтынын бағалауын сұрады. Оның қисығының сызбасы үш негізгі аймақтан тұрады: ортаңғы аймақ, жағымды деп саналатын жарық көздеріне сәйкес келеді; төменгі аймақ, салқын және күңгірт түстерге сәйкес келеді; және жоғарғы аймақ, жылы және тым жарқын түстерге сәйкес келеді. Бұл аймақтар шамамен болғанымен, үйлер мен кеңселер үшін жарықтандырудың тиісті конфигурацияларын анықтау үшін әлі де қолданылады.

Түсінік пен бейімделу

Круитофтың зерттеулері адамның жарық өзгеруіне бейімделуімен тікелей байланысты. Жарық мөлшері төмендегенде, адамның көк түске сезімталдығы артады. Бұл Пуркинье эффектісі деп аталады. Адамның көру жүйесі жарық деңгейі төмендегенде фотопиялық (конусқа басым) көруден скотопиялық (сабықшаға басым) көруге ауысады. Сабықшалар көк энергияға өте жоғары спектрлік сезімталдыққа ие, ал конустар қызыл, жасыл және көк түстерге әртүрлі спектрлік сезімталдыққа ие. Скотопиялық көрудегі басым фоторецептор көк түске ең сезімтал болғандықтан, адамның көк түске сезімталдығы артады. Осы себепті, жоғары (көк түсті) температуралы жарық көздері төмен жарық деңгейлерінде көбінесе ұнамсыз деп есептеледі және жағымды көздердің шектеулі диапазоны ғана бар. Ал жарық деңгейі артқанда фотопиялық көруде жағымды көздердің диапазоны кеңейеді.

Сын

Көгеріс ішкі кеңістіктерде жасанды жарықтандыруды жобалауға нұсқау ретінде қолданылған, сондай-ақ төмен жарық деңгейінде төмен корреляцияланған түс температурасы (CCT) бар жарық көздерін пайдалану туралы жалпы ұсыныс жасалғанмен, Круитхоф бағалау әдісін, тәуелсіз айнымалыларды және көгеріс әзірлеу үшін қолданылған сынақ үлгісін сипаттаған жоқ. Осы деректердің және басқа да растаулардың болмауы себебінен, жасалған қорытындыларды сенімді деп санауға болмайды. Жарық деңгейі мен CCT арасындағы байланыс кейінгі зерттеулерде қолдау таппады. Ішкі жарықтандыру саласындағы көптеген зерттеулерде жарық деңгейі мен CCT қарастырылды, және олардың нәтижелері Круитхоф ұсынғаннан өзгеше қатынасты көрсетті. Жоғары және төменгі шекаралардың болуы орнына, бұл зерттеулер CCT-нің маңызды әсерін көрсетпейді, ал жарық деңгейі үшін 300 люкстен төменгі деңгейлерден аулақ болу ұсынылады. Қазіргі зерттеулер төмен жарық деңгейі режимін немесе жалпы алғанда 3000K-тан төменгі CCT диапазонын жан-жақты зерттеген жоқ, бірақ жоғарыда аталған зерттеулердің кейбіреулері 2850K-қа дейін төмендеді. Бұл деректердегі олқылық ерекше маңызды, себебі ол қонақүйлер, мейрамханалар және тұрғын үйлер сияқты жарықтандыру дизайнерлері жұмыс істейтін барлық «өмір салты» орталарына қатысты. Жарықтың денсаулыққа тигізетін әсері туралы соңғы білімді ескере отырып, осы салаларды одан әрі бағалау пайдалы болар еді.

Қосымша зерттеулер

Круитхоф қисығы, ұсынылған нұсқада, тәжірибелік деректерді қамтымайды және қажетті жарық жағдайларын шамалау ретінде қызмет етеді. Сондықтан оның ғылыми дәлдігі қайта бағаланды. Түс беру индексі – бұл жарық көзінің сыртқы түрін сипаттау және оның жағымды болып есептелетінін анықтауға арналған өлшем. Белгілі бір жарық көзінің түс беру индексі – бұл көздің нысанның түстерін дәл қайта жаңғырту қабілетінің көрсеткіші. Шамдар немесе шамдар сияқты жарық көздері, Планктың қара денелеріне ұқсас электромагниттік энергия спектрлерін жасайды; олар табиғи көздерге жақын. Көптеген люминесценттік шамдар немесе жарықдиодты шамдар Планктың қара денелерінің спектрлерімен сәйкес келмейді және табиғи емес деп есептеледі. Сондықтан олардың қоршаған ортаның түстерін беру әдісі де табиғи емес болуы мүмкін. Бұл жаңа көздер Круитхоф қисығының ыңғайлы аймағындағы сәйкес түс температурасын және жарық деңгейін сақтаса да, олардың түс беру индексінің өзгеруі оларды ұнамсыз етуі мүмкін. Әртүрлі іс-әрекеттер немесе жағдайлар әртүрлі түс температурасы – жарық деңгейі жұптарын қажет етеді: жарық көздерінің таңдалуы, жарық көзі жарықтандыратын жағдайға байланысты өзгереді. Адамдар тамақтану, әлеуметтесу және оқу үшін ыңғайлы аймақтағы түс температурасы – жарық деңгейі жұптарын қалайды, бірақ түнгі іс-әрекеттер мен ұйықтауға дайындалу үшін төменгі ыңғайсыз аймақтағы түс температурасы – жарық деңгейі жұптарын да артық көреді. Бұл Пуркинье эффектісімен байланысты; түнде жарық қалайтын адамдар, тіпті жарық деңгейі өте төмен болса да, төменгі (қызыл) түс температурасын қалайды. Круитхофтың зерттеулері мәдениетке немесе географиялық орналасуға байланысты да өзгеруі мүмкін. Қажетті жарық көздері адамның түсті қабылдау тәжірибесіне негізделген, және әлемнің әртүрлі аймақтарында жарық берудің өзіндік стандарттары болғандықтан, әр мәдениеттің қабылданатын жарық көздері болуы мүмкін. Бұл экспериментке қатысқан бақылаушылар түрлі түс температурасы мен жарық деңгейін бағалағанмен, олардың әсерлері түс температурасы өзгергенде айтарлықтай өзгермеді. Сонымен қатар, түс температурасы мен жарық көзінің жарықтығы арасында байланыс бар. Осы нәтижелерден көрініп тұрғанындай, түс беру индексі, түс температурасының орнына, белгілі бір жарық көзінің жағымды болып есептелетінін анықтау үшін тиімді өлшем болуы мүмкін.