Кіріспе

Неміс жазушысы, баспагер және радио редакторы (1914–1980)

Альфред Хеллмут Андерш (; 4 ақпан 1914 – 21 ақпан 1980) – неміс жазушысы, баспагер және радио редакторы. Консервативті Шығыс Пруссия армиясының офицерінің ұлы, ол Германияның Мюнхен қаласында дүниеге келді және Швейцарияның Тичино кантонындағы Берзонада қайтыс болды. Оның інісі Мартин Андерш де жазушы болған.

Өмір

Оның ата-анасы Альфред Андерш (1875–1929) және оның әйелі Хедвиг, тумасы Уатзек (1884–1976) болды. Оның мектеп мұғалімі Генрих Гиммлердің әкесі Иосиф Гебхард Гиммлер еді. Ол бұл туралы «Қылмыскер әкесі» деген кітабында жазды.

1914 жылдан 1945 жылға дейін

1930 жылы кітап сатушы болып оқысқаннан кейін Андерш Коммунистік партияның жастар басшысы болды. Осының салдарынан 1933 жылы ол алты ай Дахау концлагерінде тұтқын болды. Кейін партиядан шығып, "толық ішке қарай бұрылу" депрессиялық кезеңіне енді. Осы кезеңде ол алғаш рет өнермен айналыса бастады, Германияда қалуына қарамастан Гитлер режиміне рухани қарсылық танытты – бұл "ішкі эмиграция" деп белгілі болды. 1940 жылы Андерш Вермахтқа шақырылды, бірақ 1944 жылдың 6 маусымында Италиядағы Арно шебінде дезертирлік жасады. Ол Лагерь Растон, Луизиана және АҚШ-тағы неміс әскерінен тұтқынға алынған басқа да лагерьлерде интернировкада болды. Ол тұтқындардың "Der Ruf" ("Шақыру") газетінің редакторы болды. Андерштің "ішкі эмигрант" статусы, неміс яхудисіне үйленуі және 1943 жылы одан ажырасуы, сондай-ақ оның шығармаларына қатысты сын пікірді В.Г. Себальдтың "Жұмбақ пен терең көк теңіз арасында" еңбегінде оқуға болады, ол "Қырып жоюдың табиғи тарихы" атты мақаласына қосымша берілген. Себальд Андершті әдебиет арқылы өзінің өмірін (және жалпы "ішкі эмиграцияны") пост-нацистік қоғам үшін көбірек қабылданатын етіп көрсеткені үшін айыптады.

1945 жылдан 1980 жылға дейін

Германияға оралғаннан кейін 1945 жылдан бастап Мюнхендегі Эрих Кастнердің Neue Zeitung газетінде редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді. 1946-1947 жылдары ол Ханс Вернер Рихтермен бірге Германияның американдық оккупациялық аймағында сатылатын ай сайынғы Der Ruf әдеби журналын шығаруда жұмыс істеді. Басылым АҚШ әскери үкіметінің лицензиясын жаңартпауынан кейін тоқтатылды. "Der Ruf" басылымының тоқтатылуы Ханс Вернер Рихтердің француз сталиншісі Марсель Кашинге жазған ашық хатына наразылық білдірген кеңес билігінің ықпалынан туындаған болуы мүмкін. Келесі жылдары Андерш Group 47 әдеби үйірмесімен жұмыс істеді, оның құрамында Ингеборг Бахман, Вольфганг Хилдешаймер, Арно Шмидт, Ханс Магнус Энзенсбергер және Хельмут Хайсенбюттель сияқты авторлар болды. 1948 жылы Андерш "Deutsche Literatur in der Entscheidung" ("Неміс әдебиеті шешімде") атты эссесін жариялады, онда ол соғыстан кейінгі американдық "қайта тәрбиелеу" бағдарламасының рухында әдебиет Германиядағы моральдық және рухани өзгерістерде шешуші рөл атқарады деген қорытындыға келді. 1948 жылдан бастап Андерш Франкфурт және Гамбург радиостанцияларында жетекші қызметтер атқарды. 1950 жылы ол суретші Жизела Дихгансқа үйленді. 1952 жылы оның "Қыршандардың бостандығы" атты автобиографиялық туындысы жарық көрді, онда Андерш соғыс кезіндегі дезертирлік тәжірибесін талқылап, оны алғаш рет еркін сезінуге мүмкіндік берген "шешім" (Entscheidung) нүктесі ретінде түсіндірді. Осы тақырыпта ол 1957 жылы өзінің ең маңызды туындысын – "Сансибар немесе соңғы негіз" (ағылшын тілінде "Апарға қашу" деп жарияланды) шығарды. Андерштің бірнеше кітабы фильмге түсірілді. 1958 жылдан бастап Андерш Швейцариядағы Берзонада тұрды, 1972 жылы ол қаланың мэрі болды. "Сансибардан" кейін 1960 жылы "Die Rote", 1967 жылы "Efraim" және 1974 жылы "Winterspelt" романдары жарық көрді, бұл роман тақырыптық тұрғыдан "Сансибарға" ұқсас, бірақ композициясы күрделірек. 1977 жылы ол "empört euch der himmel ist blau" атты поэзия антологиясын жариялады. Альфред Андерш 1980 жылдың 21 ақпанында Тичино кантонының Берзона қаласында қайтыс болды. Оның аяқталмаған "Қылмыскердің әкесі" әңгімесі сол жылы постхумалды түрде жарық көрді.

Тақырыптар

Альфред Андерш соғыстан кейінгі сын әдебиетінің авторы болып саналады. Оның романдарында, повестелерінде, аудиокітаптарында және бірнеше өлеңдеріндегі басты тақырып – адамның ерік бостандығы. Бұл туралы толығырақ түсіндіру үшін оның автобиографиялық есебі «Бостандықтың шиесі» 1952 жылы жарық көрді, онда Андерш Вермахттан дезертирлік еткен өзінің тәжірибесін баяндап, оны экзистенциалдық тұрғыдан еркіндікке жасалған таңдау ретінде интерпретациялады. «Алысқа қашу» романы осы тақырыпты қайта көтеріп, сондай-ақ «Қызылшаш» және «Ефрем» шығармалары да осы тақырыпты заманауи контексте қарастырады. «Ефрем» романының басты кейіпкері – эмигрант еврей журналисі, ол өзін-өзі күмәндікке толы адам ретінде романына ойдан туған кейіпкер ретінде енгізіп, шындықтан қашуға тырысады. Дәстүрлі повестеу стилінен гөрі Андерш көбінесе деректі фильмдер, цитаталар және басқа да повестеу элементтерінен құралған монтаждарды қолданды. Мұның бір мысалы – «Қысқы жауын» романы. Бұл шығарма стилі жағынан Джеймс Джойске жақын, онда комментарийлер, ішкі монологтар және хроникалық енгізулер сияқты монтаж әдістері соғыс атмосферасын жасайды, дезертирлікті жеке және ұжымдық бостандыққа қол жеткізу мүмкіндігі ретінде көрсетеді. Андерш өзінің «Джеймс Диннің өлімі» аудиокітабын да радио-монтаж ретінде қарастырды, ол Джон Дос Пассостың мәтіндерін қамтиды.

Ақиқаттық басылым

2005 жылғы 21 ақпанда Андерштің қайтыс болғандығының 25 жылдығын еске алу мақсатында «Диоген» баспасы оның толық жинағының сындық басылымын жариялады. Он томдық жинаққа оның мұрагерлерінен алынған, бұрын жарияланбаған мәтіндер де кіреді. "Gesammelte Werke in 10 Bänden in Kassette", 5952 S., Zürich / Schweiz, Diogenes Verlag, Leinen, .