Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гранд-Манан – Фанди шығанағында орналасқан канадалық арал, Нью-Брансуик провинциясының бір бөлігі. Гранд-Манан – сонымен қатар негізгі арал мен көптеген жақын аралдарды қамтитын ресми тіркелген ауылдың атауы; Уайт-Хед аралы, оған жақын кішкентай аралдар және Макиас-Фель аралы осы ауылдың құрамына кірмейді. Аралға ең жақын материкке орналасқан нүкте – Мэн штатының Любек қаласының жанында, ол АҚШ-тың ең шығыс нүктесі және Гранд-Манан арнасының ар жағында жатыр. Гранд-Манан Нью-Брансуиктің Блэкс-Харбор қаласынан оңтүстікке қарай 32 километр қашықтықта орналасқан.
Grand Manan is a Canadian island in the Bay of Fundy, part of the province of New Brunswick. Grand Manan is also the name of an incorporated village, which includes the main island and numerous nearby islands; White Head Island, small islands near it, and Machias Seal Island are not part of the village. The point on the mainland closest to the island is near the town of Lubec, Maine, the easternmost point of the continental United States, across the Grand Manan Channel. Grand Manan is 32 kilometres south of Blacks Harbour, New Brunswick.
Топонимика
"Манан" атауы "мун ан оок" немесе "ман ан оок" сөздерінің бұрмалануынан пайда болған, бұл "аралдық жер" немесе "арал" дегенді білдіреді. Малисет, Пасамакуодди және Пенобскот тайпаларының ауызша тарихына сәйкес, олар Гранд Манан мен оның төңірегіндегі аралдарды қыс айларында егде жастағы Пасамакуодди халқы үшін қауіпсіз жай және қасиетті зират ретінде пайдаланған (оок – "халық" деген мағынаны білдіреді). 1606 жылы Сэмюэл де Шамплен жақын орналасқан Уайт-Хед аралында уақытша тоқтағанда, аралды "Мантан" деп атап карта жасады, кейін оны "Менен" немесе "Менасн" деп өзгертті.
"Manan" is a corruption of mun an ook or man an ook, meaning "island place" or "the island", from the Maliseet Passamaquoddy Penobscot First Nations who, according to oral history, used Grand Manan and its surrounding islands as a safe place for the elderly Passamaquoddy during winter months and as a sacred burial place (ook means "people of"). In 1606 Samuel de Champlain sheltered on nearby White Head Island and produced a map calling the island "Manthane", which he later changed to "Menane" or "Menasne".
Тарих
Португалдық саяхатшы Жоао Алварес Фагундес 1520 шамасында осы аймақты картаға түсірген, бірақ арал 1558 жылға дейін португал картографы Диого Хомен жасаған картада толыққанды көрсетілмеген. 1583 жылғы қаңтарда француз саудагері және саяхатшысы Этьен Белленгер бұл жерді зерттеген. 1693 жылы арал Пол Д’Айлебустқа, Сиер де Периньиге Шампленнің «Жаңа Франциясы» құрамында берілді. Д’Айлебуст оны иеленбеді, ол француз коронасына қайтарылды, ол 1713 жылға дейін оның меншігінде болды, содан кейін Утрехт шарты бойынша британдықтарға сатылды. Бірінші тұрақты елді мекен 1784 жылы құрылды, Мұса Герриш қоныс аударушы Томас Росс құрметіне Росс аралы деп аталатын Гранд Мананның бір бөлігіне қоныс аударушылардың тобын жинады. Америка революциясы кезінде аралдың жанында американдық каперлер мен британдық кемелер арасында көптеген теңіз шайқастары болды. Париж шартының (1783) нәтижесінде АҚШ Гранд Мананды өзінің иелігі деп санады, өйткені арал Мэн штатына жақын орналасқан. Ұлыбритания 1794 жылғы Джей шарты бойынша оған құқық алды, бірақ жақын маңдағы Кобскук шығанағындағы Мус, Фредерик және Дадли аралдарындағы Истпортқа қатысты өз егемендік талаптарынан бас тартты. 1812-1814 жылдары Фанди шығанағы қарақшыларға толы болды, олар ауылдарды тонады. Пасамакуодди шығанағындағы аралдардың иелігі 1817 жылға дейін шешілмеді, сонда АҚШ Гранд Манан мен оны қоршаған аралдарға деген құқығынан бас тартты. 1832 жылы Англикан шіркеуі мектептер ашты. Америка жағалауындағы Бостонға жақын орналасқан көрші аралдар кит аулауға тәуелді болса, Гранд Манан балық аулау және кеме жасаумен айналысты. 1831 жылы Гранд Мананның оңтүстігіндегі жартасты аралда Сент-Джонға, Нью-Брансуикке бара жатқан кемелерді қорғау үшін Гэннет-Рок маяғы салынды. Бұл Гранд Мананның ең көне маяғы. Осы кезең аралдың жартасты жағалауында көптеген кеме апаттарына толы болды. 1857 жылы «Лорд Эшбертон» кемесі қатты дауылдың салдарынан аралдың солтүстік жағындағы жартасқа тіреліп, көптеген адам қаза болды. Тағы бір апат – 14 қыркүйекте 1878 жылы Гранд Манан жанындағы Уайт-Леджге шағылысқан «Уолтон» кемесі, ол Уэльстен Сент-Джонға, Нью-Брансуикке бағыт алған. 1851 жылы аралда шамамен 1200 тұрғын болды, олардың көп бөлігі балық аулаумен айналысты. 1884 жылға қарай Гранд Манан темекіленген сельдьтің ең ірі жеткізушісіне айналды. 1920 жылға қарай ол бір миллион қорап – немесе жиырма мың тонна – темекіленген сельдь өндірді, оның бәрі жергілікті суларда ауланды. Виктория дәуірінің соңында Гранд Мананды жаңа саяхатшылар – «туристер» тапты, олар аралды тұрақты түрде зерттей бастады, оның тығыз және оқшауланған қоғамының құрамына енді. Пулитцер сыйлығының иегері Уилла Кэтер аралдың бұзылмаған тыныштығын жақсы көретін, ал Альфред Томпсон Бричер және Джон Джеймс Одубон сияқты суретшілер Гранд Мананға және оның шеткі аралдарына оның «ерекше сұлулығын» бейнелеу үшін келді, оның әртүрлі географиясын және жергілікті фаунасын құжаттады.
Portuguese explorer João Álvares Fagundes charted the area around 1520, but the island does not appear clearly on a map until 1558, produced by Portuguese cartographer Diogo Homem. French merchant explorer Étienne Bellenger visited the area in January 1583. In 1693, the island was granted to Paul D'Ailleboust, Sieur de Périgny as part of Champlain's "New France". D'Ailleboust did not take possession of it, and it reverted to the French Crown, in whose possession it remained until 1713, when it was traded to the British in the Treaty of Utrecht. The first permanent settlement was established in 1784, when Moses Gerrish gathered a group of settlers on an area of Grand Manan he called Ross Island, in honour of settler Thomas Ross. During the American Revolution, just off the island there were many naval battles between American privateers and British shipping. Because of the Treaty of Paris (1783), the U. S. considered Grand Manan to be its possession due to the island's proximity to Maine. Britain obtained title in Jay's Treaty of 1794, while surrendering its sovereignty claims over Eastport on Moose, Frederick and Dudley islands in nearby Cobscook Bay. From 1812 to 1814, the Bay of Fundy was infested with privateers who raided and plundered villages. The ownership of islands in Passamaquoddy Bay was not settled until 1817, when the United States gave up its claim to Grand Manan and the surrounding islands. By 1832 schools were established by the Anglican Church. While neighbouring islands along the American coast to Boston relied on whaling, Grand Manan had fishing and shipbuilding. In 1831 the Gannet Rock Lighthouse was built on a rocky islet south of Grand Manan, to protect shipping en route to Saint John, New Brunswick. It is Grand Manan's oldest lighthouse. This period was also marked by a number of shipwrecks off the island's rocky, cliff lined coast. In 1857, the Lord Ashburton, was driven into the cliffs at the northern end of the island by hurricane force winds to great loss of life. Another wreck was the Nova Scotian barque Walton, which was bound for Saint John, New Brunswick, from Wales when it wrecked on the White Ledge off Grand Manan on September 14, 1878. By 1851, the island population numbered almost 1,200 permanent inhabitants, most working in fishing. By 1884, Grand Manan became the largest supplier of smoked herring in the world. By 1920, it produced one million boxes—or twenty thousand tons—of smoked herring, all caught in its local waters. By the late Victorian era, Grand Manan had been discovered by a new breed of explorers—the "tourists"—who began visiting the island in steady numbers, weaving themselves into the fabric of its close knit, isolated society. Pulitzer Prize–winning author Willa Cather loved the island's unspoiled solitude, while painters such as Alfred Thompson Bricher and John James Audubon came to Grand Manan and its outlying islands to capture what they believed to be its "unique majesty", documenting its varied geography and indigenous fauna.
География
Гранд Манан аралы – Фанди аралдарының ең ірісі және Гранд Манан архипелагының негізгі аралы. Архипелагқа көптеген жақын орналасқан кіші аралдар кіреді, оның ішінде танымал Уайт-Хед аралы, Росс және Чейни аралдары, Вуд аралдары және ондаған айналасындағы таяз жартастар. Шығыс жағалаудағы шағын порстар ежелгі метаморфоздық шөгінді және жанартаулық тау жыныстарының күрделі жарылымдары мен бүктелулерінің эрозиясы нәтижесінде пайда болған. Ред-Пойнтте солтүстік-оңтүстік бағыттағы ірі жарылым анық көрінеді, ол батыс базальттарынан ескі шығыс жыныстарын бөліп тұрады. Метаморфтық құрылымдар Касталия, Ингаллс Хед және Гранд Манан деп аталатын топтарға біріктірілген, сондай-ақ Стэнли Брук граниті, Роквид Понд габбро және Кент аралы граниті сияқты метаморфтық плутондық массалар да бар. Бұл тау жыныстарының жасы 539-618 миллион жыл аралығында екені жақында анықталды [ref. Black and others, 2007] және қазір Канаданың оңтүстік Нью-Брансуик провинциясындағы Нью-Ривер және Маскарен террандарымен байланысты деп есептеледі. Бастапқыда базальт, құмтас және тақта тас сияқты магмалық және шөгінді тау жыныстары болғанмен, шығыс формациялары жасыл тас, филлит, аргиллит, шист, кварцит және басқа да қабатты типтерге айналған. Сонымен қатар, көптеген бүктелулер мен жарылымдар формацияларды қисайтып, сындырып, көзге түсетін қиын жағдайға түсірген. Мұндай жарылымның бірін Петтс-Коувтың солтүстік жағында көруге болады, ол Сваллоутейл-Хед метабазальтын Солтүстік Хед шистісінен бөліп тұрады.
Grand Manan Island is the largest of the Fundy Islands and the primary island in the Grand Manan archipelago. The archipelago incorporates many nearby smaller islands including popular White Head Island, Ross and Cheney Islands, the Wood Islands and dozens of surrounding shoaling rocks. Harbours along the eastern shoreline were created by the erosion of complex fault and fold structures in ancient metamorphosed sedimentary and volcanic rock formations. A major north–south fault is exposed at Red Point, and it divides these older eastern rocks from the western basalts. The metamorphic formations are organized into groups called Castalia, Ingalls Head, and Grand Manan, and there are also metamorphosed plutonic masses such as Stanley Brook Granite, Rockweed Pond Gabbro, and Kent Island Granite. These rocks have recently been dated between 539 and 618 million years old [ref. Black and others, 2007] and are now considered to correlate with the New River and Mascarene terranes of southern New Brunswick, Canada. Although originally they were igneous and sedimentary rocks such as basalt, sandstone, and shale, the eastern formations have been metamorphosed into greenstone, phyllite, argillite, schist, quartzite, and other foliated types. In addition, many folds and faults have bent and broken the formations in rather tortured looking outcrops. One such fault can be seen at the north end of Pettes Cove, where it separates metabasalt of Swallowtail Head from schist of North Head.
Климат
Гранд Манан ылғалды континенттік климатқа ие (Dfb). Көктем, жаз және күз айларындағы ауа райы өте жағымды, бірақ қыс айларында ауа райы тұрақсыз болады – қар, жаңбыр, қатқан жаңбыр және жылы ауа райы кезектеседі. 2000 жылдан бері орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 859,8 мм құрайды, ал тамыз айы ең құрғақ (35 мм), ал қазан айы ең ылғалды (112 мм). Гранд Манан аймағында ең жоғары температура 1963 жылғы 26 шілдеде тіркелген. Ең төменгі температура 1890 жылғы 10 қаңтарда тіркелген.
Grand Manan has a humid continental climate (Dfb). The climate in spring, summer and fall is very comfortable but winter has an inconsistent weather pattern with snow, rain, freezing rain and mild weather. Since 2000, the average annual precipitation has been 859.8 mm with August being the driest month (35 mm) and October (112 mm) the wettest. The highest temperature ever recorded on Grand Manan was on 26 July 1963. The coldest temperature ever recorded was on 10 January 1890.
Экономика
Гранд-Манан экономикасы балық аулау, аквакультура және туризмге негізделген. Балықшылар ең көп іздейтіні – лобстер, сельдь, жаңқа және краб. Мұхиттық бұқаша балық шаруашылықтарымен бірге, дульсе, тас теңіз шөптері мен қабықтарды қазу арқылы көптеген тұрғындар "суда" күнкөріс табады. Туризм қарқынды өсіп, аралға өте табысты "жасыл" индустрияны сыйлайды. Киттер мен құстарды қадағалау, кемпинг және каякинг туристер үшін танымал әрекеттер. Көшпенділер мен зейнеткерлер жиі жылжымайтын мүлік сатып алып, жаз айларында аралда қалады немесе тұрақты түрде тұрады. Аралдың шамамен 54% резидент емес адамдарға тиесілі. Нью-Йорк сәулетшісі Майкл Циммер Сардина мұражайын және Сельдь Даңқ залын құрды. Аралда тұщы су тоғандары, көлдері мен күнге күюге, жағажайда серуендеуге және пикник жасауға қолайлы жағажайлар бар. Гранд-Мананнан табылған тағы бір қызықты нәрсе – магниттік құм және Солтүстік Бас ауылындағы Кит шығанағында орналасқан "Қабырғадағы тесік". Анкоридж провинциялық паркі аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында, Гранд-Харбор және Сил-Коув қауымдастықтары арасында орналасқан.
Grand Manan's economy is dependent upon fishing, aquaculture and tourism. Lobster, herring, scallops and crab are most commonly sought among fishermen. Together with ocean salmon farms, dulse, rock weed and clam digging, many residents make their living "on the water." Tourism is growing significantly, providing the island with a highly profitable "green" industry. Whale and bird watching, camping and kayaking are popular activities for tourists. Visitors and retirees often purchase real estate and remain on the island through the summer months or reside permanently. Approximately 54% of the island is owned by non residents. New York architect Michael Zimmer established the Sardine Museum and Herring Hall of Fame. There are freshwater ponds, lakes and beaches that are prime locations for sunbathing, beachcombing, and picnics. Other interesting finds on Grand Manan are magnetic sand, and "The Hole In The Wall" located in Whale Cove in the village of North Head. The Anchorage Provincial Park can be found on the island's southeastern coast between the communities of Grand Harbour and Seal Cove.
Демография
Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Гранд-Мананның жалпы 1408 жеке тұрғын үйдің 1179-ында 2595 адам тұратын, бұл 2016 жылғы 2360 адамнан өзгеше. Жер ауданы – 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адам/км² болды. 2016 жылы аралдың нәсілдік құрамы 99,17% ақ нәсілді; қалған халықтың көп бөлігі – жергілікті халық. Халқының 89% үш немесе одан да көп буыннан тұрады. 1045 шаңырақтың 23% -ында 18 жасқа дейінгі балалар бар. Аралдағы 700 санақ отбасының 71,42% -ы бірге тұратын жұбайлар. Орташа отбасы мүшелерінің саны 2,90 адамды құрайды. Арал тұрғындары жас бойынша келесідей таралады: 25% -ы 19 жасқа дейін, 5% -ы 20-24 жас аралығында, 27% -ы 25-44 жас аралығында, 25,4% -ы 45-64 жас аралығында, ал 17,1% -ы 65 және одан асып кеткен жастағылар. Медианалық жас 40,3 жас. Отбасының орташа табысы 48 190 долларды құрайды. Ер адамдардың медианалық табысы 32 183 доллар, ал әйелдердің 23 106 доллар. 15 жастан асқан халықтың 63% кем дегенде орта мектепті бітірген немесе оған теңестірілген білімі бар, ал 22% кем дегенде колледж, CEGEP немесе университетте оқыған.
In the 2021 Census of Population conducted by Statistics Canada, Grand Manan had a population of 2595 living in 1179 of its 1408 total private dwellings, a change of from its 2016 population of 2360. With a land area of , it had a population density of in 2021. As of 2016, the racial make up of the island was 99.17% White; the remainder of the population was mostly Indigenous. Those who were third generation or more made up 89% of the population. There were 1,045 households, out of which 23% had children under the age of 18 living with them. Of the 700 census families on the island, 71.42% were married couples living together. The average family size was 2.90. On the island the population is spread out in terms of age, with 25% age 19 or under; 5% from 20 to 24, 27% from 25 to 44, 25.4% from 45 to 64, and 17.1% at 65 years of age or older. The median age was 40.3 years. The median income for a family was $48,190. Males had a median income of $32,183 versus $23,106 for females. A full 63% of the population 15 years and older had at least a high school certificate or equivalent, with 22% having at least some college, CEGEP, or university training.
Білім
Англофониялық Оңтүстік мектеп округі К–12 Grand Manan Community School мектебін басқарады.
The Anglophone South School District operates the K–12 Grand Manan Community School.
Денсаулық сақтау
Бірден-бір медициналық мекеме – "Горизонт" денсаулық сақтау желісі басқаратын "Гранд Манан" ауруханасы, отбасылық медицина, шұғыл медицина және паллиативтік күтім қызметтерін ұсынады. Ауруханада сондай-ақ 8 төсектік стационарлық бөлімше бар. Аурухана ішінде диабет клиникалары, физиотерапия және телемедицина қызметтері бар. Диагностикаға рентген, ЭКГ, қан және зәр сынды үлгілерді алу кіреді.
The only medical facility is the Grand Manan Hospital, operated by Horizon Health Network, provides family medicine, emergency medicine and palliative care. The hospital also has an eight bed inpatient unit. There are onsite diabetes clinics, physiotherapy as well as telemedicine. Diagnostics include x ray, EKG, and blood and specimen collecting.
Қол жеткізу және тасымалдау
Coastal Transport Limited компаниясы Блэкс-Харбордан Гранд-Манан аралына жүретін паромды пайдаланады. Сапар шамамен бір жарым сағатқа созылады. Гранд-Манан аралынан Уайт-Хед аралына жүретін паром, Гранд-Манандағы Ингаллс-Хедтен Уайт-Хед аралының 220 тұрғынына қызмет көрсетеді, саяхат шамамен жарты сағатқа жуық. Grand Manan әуежайынан теңіз жағалауы аймағындағы және Жаңа Англия штаттарындағы көптеген бағыттарға әуе тасымалы қызметтері бар. Нью-Брансуик 776 тас жолы – Гранд-Манан аралындағы негізгі жол, ол аралдың шығыс жағалауы бойымен солтүстік-оңтүстік бағытта өтеді.
Coastal Transport Limited operates the Blacks Harbour to Grand Manan Island Ferry. The crossing is approximately one and one half hours. The Grand Manan Island to White Head Island Ferry, serves the 220 residents of White Head Island from Ingalls Head on Grand Manan, with a trip of about half an hour. Airplane service is available to most destinations in the Maritime region and some destinations in the New England States from the Grand Manan Airport. New Brunswick Route 776 is the main road on Grand Manan, running on a north–south alignment along the island's eastern coast.