Карнавон графы: Тутанхамон қазбаларын қаржылаған аристократ

Кіріспе

Британдық аристократ (1866–1923)

Джордж Эдвард Стэнхоуп Молинукс Герберт, 5-ші Карнарвон графы (26 маусым 1866 – 5 сәуір 1923), 1890 жылға дейін Порчестер лорды деп аталды, – ағылшын жұбайы және аристократы. Ол ең әйгілісі Патшалар аңғарындағы Тутанхамон қабірін іздеу және қазу жұмыстарын қаржылық тұрғыдан қолдағандығымен танымал.

Өмірбаян және білім

Туғаннан Лорд Порчестер деп аталатын ол Лондонның Мейфэр қаласында Гросвенор көшесінің 66-сы мекенжайында дүниеге келді. Ол танымал тори саясаткері, Карнарвонның 4-ші графы Генри Герберттің бірінші әйелі, Леди Эвелин Стэнхоуптан туған жалғыз ұлы. Леди Эвелин Стэнхоуп – Честерфилдтің 6-шы графы Энн мен Джордж Стэнхоуптың қызы еді. Оның жартылай інісі Обри Герберт болды. 1885 жылы ол анасының әжесі, Честерфилдтің жесір графинясы Анна Елизаветадан Дербиширдегі Бретби Холл иелігін мұраға алды, ал 1890 жылы әкесінің графы титулын иеленді. Ол Ньюберидің бас қазысы болды.

Отбасы

Лорд Карнарвон 1895 жылғы 26 маусымда Вестминстердегі Сент Маргарет шіркеуінде Ротшильдтер отбасының миллионер банкирі Альфред де Ротшильдтің заңсыз қызы деп есептелетін Альмина Виктория Мария Александра Вомбвеллге үйленді. Ротшильд 500 000 фунт стерлинг (£) көлемінде неке шартын жасады және лорд Карнарвонның барлық қарыздарын төледі. Карнарвондардың екі баласы болды: Генри Джордж Герберт, 6-шы Карнарвон графы (1898–1987), Анна Кэтрин Тредик Венделлге үйленді (1977 жылы қайтыс болды) және бір ұлы (7-ші граф) мен бір қызы болды. Олар 1936 жылы ажырасып, 1939 жылдан 1947 жылға дейін актриса және биші Тилли Лошқа үйленді. Леди Эвелин Леонора Альмина Герберт (1901–1980), 2-ші баронет сэр Брограв Бошампқа үйленді және қыз туды.

Ат жарысы

Үйлену шарты арқасында өте бай болған ол, Жокей клубына қосылды. Оның отбасы содан бері осы байланысты сақтап келеді. Оның немересі, 7-ші граф, 1969 жылдан 2001 жылы қайтыс болғанға дейін Елизавета II патшайымның жарыс басқарушысы болды.

Египет танымдары

Лорд Карнарвон автокөлік жүргізуге құмар болатын. 1903 жылы ол Германияның Бад-Швальбах қаласының жанында автокөлік апатына ұшырады, содан кейін денсаулығы толыққандай қалпына келген жоқ. Ұзақ емделуден кейін дәрігерлер оған Англиядан қыста кетуді кеңес берді. Осыдан кейін ол леди Карнарвонмен бірге қыстарын Мысырда өткізді. Ол мұнда әуесқой египтологқа айналып, Англиядағы жинағы үшін египеттік ежелгі заттарды сатып алды. 1907 жылы лорд Карнарвон Теб қаласының жанындағы Дейр-эль-Бахридегі ақсүйектердің қабірлерін қазуға қаржылық қолдау көрсетті. Жұмысты жүргізу үшін ол Говард Картерді жалдады. 1912 жылы Карнарвон Картермен бірлесіп жазған «Фивс қаласындағы бес жылдық зерттеулер» атты еңбегін жариялады. 1914 жылы лорд Карнарвон Патшалар аңғарында қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат алды, бұрынғы зерттеуші Теодор Дэвис отставкаға кеткеннен кейін. Картер қайтадан жұмысты басқарды және бұрынғы экспедициялар, әсіресе фараон Тутанхамонның қабірін табу үшін аңғарды жүйелі түрде іздестірді. Қазба жұмыстары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылды, бірақ 1917 жылдың соңында қайта басталды. Алайда, 1922 жылдың 4 қарашасында Картер Англиядағы лорд Карнарвонға телеграмма жіберіп, былай деді: «Соңғы кезде аңғарда тамаша жаңалық таптық; мөрлері сақталған керемет қабір; сіздің келуіңіз үшін дайын тұр; құттықтаймын». Екеуі де келесі күні қабірге апаратын баспалдақ толықтай тазартылғанда және сыртқы есікте Тутанхамонның картошкасы салынған мөр табылғанда қатысты. Бұл есік алынып, оның артындағы қиыршықтармен толтырылған дәліз тазартылды, соның нәтижесінде қабірдің есігі ашылды. Карнарвон 26 қарашада Картер осы есіктің жоғарғы сол жақ бұрышында кішкентай тесік жасағанда да болды, бұл оған шамның жарығымен ішке қарауға мүмкіндік берді. Карнарвон: «Бірдеңе көресің бе?» деп сұрағанда, Картер: «Иә, тамаша нәрселер!» деп жауап берді. Содан кейін қабірдің есігін жабыстырып, келесі күні Мысырдың ескі заттар департаментінің өкілінің қатысуымен ішке кіруге рұқсат етілді. Алайда сол түні Картер, оның көмекшісі Артур Каллендер, Карнарвон және леди Эвелин рұқсатсыз қабірге кірген көрінеді, осылайша қазіргі заманда қабірге кірген алғашқы адамдар болды. Кейбір деректерге сүйенсек, бұл топ ішкі қабір бөлмесіне де кірген. Бұл жазбада бөлменің жабық есігінде кішкентай тесік табылған және Картер, Карнарвон және леди Эвелин оның ішінде жүзіп өткен. Ежелгі уақытта бұзылғандығына дәлелдер болғанына қарамастан, қабір дерлік толық сақталған және ақыр соңында 5000-нан астам заттар бар екені анықталды. 29 қарашада қабір ресми түрде шақырылған бірқатар сарай қызметкерлері мен мысырлық лауазымды тұлғалардың қатысуымен ашылды. Лорд Карнарвон 1922 жылдың желтоқсанында Англияға барып, 1923 жылдың қаңтарында 16 ақпанда ішкі қабір бөлмесінің ресми ашылуына қатысу үшін қайта келді. Ашылу алдында Карнарвон Times газетіне қазба жұмыстарын жариялау құқығын сатып алды. Бұл жұмысты қаржыландыруға көмектескенімен, басқа газеттер мен мысырлық билік тарапынан наразылық тудырды, өйткені олардың өзінің баспасөздері де шеттетілді. Бұл лорд Карнарвонның қазба жобасына соңғы маңызды қатысуы болды, өйткені ол көп ұзамай ауыр науқасқа шалдықты.

Lord Carnarvon was a keen motor car driver. In 1903 he suffered a serious motoring accident near Bad Schwalbach in Germany, after which he never fully recovered his health. After a lengthy convalescence his doctors advised that he winter out of England and from then on he and Lady Carnarvon often spent their winters in Egypt. Here he became an enthusiastic amateur Egyptologist and also bought Egyptian antiquities for their collection in England. In 1907 Lord Carnarvon undertook to sponsor the excavation of nobles' tombs in Deir el Bahri, near Thebes. He employed Howard Carter to undertake the work In 1912 Carnarvon published Five Years' Exploration at Thebes, cowritten with Carter, describing their excavations. In 1914 Lord Carnarvon received the concession to dig in the Valley of the Kings, replacing Theodore Davis, who had resigned. Carter again led the work, undertaking a systematic search of the Valley for any tombs missed by previous expeditions, in particular that of the Pharaoh Tutankhamun. Excavations were interrupted during the First World War but resumed in late 1917. However on 4 November 1922 Carter was able to send a telegram to Lord Carnarvon in England, saying: "At last we have made wonderful discovery in Valley; a magnificent tomb with seals intact; re covered same for your arrival; congratulations." Both were present the next day when the full extent of the stairway to the tomb was cleared and a seal containing Tutankhamun's cartouche found on the outer doorway. This door was removed and the rubble filled corridor behind cleared, revealing the door of the tomb itself. Carnarvon was also present when on 26 November Carter made a tiny breach in the top left hand corner of this doorway, enabling him to peer in by the light of a candle. When Carnarvon asked, "Can you see anything?" Carter replied "Yes, wonderful things!" The tomb was then secured, to be entered in the presence of an official of the Egyptian Department of Antiquities the next day. However that night Carter, his assistant Arthur Callender, Carnarvon and Lady Evelyn apparently made an unauthorised visit, becoming the first people in modern times to enter the tomb. Some sources suggest that the group also entered the inner burial chamber. In this account a small hole was found in the chamber's sealed doorway and Carter, Carnarvon and Lady Evelyn crawled through. In spite of evidence of break ins in ancient times, the tomb was virtually intact and would ultimately be found to contain more than 5,000 items. On 29 November the tomb was officially opened in the presence of a number of invited dignitaries and Egyptian officials. Lord Carnarvon travelled to England in December 1922, returning in January 1923 to be present at the official opening of the inner burial chamber on 16 February. Before the opening Carnarvon had sold the exclusive newspaper rights to report the excavation to The Times. Whilst this helped finance the work it created resentment both from other newspapers and from the Egyptian authorities, whose own press was also excluded. This was to be Lord Carnarvon's last significant involvement in the excavation project since he fell seriously ill shortly afterwards.

Өлім

1923 жылы 19 наурызда Карнарвонды қатты маса шаққан, ал ол жарадан кейін жұқты. 5 сәуірде ол Каирдегі «Континенталь Савой» қонақ үйінде, замандас баяндамаларына сәйкес, қан уулануы салдарынан пневмонияға шалдығып қайтыс болды. 14 сәуірде Леди Альмина Карнарвон Лорд Карнарвонның мәйітін Англияға көшірді. Оның қабірі археологиялық қызығушылығын көрсетеді, ол Highclere отбасылық резиденциясын қарап тұратын Beacon Hill төбесіндегі ежелгі бекініс ішінде орналасқан. Лорд Карнарвонның қайтысынан кейін Картер қазба жұмыстарын жалғастырды. Бірақ Египет үкіметі қабірдің ішіндегі заттарға иелік етті және 1930 жылдың сәуір айында оның мұрагерлеріне 35 000 фунт стерлинг (эквиваленті - … теңге) көлемінде грант берді.

Аңыздар мен болжамдар

Газеттердегі болжамдарға сүйеніп, «Тутанхамонның қарғысы» немесе «Мумияның қарғысы» танымал мәдениетке еніп, автор сэр Артур Конан Дойлдің Карнарвонның өлімі патшалық қабірді күзету үшін Тутанхамонның дін қызметкерлері жасаған «элементалдардың» салдарынан болды деген ұсынысымен одан әрі күшейді. 1923 жылдың 3 сәуірінде Говард Картер Тутанхамонның қабіріндегі жерлеу камерасын ашқаннан кейін алты апта өткен соң Конан Дойл Нью-Йоркке келді, онда төрт айлық спиритизм тақырыбында лекциялық тур бастады. Екі күннен кейін бір журналист Карнарвонның өлімі туралы жаңалықты перғауынның қарғысымен байланыстыра ма деп сұрады. Конан Дойл бұл сұраққа жауап ретінде Карнарвонның өлімі мен оның қайтыс болған досы Бертрам Флетчер Робинсонның өлімі арасындағы ұқсастықтарды келтірді. Оның пікірлері 1923 жылдың 7 сәуірінде Daily Express газетінде жарияланған мақалада жарияланды:

1998 жылы Канадалық Медициналық қауымдастығы журналында Сильвен Гандонның (бұрын Париждегі Laboratoire d’Écologie қызметкері) токсикалық споралардың ұзақтығы мен тиімділігі жөніндегі зерттеулерінің (Royal Society-дің еңбектерінде жарияланған) нәтижесінде Конан Дойлдің дұрыс болуы мүмкін екені айтылды. Говард Картер мұндай болжамдарды «томми-рот» деп есептемеді, «Египтологтың сезімі қорқыныш емес, құрмет пен зәулімдікке толығымен қарсы келеді» деді. Картер сондай-ақ, ол таныс ғалымнан Тутанхамонның бинтінің біріндегі патогендерді тексеруді сұрады, және тест ештеңе таппады. Ал зерттеулер қабірдің ашылуы мен тазалануына қатысқан адамдардың өмір сүру ұзақтығы орташа көрсеткіштен төмен емес екенін көрсетті. 2003 жылы құжаттар мен ғылыми дереккөздерді зерттеу The Lancet журналына Карнарвонның өлімінің Тутанхамонның қабірімен байланысы жоқ деген қорытынды жасауға мүмкіндік берді, сонымен қатар тағы бір теорияны жоққа шығарды. Жоғарыда аталған Aspergillus flavus болжамы 2022 жылы Channel 4 телеарнасының түсірген деректі фильмінде қайта жанданды, онда оның споралары Карнарвонның (сондай-ақ, мүмкін, Гулд пен Мейстің) өліміне себеп болуы мүмкін екені айтылды.