Кіріспе

1956 жылғы Доди Смиттың балалар романы, Доди Смит романы. "Жүз бір далматин" – 1956 жылғы Доди Смиттың далматин күшіктер отбасының ұрлануы туралы балалар романы. Алғаш рет ол "Woman's Day" журналында "Ұлы ит ұрлығы" деген атпен жарияланды және Понго мен Миссис есімді екі далматиннің тері фермасынан үй жануарларын құтқару оқиғасын баяндайды. 1967 жылғы "Жұлдызды үреу" романының жалғасы. Далматиндер Понго мен Миссис жаңа үйленген мырза және ханым Дирлимен бірге тұрады, сондай-ақ олардың екі қызметшісі, Кук және Батлер де бар. Мырза Дирли – "қаржылық гений", оған өмір бойы салықтан босату берілді және ол мемлекеттік қарызды жою үшін Реджентс-парктегі Сыртқы шеңбердегі үйді жалға алды. Иттер адамдарды өздерінің тәрбиеленушілері деп санайды, бірақ оларға өздері иесі екенін ойлауға мүмкіндік береді. Бір күні Понго мен Миссиспен серуендеп жүргенде, мырза және ханым Дирли Миссистің ескі мектептегі сыныптасы, Круэлла де Вильмен кездеседі. Круэлла – бай әйел, ол тері киімдерге қатты құмар, сондықтан ол тері сатушыға үйленді және оны үйінде жинағын сақтауға мәжбүр етеді, осылайша ол қалаған кезде киімдерін кие алады. Ол екі итке қызығушылық танытып, далматин терісінен жасалған пальто алғысы келетінін білдіреді. Кейін Миссис 15 күшік туады. Миссис олардың барлығын тамақтандыра алмайтынына алаңдап, адамдар көмектесуге кіріседі. Апай іздеп жүргенде, жаңбырдың астында жолдың ортасында шаршаған бауырсақ далматин табады. Ол жаңа ғана туған итті ветеринарға көрсетіп, оны Пердита ( "жоғалған" деген мағынада) деп атайды. Пердита күшіктерді тамақтандыруға көмектеседі және отбасының мүшесіне айналады. Ол Понгоға өзінің жоғалған махаббаты Принс туралы және оның бейжай иесі сатқан күшіктер туралы айтады. Ол сол күшіктерді іздеп қашып кеткен. Круэлла күшіктер келе бастағанда үйде болды және оларды сатып алуға ниеттенгенін білдірді, бірақ одан бас тартты. Ол үйге екінші рет келіп, Дирлилер күшіктерді сатуға ниеттенбейтінін айтқаннан кейін, оларды ұрлау үшін ұрыларды жалдайды. Адамдар күшіктердің ізін таба алмайды, бірақ "Түндегі үреу" арқылы, ел бойынша иттер бір-біріне хабар жібере алатын қарым-қатынас форумы арқылы Понго мен Миссис оларды Саффолк графтығындағы де Виль отбасының ата-бабалар үйі "Тозақ залына" дейін табады. Понго мен Миссис иелеріне "Саффолк" деген сөзді айтуға тырысады, бірақ "С" дыбысын шығара алмайды. Иттер күшіктерді өздері іздеуге шешім қабылдайды, Пердитаны Дирлилерге күтімге қалдырады. Англияның ауылдарын аралап, жол бойында иттер "Үреу желісі" арқылы ұйымдастырған тамақ пен баспанамен сапардан кейін олар ескі ағылшын қойшы иті полковникпен кездеседі. Олар сарайға кіргенде, онда 97 күшік бар екенін, оның ішінде Понго мен Миссистің 15 күшігі де бар екенін көреді. Полиция тергеуінен қорқып, Круэлла келіп, Тозақ залын басқаратын Баддун ағайындарына иттерді жақын арада сойып, терісін алу керектігін айтады. Понго мен Миссис Рождество қарсаңындағы түнде барлық күшіктерді құтқаруға тура келетінін түсінеді. Бір күшік, Кадпиг, өте кішкентай және Саффолктан Лондонға дейінгі қашықтықты жүре алмайтын әлсіз; Томи, полковниктің екі жасар иесі, оған ойыншық шаруашылық арбасын ерікті түрде береді. Бір топта сегіз күшік болса, екі күшіктің жасы арбаның тірегіне сыяды, сондықтан олар кезекпен тартады. Далматиндарды цыгандар ұстауға тырысады, ал "Үреу желісінің" бір иті олардың қаншалықты көзге түсетінін айтып, оларға түтін тазалаушының мекемесіне кіруге көмектеседі, онда олар өздерін жасыру үшін күлге малып алады. Олар дала арқылы саяхаттап, кештің бір бөлігін соборда өткізеді; Круэлла оларды жолға оралуға мәжбүр болған кезде жақындап қалды, бірақ олар Стаффордшир терьерінің шақыруымен бос жылжыту фургонында жасырынып, оның "тәрбиеленушілері" фургонды иеленеді және сол түнде Лондонға қайта оралады. Иттер Лондонға келгеннен кейін, Круэлланың көптеген мысықтарын (барлығы Круэлла суға батып кеткен) кек алуды аңсаған парсы мысығы мүмкіндікті көріп, иттерді Круэлланың үйіне кіргізеді, онда олар күйеуінің төлемеген терілерінің барлық қорын жояды. Содан соң далматиндер Дирлилердің үйіне қайта оралады. Понго мен Миссис мырза Дирли есікті ашқанша айқайлайды, содан кейін барлық күшіктер үйге ағылып кіріп, күлді терілерінен шығару үшін кілемге домалайды. Дирлилер оларды таниды және оларды тамақтандыру үшін стейк жібереді. Кадпигтің арбасын тартқан күшіктер Пердитаның күшіктері екені дәлелденді. Мырза Дирли күшіктердің қайда болғанын ойыншық арбасында Томмидің аты мен мекенжайын қамтитын таңбаны тапқанда біледі. Дирлилер басқа күшіктердің иелерін іздейтін жарнамалар да жариялайды, бірақ олардың барлығы ұрланған емес, сатылған екені белгілі болады. Пердитаның бұрынғы иесі, оған ешқашан қамқорлық көрсетпеген, Дирлилерге оның тарихын естігеннен кейін оны сатуға қуанышты. Круэлланың енді үйі жоқ мысығы келіп (және тұруға шақырылады) Круэлланың күйеуінің тері бизнесінің жойылғанын және Круэлланың елден кетуге мәжбүр болғанын және Тозақ залын сатуға қойғанын хабарлайды. Дирлилер Саффолкқа Томидің арбасын қайтару үшін барғанда, 97 күшік және үш ересек далматинмен үлкен үйдің қажеттігін түсінеді, сондықтан мырза Дирли үкіметтен басқа салық мәселесін шешкені үшін алған ақшаға сарайды сатып алады. Ол оны "далматиндер әулетін" (және оларды күтіп ұстау үшін "Дирли әулетін") құру үшін пайдалануды ұсынады. Соңында Пердитаның жоғалған махаббаты Принс табылады. Оның иелері Пердитаға деген оның махаббатын көріп, оны Дирлилермен бірге тұруға және олардың "жүз бірінші" далматиніне айналуға рұқсат береді. Адаптациялар. Дисней романды 1961 жылдың 25 қаңтарында кинотеатрларда көрсетілген "Жүз бір далматин" атты анимациялық фильмге бейімдеді. Ол 1961 жылдың он екінші ең табысты фильміне және студияның он жылдықтағы ең танымал фильмдерінің біріне айналды. Ол 1969, 1979, 1985 және 1991 жылдары төрт рет қайта шығарылды. 1991 жылғы қайта шығарылым отандық табыс бойынша жылдың жиырмасыншы ең табысты фильмі болды. Ол 1996 жылы тірі әрекет фильмге қайта түсірілді. Тірі әрекет және анимациялық бейімдемелерде бір ғана қызметші бар, Миссис және Пердита бір кейіпкерге біріктірілді, ал басқа кейіпкерлер, мысалы, көптеген басқа иттер, Принс, Томи, Круэлланың мысығы және Круэлланың күйеуі алынып тасталды. Анимациялық фильмде Понго мен Миссистің иелерінің тегі "Радклифф" деп өзгертілді. "Дирли" есімді. Тірі әрекет фильмінде Круэлла (Гленн Клоуз сомдаған) "ДеВиль үйі" атты жоғары сәнді әшекей үйінің ысырапты магнаты ретінде көрінеді. Дисней екі нұсқасында да Горац пен Жаспер Баддун кейіпкерлерін сақтап қалды, бірақ оларды Понго мен Миссистің күшіктерін ұрлау үшін Круэлла жалдаған ұрылар ретінде бейнеледі. Роман бойынша Горацтың аты Саул, және олар күшіктерді ұрлаған кәсіби ұрылар бірнеше күн бұрын күтімшілер ғана емес. Кейін Дисней үш күшіктің (Лаки, Ролли және Кадпиг) қатысуымен анимациялық телесериал жасады, сондай-ақ Понго мен Пердитаның ұрпақтарының көп бөлігінің қатысуымен екінші сериал жасады. Дисней олардың фильмдік нұсқаларының әрқайсысы үшін сілтау фильмдерін де шығарды ("Жүз бір далматин II" және "102 далматин"), бірақ олардың екеуі де нашар сюжеті мен түпнұсқалықтың жоқтығы үшін сынға ұшырады. 2021 жылы Дисней франшизаның тірі әрекетке қайта өңдеуін, "Круэлла" деген атпен шығарды, ол атаулы кейіпкердің шығу тарихына және Жаспер мен Горацпен оның серіктестігіне арналған. Роман 2000 жылы Дебби Иситт тарапынан Ковентридегі Белград театры үшін (кейін 2007 жылы Нортгемптондағы Корольдік және Дернгейтте және 2017 жылы Бирмингем репертуарлық театрында қойылды), Бриони Лавери тарапынан 2014 жылы Чичестер жастар театры үшін және 2014 жылы Салли Куксон басқаруымен Tobacco Factory Theatres үшін сахнаға бейімделді. Роман сондай-ақ...

Қабылдау

Кітап сыншылардан жағымды пікір алды. Британ жазушысы Шивон Доуд кітаптағы ұрылықпен айналысатын рома ұлт өкілдерінің бейнесін ағылшын әдебиетіндегі ромаларға қарсы стереотиптердің ұзақ тарихының бір мысалы ретінде көрсетті.