Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы Клеве қаласы

Кіріспе

Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы орналасқан қала, Германия. Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы Клеве қаласы (; дәстүрлі /k/l/iː/v/z/ KLEEVZ; Kleef;;; lang es; Clivia; Төменгі Рейн: Kleff) – Нидерланды шекарасы мен Рейн өзеніне жақын, Солтүстік-батыс Германияның Төменгі Рейн аймағындағы қала. 11-шы ғасырдан бастап Клевес графтық пен кейін герцогтықтың астанасы болды. Бүгінде Клеве – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Клеве ауданының астанасы. Қалада Рейн-Ваал қолданбалы ғылымдар университетінің бірі орналасқан.

Тарих

Клеф атауы, әлдебір орта голланд тіліндегі clef, clif – "жартас, тіктеу" сөзінен туындаған болуы мүмкін, бұл Шваненбург қамалы салынған жерге сілтеме жасайды. Қаланың елтаңбасында үш кончик жапырағы (неміс тілінде Klee, төменгі неміс тілінде Kliev) бейнеленгендіктен, қаланың аты кейде халық этимологиясымен кончикке байланыстырылады, бірақ голланд тіліндегі сәйкес сөз klaver. Клевес герцогтарының резиденциясы болған Шваненбург қамалы тік төбеде орналасқан. Ол Кермиздальдың солтүстік шетінде орналасқан, онда ол Спойканалмен қосылады, бұл бұрын Рейнге маңызды көлік жолы болған. Ескі қамалда 180 фут (55 м) биіктігіндегі Schwanenturm атты алып мұнара бар, ол Рихард Вагнердің «Лоэнгрин» операсында бейнеленген Лебедь рыцары туралы аңызбен байланысты. Орта ғасырлық Клеве төрт бөліктен бірігіп өсті: Шваненбург қамалы, қамалдың астындағы ауыл, Хайдеберг төбесіндегі Клеве қаласының алғашқы бөлігі және 14 ғасырдан бастап пайда болған Невштадт («Жаңа қала»). 1242 жылы Клеве қала құқығын алды. Клевес герцогтығы, қазіргі Клеве, Везель және Дуйсбург аудандарын қамтитын, 1368 жылы Марк герцогтығымен біріктірілді, 1417 жылы өзі герцогтыққа айналды, содан кейін 1521 жылы көршілес герцогтықтармен – Юлих және Бергпен біріктірілді, осы кезде Клевес герцогы Иоанн III Юлих-Берг-Равенбургтың мұрагері Марияға үйленді. Клеве қаласының ең танымал тумасы – Клевес герцогы Иоанн III-нің қызы және (бір қысқа уақытқа) Англия королі Генрих VIII-нің төртінші әйелі Клеве Аннасы болды. Бірнеше жергілікті кәсіпорындар оның құрметіне аталған, соның ішінде Анна фон Клеве галереясы. Герцогтар әулеті 1609 жылы еркек мұрагерлерінің жоқтығынан мұрагерлік дағдарысына әкелді: Юлих мұрагерлігі үшін соғыс (1609–1614). 1648 жылы Отыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін, мұрагерлік дау шешіліп, Клевес Бранденбург сайлаушысына өтті, осылайша Бранденбург маркграфтығының, кейіннен Бранденбург Пруссиясының эксклавына айналды. Отыз жылдық соғыс кезінде қала Голландия Республикасының бақылауында болды, ол 1647 жылы Иоганн Мориц фон Нассау Сигенге қаланың әкімшілік басқаруын тапсырды. Ол Шваненбург қамалын барокко стилінде қайта жаңартуға келісім берді және Еуропа ландшафт дизайнына үлкен әсер еткен кең бақтар салуды тапсырды. Оның Клевеге арналған бастапқы жоспарының көп бөлігі іске асырылды және қазірге дейін сақталған, оның ерекше жақсы көретін мысалы – Форстгарден (Орман бағы). 1701 жылы Клевес Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. Бірінші коалиция соғысы кезінде Клевесті француз революциялық әскерлері 1794 жылдың 19 қазанында басып алды. 1795 жылы ол Роер департаментіне қосылды, ол 1797 жылы Цисрен Республикасының құрамына кірді, ал 1802 жылы оны ресми түрде Француз Бірінші Республикасы қосып алды, 1804 жылы Француз Бірінші Империясы болды. Пруссия қаланы 1815 жылы қайтарып алды. Клеве минералды сулары мен оны қоршаған орманды саябақтары 19 ғасырда оны сәнді шипажайға айналдырды. Осы кезде Клеве «Бад Клеве» (ағылшын тілінде: Spa of Cleves) деп аталды. 1935 жылы ғана оның есімінің неміс тіліндегі жазуы ресми түрде Клеведен Клевеге өзгертілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Клеве Книккебейн ұшақ навигациялық жүйесіне қызмет еткен екі радио толқын станциясының бірі болды. Люфтваффе бомбалаушылары британдық нысаналарға жету үшін Клеведен және Столбергтегі екінші станциядан радио сәулелерін пайдаланды. Книккебейн жүйесін ағылшындар бұғаттады. Ол Франциядағы канал жағалауында орналасқан хабар тарату станцияларын пайдаланған жоғары жиілікті X Gerät жүйесімен алмастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Клеве қатты бомбаға ұшырады және қаладағы ғимараттардың 90% -дан астамы қирады. Бұл қираудың көп бөлігі 1945 жылы соғыс соңында генерал-лейтенант Брайан Хоррокстің өтініші бойынша операцияны дайындау кезінде жасалған рейдтің нәтижесі болды. Хоррокс өзінің шешімін 1973 жылы «Дүние соғыста» атты теледидарлық деректі фильмінде былай деп баяндады: «Содан кейін олар маған келіп: «Сіз Клевес қаласын жоюды қалайсыз ба?» - деп сұрады. «Жою» дегеніміз Клевеске барлық ауыр бомбалаушыларды жіберу. Мен Клевестің өте әдемі, ежелгі неміс қаласы екенін білдім. Генрих VIII-нің әйелдерінің бірі, Клеве Аннасы сол жерден шыққан. Мен Клевесте көптеген бейбіт тұрғындар, ерлер, әйелдер мен балалар бар екенін білдім. Егер мен «жоқ» десем, олар тірі қалар еді. Егер мен «иә» десем, олар өледі. Өте қиын шешім қабылдау керек. Бірақ бәрі Матерборнның биік жерін басып алуға байланысты болды. Неміс резервтері Клевестен өтіп, біз Зигфрид сызығын бұзып, сонда жетуіміз керек. Ал сіздің өміріңіз, сіздің әскерлеріңіз бірінші орында болуы керек, сондықтан мен оны жоюға келістім. Бірақ барлық бомбалаушылар Клевесті жою үшін түнгі сағатта ұшып өткенде, мен өзімді қылмыскер сезіндім. Соғыстан кейін маған көптеген жаман түстер келді, бірақ әрқашан Клеве болды». Хоррокс кейін бұл өміріндегі «ең қорқынышты шешім» болғанын айтты және бомбалаушылардың үстінен ұшып өткенде «физикалық ауру сезіміне» тап болды. Бомбалаудың нәтижесінде 1945 жылғы соғысқа дейінгі қаланың аз бөлігі ғана сақталды. Сақталған құрылыстардың арасында Бад Клеве шипажайының гүлденген кезінде салынған бірнеше тарихи виллалар бар, олар Tiergarten жанындағы B9 жолының бойында орналасқан. Қираған ғимараттардың көптеген бөлігі қайта салынды, соның ішінде Шваненбург қамалының көп бөлігі және Stiftskirche, католик шіркеуі. Биік жерде салынғандықтан, осы маңызды орындар айналасындағы елді мекендерден көрінеді. 1953 жылдан бері Клеве маңында аймақтық хабар таратушы WDR үшін FM радио және теледидар хабар тарату құрылысы бар. Қазіргі антенна мачтасы 1993 жылы пайдалануға берілді. 126,4 метр биіктігіндегі және 1,6 метр диаметріндегі болат түтік мачтасы 57 және 101,6 метр биіктігінде орнатылған сымдармен бекітілген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аймақтағы маңызды жұмыс берушілер Батыс Германияның «Экономикалық ғажайыбымен» (Wirtschaftswunder) байланысты болды, соның ішінде XOX Bisquitfabrik (XOX печенье фабрикасы) GmbH және Van den Berg'schen Margerinewerke (Van den Berg’s маргарин фабрикасы). Тағы бір маңызды жұмыс беруші Elefanten Kinderschuhfabrik (Elefant балалар аяқ киім фабрикасы) болды. Бөлшек сауда маңызды салаға айналды, әсіресе 2002 жылы евро институтынан кейін. Голланд азаматтары көбінесе Клеве саудагерлерінен тауар алу үшін ашық шекарадан өтіп отырады, ал Клеведе саудаға жұмсалған евроның көп бөлігі Нидерландтан келді. Төменгі жылжымайтын мүлік бағасы голланд азаматтарын тартты, олар аймақта үйлер сатып алды.

The name Kleff probably derives from Middle Dutch clef, clif 'cliff, bluff', referring to the promontory on which the Schwanenburg castle was constructed. Since the city's coat of arms displays three clover leaves (German Klee, Low German Kliev), the city's name is sometimes linked by folk etymology to the clover, but the corresponding Dutch word is klaver. The Schwanenburg Castle, which was the residence of the Dukes of Cleves, stands on a steep hill. It is located at the northern terminus of the Kermisdahl where it joins with the Spoykanal, which was previously an important transportation link to the Rhine. The old castle has a massive tower, the Schwanenturm 180 feet (55 m) high, that is associated in legend with the Knight of the Swan, immortalized in Richard Wagner's Lohengrin. Medieval Kleve grew together from four parts – the Schwanenburg Castle, the village below the castle, the first city of Kleve on Heideberg Hill, and the Neustadt ("New City"), dating from the 14th century. In 1242 Kleve received city rights. The Duchy of Cleves, which roughly covered today's districts of Kleve, Wesel and Duisburg, was united with the Duchy of Mark in 1368, was made a duchy itself in 1417, then united with the neighboring duchies of Jülich and Berg in 1521, when John III, Duke of Cleves, married Mary, heiress of Jülich Berg Ravenburg. Kleve's most famous native was Anne of Cleves (1515–1557), daughter of John III, Duke of Cleves and (briefly) the fourth wife of Henry VIII of England. Several local businesses are named after her, including the Anne von Kleve Galerie. The ducal dynasty became extinct in the male line in 1609, leading to a succession crisis in the duchies: the War of the Jülich Succession (1609–1614). After the Thirty Years' War ended in 1648, the succession dispute was resolved with Cleves passing to the elector of Brandenburg, thus becoming an exclave of the Margraviate of Brandenburg, later Brandenburg Prussia. During the Thirty Years' War the city had been under the control of the Dutch Republic, which in 1647 had given Johann Moritz von Nassau Siegen administrative control over the city. He approved a renovation of Schwanenburg Castle in the baroque style and commissioned the construction of extensive gardens that greatly influenced European landscape design. Significant amounts of his original plan for Kleve were put into effect and have been maintained to the present, a particularly well loved example of which is the Forstgarten (Forest Garden). In 1701, Cleves became part of the Kingdom of Prussia. During the War of the First Coalition, Cleves was captured by French Revolutionary troops on 19 October 1794. In 1795 it was incorporated into the Roer department, which became part of the Cisrhenian Republic in 1797, which in turn was formally annexed by the French First Republic in 1802, becoming the French First Empire in 1804. Prussia retrieved the city in 1815. The mineral waters of Kleve and the wooded parkland surrounding it made it a fashionable spa in the 19th century. At this time, Kleve was named "Bad Cleve" (English: Spa of Cleves). It was not until 1935 when the German spelling of its name was officially changed from Cleve to Kleve. During World War II Kleve was the site of one of the two radio wave stations that served the Knickebein aircraft navigation system. Luftwaffe bombers used radio beams from Kleve and a second station at Stolberg to navigate to British targets. The Knickebein system was eventually jammed by the British. It was replaced by the higher frequency X Gerät system, which used transmitter stations located on the channel coast of France. Kleve was heavily bombed during the Second World War, and over 90% of buildings in the city were severely damaged. Most of the destruction was the result of a raid late in the war in 1945, conducted at the request of Lieutenant General Brian Horrocks in preparation for Operation Veritable. Horrocks recounted his decision in the 1973 television documentary The World at War:
"Then they came to me and they said, 'Do you want the town of Cleves taken out?' By 'taken out' they meant the whole of the heavy bombers putting on to Cleves. Now, I knew that Cleves was a very fine old historical German town. Anne of Cleves, one of Henry VIII's wives, came from there. I knew that there were a lot of civilians in Cleves, men, women and children. If I said no, they would live. If I said yes, they would die. A terrible decision you’ve got to take. But everything depended on getting a high piece of ground at Materborn. The German reserves would have to come through Cleves, and we would have to breach the Siegfried Line and get there. And your own lives, your own troops, must come first, so I said yes, I did want it taken out. But when all those bombers went over, the night just before zero hour, to take out Cleves, I felt a murderer. And after the war I had an awful lot of nightmares, but always Cleves." Horrocks later said that this had been "the most terrible decision I had ever taken in my life" and that he felt "physically sick" when he saw the bombers overhead. As a result of the bombing, relatively little of the pre 1945 city remains. Those structures spared include a number of historic villas built during the heyday of the spa Bad Kleve, located along the B9 near the Tiergarten. Of those buildings destroyed, many were reconstructed, including most of the Schwanenburg and the Stiftskirche, the Catholic parish church. Constructed on high ground, many of these landmarks can be seen from the surrounding communities. Since 1953 there has been a broadcasting facility for FM radio and television from regional broadcaster WDR near Kleve. The current aerial mast was brought into service in 1993. The steel tube mast rises 126.4 metres high and has a diameter of 1.6 metres. It is stabilized by guy wires attached at 57 and 101.6 metres height. After the Second World War important employers in the area were associated with the West German "Economic Miracle" (Wirtschaftswunder), and included the XOX Bisquitfabrik (XOX Biscuit Factory) GmbH and the Van den Berg'schen Margerinewerke (Van den Berg’s Margarine Factory). Another important employer was the Elefanten Kinderschuhfabrik (Elefant Children's Shoe Factory). Retail became an increasingly important industry, particularly after the institution of the euro in 2002. Dutch citizens often crossed the open border to patronize Kleves retailers, and much of the euros spent on shopping in Kleve came from the Netherlands. Lower costs of real estate have attracted a wave of Dutch citizens, who purchased houses in the area.

Санақ деректері

2013 жылғы Кливс статистикалық жылнамасына сәйкес, қалада 50 650 адам тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы километрге 517,9 адамды құрады. Тұрғындардың 86,7%-ы Германия азаматтығына ие (қос азаматтығы барлар қоса алғанда), ал 10,1%-ы басқа ЕО азаматтығына ие (5,6%-ы Нидерланды, 2,9%-ы Польша). 2013 жылы қаладағы халықтың құрамы: 19,7%-ы 21 жасқа дейін, 25,6%-ы 21-ден 40 жасқа дейін, 29,7%-ы 41-ден 60 жасқа дейін, 20,1%-ы 61-ден 80 жасқа дейін, ал 4,9%-ы 81 жастан асқан адамдарды құрады. Әр 100 әйелге 96,7 еркек шақ келді. 21 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 93,9 еркек шақ келді. Азаматтардың 81,3%-ы 18 жасқа дейінгі балалары жоқ үй шаруашылықтарында, 9,2%-ы бір баласы бар, 6,1%-ы екі баласы бар, 1,7%-ы үш баласы бар, ал 0,1%-ы төрт немесе одан да көп баласы бар үй шаруашылықтарында тұрды.

Дін

Төменгі Рейн аймағының қалған бөлігі сияқты, Клеве қаласы да көбінесе рим-католиктік болып табылады. 1767 жылы қаладағы маңызды еуропалық раввиндер арасында күйеуінің психикалық денсаулығы күмәнді болған жағдайда берілген ажырасудың заңдылығын қатыстырып, "Клев ажырысуы" деп белгілі дау болды.

Қалалық кеңес

Нацистік дәуірге дейін Кливтің жергілікті саясатында Католик Орталық партиясы басымдық құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл жағдай Христиан-демократиялық партияның (ХДС) мұрагерімен жалғасты, Шығыс Германиядан қоныс аударған, көпшілігі протестанттар болған адамдарға қарамастан. 2004 жылға дейін ХДС қалалық кеңестің абсолютті көпшілігін бақылады. Бүгінде Клеве қаласын ХДС мен Жасыл партияның коалициясы басқарады. 2014 жылғы 25 мамырда өткен соңғы жергілікті сайлаудан бастап Клеве қалалық кеңесінде келесі партиялар өкілдік етеді. Ұлттық деңгейдегі партиялардан өзге, «Ашық Клеве» (Offene Klever) партиясы да бірқатар орынға ие.

Партия | % | Орын
------- | -------- | --------
ХДС (Христиандық демократтар) | 39.52 | 17
СДП (Социал-демократтар) | 28.96 | 13
Жасылдар партиясы | 13.10 | 6
«Ашық Клеве» | 11.00 | 5
ФДП (Либералдар) | 7.42 | 3
Қатысу: 42.32%

Келесі жергілікті сайлау 2020 жылға жоспарланған.