Кіріспе

Тіктелген немесе ілінген материалдан жасалған киім

Свитер (солтүстік америкалық ағылшын) немесе пуловер, сондай-ақ жерси немесе джемпер (британдық ағылшын және австралиялық ағылшын) – әдетте ұзын жеңді, дененің жоғарғы бөлігін жабатын, тіктелген немесе ілінген материалдан жасалған киім. Жеңсіз киім шливер, танк-топ немесе свитер жилет деп аталады. Свитерлерді ересектер мен балалар киеді, көбінесе жейде, блузка, футболка немесе басқа топтың үстінен, бірақ кейде тікелей теріге киеді. Дәстүрлі свитерлер жүннен жасалған, бірақ қазір мақтадан, синтетикалық талшықтардан немесе олардың қоспасынан да жасалуы мүмкін. Рождество маусымында "жаман свитерлер" деп аталатын маусымдық свитерлер де бар. Британдық сөздіктерде "свитер" сөзі американдық ағылшын тіліндегідей мағынада қолданылады, бірақ "джемпер" оның орнына жиі қолданылады (кейбіреулер "свитер" жылу үшін киілетін ауыррақ киімге қатысты дейді). Ал көптеген басқа британдық сөздіктер келіспейді, свитер міндетті түрде пуловер емес екенін немесе джемпердің әрқашан пуловер болатынын (яғни алды ашылмауы керек) айтады. Оксфорд ағылшын сөздігінде "свитер" сөзі 1882 жылы пайда болғандығы және оның анықтамасы "Кемеде немесе басқа спорттық жаттығуларда киілетін жүн жилет немесе майдан, бастапқыда салмақты азайту үшін; қазір жаттығудан бұрын немесе кейін суық тиюдің алдын алу үшін киіледі. Содан бері жалпы киім ретінде де қолданылады; джемпер немесе пуловер" деп берілген.

Британдық сөздіктердің көпшілігі британдық қолданыстың американдық ағылшын тілінде сипатталғандай екенін көрсетеді, яғни свитер пуловер немесе кардиган болуы мүмкін (алды ашылатын). Көптеген британдық сөздіктер кардиганды свитердің түрі ретінде қамтиды, бірақ кем дегенде біреуі кардиганды джемпердің түрі ретінде қарастырады (яғни көптеген британдық сөздіктер "свитер" және кем дегенде біреуі "джемпер" сөздерін пуловер мен кардиганды қамтитын гиперним ретінде қарастырады). Ұлыбританияда кардиганды "карди" деп атау жиі кездеседі, ол әдетте түймелі алдыңғы жағы бар свитерді білдіреді. "Свитер" термині әртүрлі тоқыма киімдерді қамтиды. Бұл термин көбінесе пуловерді білдірсе де, алды ашылып жабылатын кардиганды да білдіруі мүмкін. Екі топтың ішінде де көптеген үлгілер кездеседі. Әртүрлі мойын сызықтары бар, бірақ V-мойын, жоғары мойын және экипаж мойын ең танымал. Шалға әдетте жамбас биіктігінде немесе сәл ұзағырақ болады, шалбар немесе юбканың белді жауып тұрады, бірақ айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Әйелдер киімінде кеуденің астынан бастап, еркектер мен әйелдердің жамбасының ортасына дейін, тіпті пончо көйлектің тоқыма нұсқасында да ұзағырақ болуы мүмкін. Жеңнің ұзындығы да өзгеріп, толық ұзын, үштен екісі, қысқа жеңді, қалпақ жеңді немесе жеңсіз болуы мүмкін. Кардиганның алдыңғы тігісі немесе ашылуы суперлиз немесе болреро жакет сияқты қосымша стильдерге мүмкіндік береді. Барлық шеттерінде пікірталақтар, қабырғалар және фрильдер сияқты әртүрлі шекаралар болуы мүмкін. Тоқыма маталар әдетте серпімді және тоқылған маталарға қарағанда жұмсақ. Тығыз орнатылған немесе жұмсақ түсетін свитерлер денеге жақсы сәйкес келеді, тігілген киімде қажетті тігулерді қажет етпейді (мысалы, жебелер, жалын және шұлықтар). Мұндай пішіндер қолданылған кезде де, оларды матаға тігуге болады. Тағы бір түрі – свитер жилет.

Номенклатура

Алдыңғы жағы түймелермен немесе сыдырғышпен бекітілген свитерді әдетте кардиган деп атайды, бірақ әртүрлі диалекттердегі басқа стильдердің номенклатурасы өте шатастыратын болуы мүмкін. Британдық ағылшын тілінде свитерді пуловер, джемпер немесе трикотаж деп те атауға болады. Алайда, АҚШ-та "джемпер" әдетте блуза немесе жейдеден үстіне киілетін жеңсіз әйелдер киімін білдіреді, ал "джерси" – тоқыма жейде, әсіресе спорттық форманың бөлігі болса. Жеңсіз болса, мұндай киімді британ тілінде "шливер" немесе "танк-топ" деп атауға болады, ал АҚШ ағылшын тілінде "танк-топ" жеңсіз жейдеге немесе іш киімге қатысты. АҚШ-та жеңсіз свитерді свитер жилеті деп те атауға болады, әсіресе егер оның V-мойны және формальды жилетке ұқсайтын формальды көрінісі болса (Ұлыбританияда жилет деп аталатын киім). Британдық ағылшын тілінде "vest" астыңғы киімді білдіреді. Оңтүстік Африка ағылшын тілінде тоқыма свитер әрқашан джерси деп аталады, ал свитер, қолданылса, спорттық киімді білдіреді. Хоккей спортында хоккейшінің формасының үстіңгі бөлігі дәстүрлі түрде свитер болған, бірақ қазіргі хоккей формалары көбінесе джерси болып табылады, олар әдетте стильге қарамастан "хоккей свитері" деп аталады, бірақ АҚШ-та көбінесе "хоккей джерси" деп аталады.

Киім түрі

| АҚШ | Ұлыбритания |
|---|---|
| Дене және қолдарды жабатын, алды жабық тоқыма киім | свитер, пуловер | свитер, пуловер, джемпер |
| Дене және қолдарды жабатын, алды ашық тоқыма киім | свитер, кардиган | свитер, кардиган, джемпер |
| Жеңсіз әйелдер киімі | джемпер | пинафор |
| Дене және қолдарды жабатын мақта (немесе джерси) киім, алды жабық | худи | джерси |
| Спорттық жейде | джерси | джерси, комплект (толық спорттық форманы білдіреді) |
| Жеңсіз тоқыма киім | свитер жилет, шливер | шливер, танк-топ |
| Жеңсіз іш киім | танк-топ | вести, синглет |
| Жеңсіз формальды киім | вести | вести |

Сондай-ақ қараңыз:

Америкалық сөздердің тізімі, Ұлыбританияда кеңінен қолданылмаған
Британдық сөздердің тізімі, Америкада кеңінен қолданылмаған
Америка және британдық ағылшын тілінде әртүрлі мағыналары бар сөздердің тізімі: A–L
Америка және британдық ағылшын тілінде әртүрлі мағыналары бар сөздердің тізімі: M–Z

Әдеттегі кию

Жіңішке свитерлерді шалбардың белдігіне тығып киюге болады, бірақ ерлер свитерлерін көбінесе жабыстырмай киеді. Дегенмен, кейбір адамдар, оның ішінде теледидар мен кино актерлерінің арасында, свитерді тығып кигендері белгілі. Свитер – әмбебап киім, оны кез келген киімнің үстінен киюге болады. Спорттық свитерлерді көбінесе спорттық киімнің үстінен, спорт алаңына бара жатқанда немесе қайтып келе жатқанда киеді. Свитердің астына көйлек киюге болады (қажет болса галстукпен бірге), бұл киген адамға ыстық болғанда свитерді шешіп алып, көптеген жағдайларда тағы да әдемі көрінуге мүмкіндік береді. Қабаттап кию және осылайша температураны оңай реттеу – свитердің маңызды артықшылығы. Свитерді шешіп алғаннан кейін оны ыңғайлы түрде алып жүрудің әртүрлі тәсілдері пайда болды. Ең көп таралған үш тәсіл: белге орау (жамбасқа немесе алдыңғы жағынан түйіп) және иыққа жабу. 20-шы ғасырдың соңында свитерлер көйлекке балама ретінде жиі киілетін болды, себебі жұқа материалдар оларды теріге тигенде ыңғайлырақ етті. Кейбір адамдар Рождество қарсаңында мерекелік көңіл-күйге ену үшін Рождествоға арналған свитерлерді киюді ұнатады. Кейбір әйел свитерлерін белбеумен киюге арналған, ал кейде белбеу немесе шнур тікелей свитерге тігіледі. Леггинстерді көбінесе ұзын свитерлермен немесе свитер көйлектермен бірге киеді.

Қамқорлық

Свитері жиі жуу немесе құрғақ тазалау, сондай-ақ түтікше немесе таблеткалы бритва қолдану арқылы күтімге келтіріледі. Бірақ ауада желдету (қажет болған жағдайда таза сумен шаю) сабын немесе басқа жуғыш заттармен жуудан жақсырақ саналады, әсіресе жүннен табиғи май (ланолин) толық алынып тасталмағанда. Шындығында, жуғыш заттардың қолданылуы зиянды, себебі ол ланолинді кетіреді, ал ланолин жүннің кір мен суды тебуіне көмектеседі. Шынымен де, тазартылмаған жүннен жасалған свитерілер, мысалы, кейбір ирландтық Аран свитерлері, тіпті ылғал болғанда да киюге жарамды болып қалады.

Мұз үстіндегі хоккей

Қазіргі кездегі хоккейшілердің киетін формасы "свитер" деп аталады. Бұл атаудың себебі – бастапқыдағы формалар команданың белгісі тігілген қарапайым свитерлер болған. Бірақ технология дамыған сайын формалар да өзгерді, себебі нағыз свитерлер тым көп ылғалды сіңіріп алып, ойын барысында ауырлап, қиындық тудыратын болды.