Кіріспе

Дартмут (['/d//ɑːr//t//m//ə//θ/ DARTməθ]) – Канаданың Новая Шотландия провинциясындағы Галифакс аймақтық муниципалитетінің құрамындағы қалалық аймақ. Галифакс шығанағының шығыс жағалауында орналасқан Дартмуттың 2021 жылғы мәлімет бойынша 72 139 тұрғыны бар.

18 ғасыр

Ата Ле Лутр соғысы 1749 жылғы 21 маусымда 13 көліктік кемемен Халифакс қаласын құруға келген Эдвард Корнуоллиспен басталды. Халифаксты бір жақты құру арқылы британдықтар Микмактармен 1726 жылы жасалған, Ата Раль соғысынан кейін қол қойылған шарттарды бұзды. Британдықтар жылдамдап басқа елді мекендерді салуға кірісті. Жаңа протестанттық қоныстарды Микмак, Акадия және француз шабуылдарынан қорғау үшін Халифакста (1749), Дартмутта (1750), Бедфордта (Форт Саквилл) (1751), Луненбургте (1753) және Лоуренстаунда (1754) британдық бекіністер салынды. 1750 жылы 151 иммигрантпен «Алдерни» кемесі келді. Халифакс қаласының шенеуніктері жаңа келгендерді Халифакс шығанағының шығыс жағына орналастыруға шешім қабылдады. Алғашқы жылдары жаңа британдық қонысқа сегіз акадиялық және Микмак шабуылы жасалды, мысалы, Дартмутқа жасалған шабуыл (1751). Алғашқы қоныс Микмактардың Понамогоатитжг (Boonamoogwaddy) деп атаған аймағында салынды, ол Халифакс шығанағының осы бөлігінде ұсталған балықтарға сілтеме жасай отырып, «Томкод жері» немесе «Лосось орны» деп аударылды. Кейіннен бұл қауымға бұрынғы мемлекеттік хатшы болған Дартмуттың 1-ші графы Уильям Леггеге құрмет көрсету мақсатында Дартмут деген ағылшынша ат берілді. 1752 жылы қауымда 193 адамнан тұратын 53 отбасы тұрды. Дартмуттың ең көне құрылысы – Уильям Рейдің үйі, ол 1785 жылы кит аулаушы ретінде Нантакеттен Дартмутқа көшіп келген квакер және шебер-ағаш өңдеуші. Оның құрылыс материалдары мен әдістері Нантакеттегі квакер сәулетіне ұқсас, мысалы, асимметриялық фасадының дизайны мен тас негізі. Ол 59 Охтерлони көшесінде орналасқан және шамамен 1785 немесе 1786 жылдары салынған деп есептеледі. Бүгінде ол музей болып табылады және сол кездегі саудагердің қарапайым тұрғын үйі ретінде жабдықталған.

19 ғасыр

Дартмут бастапқыда Галифакстың пилорамасы және шаруашылық бекінісі болды. Бірақ 19 ғасырдың ортасында, Шубенакади каналының салынуы және одан да маңыздысы, «Дартмут теңіз сырғанауы», «Старр өндіріс компаниясы» және «Стайрс арқандары» сияқты табысты өнеркәсіптік кәсіпорындардың дамуы арқасында қала өсті. 1873 жылы Дартмут қала болып құрылды, ал 1877 жылы қала әкімдігі іске қосылды.

20 ғасыр

1955 жылы қала Ангус Л. Макдональд көпірі арқылы Галифакспен тұрақты байланысқа енді, бұл жылдам қалалық өсімге алып келді. Дартмут қалалық әкімдігі 1960 жылдардың басында Альдерни паром терминалының жанындағы жағалауда салынды. Ғимарат пайдасыз деп жарияланып, Starfish Properties компаниясына сатылды және қайта құрылымдалуға тиіс болды. 1961 жылдың 1 қаңтарында Дартмут қаласы бірнеше көршілес ауылдармен бірігіп, Дартмут қаласына айналды. А. Мюррей Маккей көпірі 1970 жылы ашылып, коммерциялық және тұрғын үй құрылысын дамытты. Дартмут қалалық ауруханасы ресми түрде 1977 жылдың 14 қаңтарында 325 Плезант көшесінде ашылды. Аурухана шамамен 120 000 адамды қамтитын аймаққа медициналық қызмет көрсетеді. 1996 жылдың 1 сәуірінде провинциялық үкімет Галифакс округі шегіндегі барлық муниципалитеттерді Галифакс аймақтық муниципалитеті (HRM) деп аталатын бірыңғай аймақтық басқаруға біріктірді. Дартмут және оның көршілес қаласы Галифакс, Бедфорд қаласы және Галифакс округі муниципалитеті таратылды. Дартмут қаласы үлкен аймақтық муниципалитеттің қалалық ядросының бір бөлігін құрайды және Галифакс аймақтық муниципалитеті тарапынан ресми түрде «астаналық округ» деп белгіленеді. Дартмут қаласы таратылған кезде провинциялық үкімет оның мәртебесін Галифаксқа қарасты жекелеген қауымдастыққа өзгертті; алайда, 1996 жылғы муниципалдық қайта ұйымдастыруға дейін оның «Халифакс» қалалық ядросының бөлігі ретіндегі мәртебесі сақталды. Дартмут әлі де барлық деңгейдегі үкіметтерде заңдық мақсаттарда, пошта қызметінде, карта жасауда, 911 жедел жағдайларға жауап беруде, қалалық жоспарлауда қолданылатын ресми географиялық атау болып табылады және Галифакс аймақтық муниципалитеті оны азаматтық мекенжайлау қауымдастығы ретінде мойындайды. Ресми жер атауы өзгерген жоқ, себебі бұл ұқсас көше аттарымен, бұрынғы «Дартмут қаласы» жоспарлаған жерді пайдаланумен және қоғамдық қысыммен байланысты болды. Бүгінгі күні Дартмут қаласының орталығы және аймақтың қалған бөлігі үшін даму жоспары әлі де күшінде, сондай-ақ 1996 жылдың 1 сәуіріне дейін қабылданған арнайы ережелер де сақталуда.

Өткен

XIX ғасырдың басында меласса өндіретін зауыт болған. Джон П. Мотт & Co. компаниясын Джон Прескотт Мотт 1844 жылы құрды, және олар сабыннан басқа да түрлі өнімдер жасады. 1963 жылғы 11 маусымда принц Бертил Дартмут қаласында Volvo Halifax жинау зауытын ашты. 1963 және 1998 жылдар аралығында зауыт шамамен 350 000 автомобиль өндірді. Дартмут Канада және Америкадағы алғашқы IKEA дүкеніне де ие болды, ол 1975 және 1988 жылдар аралығында жұмыс істеді. IKEA 2017 жылы жаңа орналасқан жерге, IKEA Halifax деп аталған Дартмутқа қайта келді.

Қазіргі күн

Дартмут экономикалық жағынан әртүрлі дамыған қауымдастық. Қауымдастықта Бёрнсайд бизнес-паркі, Дартмут Кроссинг және қауымдастықтың әр жерінде орналасқан көптеген шағын кәсіпорындар бар.

Көлік

Дартмут Солтүстік Америкадағы ең көне үздіксіз жұмыс істейтін тұзды су паром қызметі арқылы Халифакспен байланысты, алғашқы қатынас 1752 жылы жасалған. Алғашқы паромдар жылқымен тартылған, ал 1830 жылы олар бу машиналарымен алмастырылды. 20 ғасырдың басында паромдар Халифакс және Дартмуттың орталық аудандары арасында жаяу жүргіншілер мен көліктерді тасымалдады. 19 ғасырдың соңында Дартмутқа теміржол қызметін жеткізу үшін Галифакс шығанағында теміржол көпірі салынды, бірақ ол дауылдан қирап, Бедфорд бассейнінің айналасында қазіргі теміржол байланысын салу қажет болды. 1950 жылдардың басында Ангус Л. Макдональд көпірінің құрылысы басталды, ол Галифакс шығанағын кесіп өтетін аспалы көпір. Ол 1955 жылы ашылып, Дартмут қаласында бұрын-соңды болмаған даму қарқынын тудырды. Соңғы онжылдықтарда жаңа тұрғын алаптары, сауда орталықтары, кеңсе ғимараттары және өнеркәсіптік аймақтар салынды. Екінші көпір, А. Мюррей МакКей көпірі 1970 жылы ашылды, сонымен қатар Дартмутты айналап Вудсайдқа дейінгі 111 тас жол салыныс.

Демография

Дартмут қауымдастығы бұрынғы Дартмут қаласымен шектеседі. 1996 жылдың 1 сәуірінен кейін бұрынғы қала Галифакс аймақтық муниципалитетіне қарасты қауымдастыққа айналды. Бұрынғы қала (және қазіргі қауымдастық) 2050100.00-ден 2050114.00-ға дейінгі халық санағы учаскелерінен тұрады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, қауымдастықтың шегінде 72 000-нан астам адам тұрады.

Census Tract | Жер көлемі (км²) | 2021 жылғы халық саны | 2016 жылғы халық саны | 2021 жылғы халық тығыздығы (адам/км²) | Халықтың өзгеруі (%)
---|---|---|---|---|---
2050100.00 | 5.84 | 4,352 | 3,855 | 745 | 12.89
2050101.00 | 1.67 | 2,476 | 2,078 | 1,482 | 19.18
2050102.00 | 1.32 | 4,979 | 3,771 | 3,772 | 32.05
2050103.00 | 1.89 | 4,281 | 2,261 | 2,265 | 89.38
2050104.01 | 1.24 | 1,976 | 1,587 | 1,593 | 24.51
2050104.03 | 2.34 | 3,116 | 2,628 | 1,328 | 18.56
2050104.04 | 12.62 | 2,862 | 1,908 | 227 | 50.16
2050105.01 | 1.19 | 3,129 | 2,627 | 2,627 | 19.06
2050105.02 | 2.10 | 4,569 | 2,168 | 2,175 | 110.61
2050106.01 | 1.56 | 3,758 | 2,408 | 2,409 | 56.14
2050106.02 | 8.96 | 5,117 | 5,700 | 570 | -10.23
2050107.00 | 1.53 | 3,166 | 2,058 | 2,069 | 53.84
2050108.00 | 2.26 | 4,859 | 2,141 | 2,145 | 126.95
2050109.00 | 1.26 | 3,316 | 2,617 | 2,632 | 26.68
2050110.00 | 0.80 | 1,819 | 1,521 | 2,259 | 19.56
2050111.00 | 0.97 | 3,328 | 3,427 | 3,431 | -2.88
2050112.00 | 1.64 | 2,505 | 1,521 | 1,527 | 64.71
2050113.00 | 3.05 | 1,397 | 457 | 458 | 205.03
2050114.00 | 18.15 | 7,506 | 4,131 | 413 | 81.76
Жалпы | 60.33 | 97,213 | 68,407 | 1,612 | 42.10

Оқиғалар

Дартмут жыл бойы көптеген мерекелерді тойлайды, оның ішінде қаңтарда Мұз фестивалі, мамыр айында Дарт Музыка фестивалі, шілдеде Теңіз скрипкасы фестивалі және желтоқсанда Christkindlemarket.

Туған күн

Дартмут тұрғындары 1895 жылдың тамызынан бері Натал күні деп аталатын азаматтық мереке тойлап келеді. Бұл идея теміржолдың келгенін атап өту мақсатымен туған, бірақ тағайындалған күні теміржол құрылысы аяқталмаған еді. Мерекеге барлық дайындықтар жасалғандықтан, ұйымдастырушылар муниципалитеттің туған күнін тойлауға шешім қабылдады. 1941 жылы Дартмут Натал комитеті Дартмут жағалауына алғашқы ағылшын қоныс аударушыларының рухын және батылдығын құрметтеу үшін кейрн орнатуға бекітті. Ол Лейтон Диллман паркінде орналасқан, бұл жер квакерлер қауымы қауымға қалдырған ортақ жерлердің бір бөлігі болып табылады, және ол алғашқы қоныс аударушылар үй салған портынан көрінеді. Ескерткіш биік және Мартиника жағажайынан жиналған тастардан тұрғызылған. Кейрннің алдындағы тақташада "1750 жылдың 12 тамызында 353 қоныс аударушымен келген «Алдерни» кемесі" деп жазылған.

Спорт

Қоғам 1997, 2009 және 2022 жылдары ICF каноэде спринттен әлем чемпионатын қабылдады. Дартмут 1969 жылы алғашқы Канада жазғы ойындарын бірлесіп өткізді.

Медиа

Диггстаун Дартмут және оның төңірегінде түсіріледі. "Трейлерлік саябақтың жігіттері" телешоуының оқиғасы ойдан шығарылған Дартмут трейлерлік саябағында өрбітеді және Дартмут пен оның айналасында түсірілген. Шоуда актерлар (Робб Уэллс сияқты) және Дартмуттан шыққан сценаристтер қатысты. "Трейлерлік саябақтың жігіттері" сериалының жасалуы мен өндірісі туралы деректі фильм "Дартмуттың жүрегі" деп аталады.

Таңбалар

Қоғамда жиырма үш көл болғандықтан, Дартмут "Көлдер қаласы" деп аталды. Дартмуттың қоғамдық гүлі – орхидея, ал латын тіліндегі ұраны – Amicitia Crescimus, ол қаланың гербінде бейнеленген.

Байланыстар

1996 жылғы бірігуге дейін Дартмут Халифакс қаласының бауырлас қаласы еді.