Кіріспе

Дискреттік ықтималдық үлестірімі

Ықтималдық теориясы мен статистикада гипергеометриялық үлестірімі – бұл дискреттік ықтималдық үлестірімі, ол белгіленген ерекшелігі бар нысандарды таңдаудағы сәттіліктердің ықтималдығын сипаттайды. Бұл таңдаулар алмастырусыз, шекті өлшемдегі популяциядан жасалады, онда дәл белгілі бір нысандар саны осы ерекшелікке ие. Әрбір таңдау сәттілік немесе сәтсіздік болып табылады. Ал биномдық үлестірімі алмастырумен жасалған таңдаулардағы сәттіліктердің ықтималдығын сипаттайды.

Жеребе тарту тәртібі

Жасыл және қызыл түйіршіктердің кез келген жиынтығын тарту ықтималдығы (гипергеометриялық үлестірім) тек жасыл және қызыл түйіршіктердің санына байланысты, олардың қандай ретпен шығатынына емес; яғни, бұл алмастырылатын үлестірім. Осының салдарынан, жеребеде жасыл түйіршік тарту ықтималдығы –

Бұл экс-анте ықтималдығы – яғни, ол бұрынғы жеребелердің нәтижелерін білмейтін жағдайда есептеледі.

Гипергеометриялық сынақ

Гипергеометриялық тест гипергеометриялық үлестіруді пайдаланады, бұл – белгілі бір мөлшердегі табысқа (барлық тартулардың ішінде) ие үлгіні алудың статистикалық маңыздылығын өлшеу үшін қолданылады, ал популяцияның жалпы санында табысқа жеткендердің саны белгілі. Үлгіде табыстардың көп болуын тексеру үшін гипергеометриялық p-мәні есептеледі, ол популяциядан бір немесе одан да көп табыстарды кездейсоқ түрде тарту ықтималдығын көрсетеді. Аз болуын тексеру үшін p-мәні кездейсоқ түрде тартудың немесе табыстардың азырақ болу ықтималдығы болып табылады. Гипергеометриялық үлестіруге негізделген тест (гипергеометриялық тест) Фишердің нақты тестінің бір жақты нұсқасына толық сәйкес келеді. Керісінше, екі жақты Фишердің нақты тестінің p-мәнін екі тиісті гипергеометриялық тесттің қосындысы ретінде есептеуге болады (қосымша ақпарат алу үшін қараңыз). Бұл тест көбінесе үлгіде қандай кіші популяциялардың көп немесе аз екенін анықтау үшін қолданылады. Бұл тесттің қолданылу саласы өте кең. Мысалы, маркетингтік топ өз клиенттерінің базасын жақсырақ түсіну үшін белгілі клиенттер жиынтығын түрлі демографиялық топтардың (мысалы, әйелдер, 30 жасқа дейінгі адамдар) үлгіде көп кездесуіне тестеу үшін бұл тестті пайдалана алады.

Көпбұрышты гипергеометриялық үлестірілім

Жасыл және қызыл мәрмәрлі урнаның үлгісін мәрмәрлердің екіден астам түсі бар жағдайда кеңейтуге болады. Егер ыдыста i түсті Ki түйіршік болса және сіз n түйіршікті кездейсоқ алмастырмай алсаңыз, онда үлгідегі әр түстің түйіршіктер саны (k1, k2, ..., kc) көпөлшемді гипергеометриялық үлестірілімге ие болады:

Бұл гипергеометриялық үлестірілімнің биномдық үлестіріліммен байланысы сияқты – көпөлшемді үлестірілім "алмастырумен" үлестірілім, ал көпөлшемді гипергеометриялық үлестірілім "алмастырусыз" үлестірілім. Бұл үлестірілімнің қасиеттері жанындағы кестеде берілген, мұнда c – әр түрлі түстердің саны, ал – урнадағы түйіршіктердің жалпы саны.

Мысал

Мысалы, бір ыдыста 5 қара, 10 ақ және 15 қызыл шар бар делік. Егер алмастырмай алты шар таңдалса, әр түстен дәл екі шар таңдау ықтималдығы –

Техас холдем покеріне өтініш

Hold'em покерде ойыншылар қолындағы екі картаны үстелге ашылған 5 картамен (қоғамдық карталармен) біріктіре отырып, ең жақсы комбинацияны құрайды. Колодада 52 карта бар, және әр түстің 13 данасы бар. Осы мысал үшін, ойыншының қолында 2 клуб картасы бар, ал үстелде 3 карта ашылған, олардың 2-сі де клуб. Ойыншы келесі екі картаның біреуінің клуб болуының ықтималдығын білгісі келеді, бұл флеш комбинациясын толықтыруға мүмкіндік береді. (Ескеріңіз, осы мысалда есептелген ықтималдық, басқа ойыншылардың қолындағы карталар туралы ешқандай ақпарат жоқ деп есептейді; алайда, тәжірибелі покер ойыншылары, басқа ойыншылардың ставкаларын қалай жасағанын (чек, колл, рейз немесе фолд) ескере отырып, әр сценарий үшін ықтималдықты қарастыруы мүмкін. Қатаң айтқанда, мұнда сипатталған сәттілік ықтималдығын есептеу әдісі үстелде тек бір ойыншы болған жағдайда ғана дұрыс; көп ойыншылы ойында бұл ықтималдылық қарсыластардың ставкаларына байланысты сәл өзгертілуі мүмкін.) 4 клуб картасы ашылған, сондықтан 9 клуб картасы әлі көрінбейді. 5 карта ашылған (2-еуі қолыңызда, 3-еуі үстелде), сондықтан әлі де карта көрінбейді. Келесі екі картаның біреуінің клуб болу ықтималдығын гипергеометриялық теңдеу арқылы есептеуге болады және (шамамен 31,64%)

Келесі екі картаның екеуі де клуб болу ықтималдығын гипергеометриялық теңдеу арқылы есептеуге болады және (шамамен 3,33%)

Келесі екі картаның ешқайсысы да клуб болмау ықтималдығын гипергеометриялық теңдеу арқылы есептеуге болады және (шамамен 65,03%)