Кіріспе

Канадалық өнертапқыш және инженер (1844–1929)

Илья Дж. Маккой (2 мамыр 1844 ж. – 10 қазан 1929 ж.) – афроамерикалық тегі бар канадалық-америкалық инженер. Ол Кентуккидегі құлдықтан қашқан ата-анасының Канаданың Онтарио көлінің жағасында еркін туған. 1847 жылы отбасымен АҚШ-қа келді, АҚШ тұрғыны және азаматы болды. Оның өнертабыстары мен жетістіктері 2012 жылы АҚШ Патент және сауда белгілері кеңсесі Мичиган штатының Детройт қаласындағы алғашқы аймақтық кеңсесін «Илья Дж. Маккой Орта Батыс аймақтық патент кеңсесі» деп атап құрметтеді.

Ерте өмір

Илайджа Маккой 1844 жылы Онтарионың Колчестер қаласында Джордж және Милдред Гойнс Маккойдың отбасында дүниеге келді. Ол кезде олар Кентуккиден Онтариоға Жер асты теміржолы арқылы көмекшілердің көмегімен қашқан құлдар еді. Джордж пен Милдред 1837 жылы Детройт арқылы сол кездегі Жоғарғы Канада деп аталған Эссекс округінің Колчестер қалашығына келді. Илайджа Маккойдың он бір бауыры болған. Он бала Онтариода Альфредтен (1836) бастап Уильямға (1859) дейін дүниеге келді. Жоғарғы Канада мектептері 1850 жылы өзгертілген Жалпы білім беру заңына сәйкес бөлінді, ал Маккой Колчестер қалашығындағы қара нәсілділерге арналған мектептерде білім алды. 1859 жылы, 15 жасында Илайджа Маккой Шотландияға жіберілді. Ол жерде шегірткелікке бекітіліп, Эдинбург университетінде оқығаннан кейін инженер-механик дипломын алды. 1860 жылғы салық салыну тізімі, жерді сату туралы келісімдер және 1870 жылғы АҚШ халық санағына сүйене отырып, Джордж Маккойдың отбасы 1859-60 жылдары АҚШ-тың Мичиган штатындағы Ипсилантиге көшкенін анықтауға болады; Илайджа отанына оралған кезде оның отбасы Джон мен Мэриан Старквезердің Ипсилантидегі фермасына қоныстанған. Джордж темекі шеберлігін пайдаланып, темекі және сигара бизнесін құрды.

Мансап

Мичиганға келген кезде Илайджа Маккой Мичиган орталық теміржолында тек қана отты сөндіруші және майлаушы болып жұмыс таба алды. Маккойдың үйіндегі машина жасау шеберханасында ол жоғары білікті жұмыстармен де айналысты, мысалы, жақсартулар мен жаңа өнертабыстар жасады. Ол локомотивтер мен кемелердің бу машиналарын майлауға арналған автоматты майлағыш құрылғысын ойлап тапты және 1872 жылы оны «Бу машиналарын майлау құрылғыларын жақсарту» деп патенттеді. Осыған ұқсас автоматты майлағыштар бұрын да патенттелген еді; олардың бірі – ығысу майлағыш, ол кеңінен қолданылған және оның технологиялық вариациялары 20-шы ғасырға дейін де жиі қолданылып келді. Майлағыштар теміржол үшін өте пайдалы болды, себебі олар пойыздардың майлауға және күтімге аз тоқтау жасап, жылдам және тиімді жүруіне мүмкіндік берді. Маккой құрылғыларын жетілдіріп, жаңаларын жобалауды жалғастырды және сол кездегі мерзімді басылымдарда, соның ішінде «Теміржол газетінде» жарияланды. Оның көптеген патенттері майлау жүйелеріне қатысты, соның ішінде 1898 жылғы тағы бір патенті майлаушы майдың мөлшерін бақылау үшін шыныдан жасалған «көзбен көру» түтігін қосты. Ғасыр толуымен ол өзінің қара нәсілдес достарының назарына ілікті. Букер Т. Вашингтон «Негр халқының тарихы» (1909) еңбегінде оны сол уақытқа дейін кез келген қара өнертапқыштан гөрі көп патент алған адам деп мойындады. Осы шығармашылығы Маккойға қара қоғамдастығында құрметті мәртебе берді, ол бүгінге дейін сақталған. Ол өмірінің соңына дейін өнертабыс жасаумен айналысты, 57 патент алды; олардың көпшілігі майлаумен байланысты, ал қалғандары жұқаланатын үтіктеу тақтасы мен шалғы шашырату құрылғысын қамтыды. Өзінің майлағыштарын көптеп өндіруге жеткілікті қаржысы болмағандықтан, ол патенттік құқықтарын көбінесе жұмыс берушілеріне тапсырды немесе инвесторларға сатты. 1920 жылы, мансабының соңына таман, ол «Элиджа Маккой өндіріс компаниясын» құрды.

"Нағыз МакКой" деген сөзге қатысты

Бұл танымал сөз тіркесі, әдетте, нағыз нәрсені білдіреді, және оның пайда болуы Илайджа Маккойдың май тамшылайтын құрылғысымен байланысты делінеді. Бір теория бойынша, нашар көшірмелерден сақтану үшін теміржол инженерлері оны атаумен сұрап, локомотивтің "нағыз Маккой жүйесімен" жабдықталған-жабдықталмағанын анықтауға тырысқан. Бұл теория Илайджа Маккойдың Ұлттық өнертапқыштар даңқындағы өмірбаянында келтірілген. "Нағыз Маккой" деген тіркес алғаш рет 1881 жылы Онтарио провинциясының Йорквилл қаласында (қазір Торонтоның бір бөлігі) жарияланған. Кейін, 1966 жылғы желтоқсан айындағы "Эбони" журналында "Олд Тейлор" бурбон вискиінің жарнамасында Илайджа Маккой туралы былай делінген: "Бірақ Маккой өз еліне қалдырған ең танымал мұра – оның аты". Оның шығу тегіне қатысты басқа да болжамдар бар, соның ішінде бұл шотландтық "Рей Маккей" есімінің бұрмалануы болуы мүмкін. Көптеген басқа Маккойларға да бұл тіркес сипаттама ретінде қолданылғанмен, оның Илайджамен байланысы американ тілінде ерекше атаққа ие болды.

Неке және қайтыс болу

Маккой 1873 жылы екінші рет Мэри Элеонора Деланиге үйленді. Маккой жұмыс тапқаннан кейін жұбайлар Детройтке көшіп кетті. Мэри Маккой (1923 жылы қайтыс болды) 1898 жылы «Филис Уитли» қарт негрлер үйін құруға көмектесті. Илайджа Маккой 1929 жылғы 10 қазанда 85 жасында, жеті жыл бұрын болған жол апатында алған жарақаттарынан көз жұмды, сол апатта оның әйелі Мэри де қаза тапқан болатын. Ол Мичиган штатының Уоррен қаласындағы «Детройт Мемориал Парк-Ист» қалашығына жерленген.

Танымал мәдениетте

1966 жылы Old Taylor бурбонының жарнамасында Элайджа Маккойдың суреті және «нағыз Маккой» деген тіркес қолданылып, «Дегенмен Маккой өз еліне қалдырған ең танымал мұра – оның аты болды» деген сөздермен аяқталды. 1945 жылы Ричард Роджерс және Оскар Хаммерштейн II жазған «Isn't it Kinda Fun» әнінде «Осы – нағыз Маккой» деген сөз тіркесі кездеседі.