Кіріспе
Арагонит – карбонат минералы және табиғи түрде кездесетін кальций карбонатының (|CaCO3) ең көп таралған үш кристалл түрінің бірі. Қалғандары – кальцит және ватерит. Ол биологиялық және физикалық процестер арқылы, соның ішінде теңіз және тұщы су орталарынан шөгіну арқылы қалыптасады. Арагониттің кристалл торы кальциттен өзгеше, нәтижесінде кристалл пішіні әртүрлі, тікбұрышты кристалл жүйесіне жататын ине тәрізді кристалл. Қайталап екіге бөліну псевдо-алтыбұрышты формаларға алып келеді. Арагонит бағаналы немесе талшықты болуы мүмкін, кейде тармақталған геликтиттік формалары "темір гүлдері" (flos ferri) деп аталады, себебі олар Каринтия темір кен орындарындағы кендермен байланысты кездеседі.
Aragonite is a carbonate mineral and one of the three most common naturally occurring crystal forms of calcium carbonate (|CaCO3), the others being calcite and vaterite. It is formed by biological and physical processes, including precipitation from marine and freshwater environments. The crystal lattice of aragonite differs from that of calcite, resulting in a different crystal shape, an orthorhombic crystal system with acicular crystal. Repeated twinning results in pseudo hexagonal forms. Aragonite may be columnar or fibrous, occasionally in branching helictitic forms called flos ferri ("flowers of iron") from their association with the ores at the Carinthian iron mines.
Пайда болуы
Арагониттің типтік орны – Испанияның Кастилья-Ла-Манча аймағындағы Гвадалахара провинциясындағы Молина-де-Арагон қаласы, ол 1797 жылы осы атпен аталып кеткен. Арагонит осы жерде гипс пен триас кезеңінің Кеупер фациесіне жататын сазды тақтатастардың ішінде циклдық қосымша кристалдар түрінде кездеседі. Мұндай арагонит кен орны Испанияда кең таралған, Францияда да ұшырасады. АҚШ-та арагонит сталактиттер және «үңгір гүлдері» (антодит) түрінде Карлсбад үңгірлері мен басқа да үңгірлерде табылған. 1900 жылдардың басында Арагонит, Юта (қазіргі тастаулы қала) арагонит кеніші бірнеше жыл бойы игерілген. Багам аралдарының теңіз түбінде арагониттен және оолиттік құмнан тұратын қалың шөгінділер кездеседі. Арагонит – кальций карбонатының жоғары қысымдағы полиморфты түрі. Сондықтан ол субдукция аймақтарында пайда болатын, жоғары қысымды метаморфтық тау жыныстарында кездеседі. Арагонит барлық жұмсақ денелілердің қабықтарында және жылы және салқын сулардағы кораллдардың (Scleractinia) әктас эндоскелеті ретінде табиғатта кездеседі. Кейбір серпулидтердің қабықтары арагониттен тұрады. Жұмсақ денелілердің қабықтарындағы минералдық шөгінділер биологиялық тұрғыдан қатаң бақыланатындықтан, кейбір кристалдық формалары органикалық емес арагониттен ерекшеленеді. Кейбір жұмсақ денелілердің қабығы толығымен арагониттен тұрады, ал басқаларында арагонит биминералды қабықтың жеке бөліктерін ғана құрайды (арагонит және кальциттен). Арагонит Celtis occidentalis өсімлігінің эндокарпында да табиғи түрде пайда болады. Кейбір әктас спонждардың қаңқасы арагониттен жасалған. Арагонит мұхит суында теңіз цементтері деп аталатын органикалық емес шөгінділер (шөгінділерде) немесе еркін кристалдар (су қабатында) түрінде де пайда болады. Үңгірлерде арагониттің органикалық емес шөгінділері көкпелдер түрінде кездесуі мүмкін. Арагонит серпентиниттерде жиі кездеседі, онда магнийге бай ерітінділер кальцит өсуін тежейді және арагонит шөгінділерін ынталандырады. Арагонит Жер бетіне жақын төмен қысымда тұрақсыз болып келеді, сондықтан ол қазылған қалдықтарда кальцитке ауысады. Карбон кезеңінен бұрынғы арагониттің кездесуі өте сирек. Арагонитті кальций хлоридінің ерітіндісін натрий карбонатының ерітіндісіне жоғары температурада немесе бөлме температурасында су-этанол қоспасында қосу арқылы синтездеуге болады.
Физикалық қасиеттері
Арагонит – кез келген температурада және қысымда кальций карбонатының термодинамикалық тұрақсыз фазасы болып табылады. Дегенмен, арагонит көбінесе жер бетіне жақын ортада, бөлме температурасында жиі кездеседі. Арагониттегі әлсіз Ван-дер-Ваальс күштері осы минералдың кристаллографиялық және серпімді қасиеттеріне маңызды үлес қосады. Арагонит пен кальцит арасындағы тұрақтылықтың айырмашылығы, Гиббс еркін энергиясымен өлшенгенде, шамалы, ал түйірдің мөлшері мен қоспалардың әсері маңызды болуы мүмкін. Кальцит тұрақты полиморф болуы керек температура мен қысымда арагониттің пайда болуы Оствальдтың қадамдық ережесінің мысалы болуы мүмкін, онда аз тұрақты фаза бірінші болып түзіледі. Магний иондарының болуы кальцит түзілуін тежеп, арагониттің пайда болуына жағдай жасауы мүмкін. Арагонит пайда болғаннан кейін 107-ден 108 жылға дейін кальцитке айналуға бейім. Ватерит минералы, сондай-ақ μ CaCO3 деп те аталады, Жер бетіндегі қалыпты жағдайларда метастабильді кальций карбонатының тағы бір фазасы болып табылады және арагонитке қарағанда одан да тез ыдырайды.
Қолданылуы
Аквариумдарда арагонит риф жағдайларын қалпына келтіру үшін қажетті деп есептеледі. Арагонит теңіз тіршілігінің көптеген түрлері үшін қажетті материалдарды ұсынып, сонымен қатар биогендік кальций карбонатының еріуіне жол бермес үшін судың pH деңгейін табиғи жағдайына жақын ұстайды. Арагонит ластанған сарқыңды сулардан мырыш, кобальт және қорғасын сияқты зиянды заттарды кетіруде тиімділігін көрсетті. Магниттік сумен өңдеудің, кальцитті арагонитке түрлендіре отырып, қабыршақтануды азайта алатыны туралы пікірлер күдікпен қабылданды, бірақ зерттеулер жалғастырылуда.