Кіріспе
Mark 24 Tigerfish – 1980 және 90-жылдары Корольдік теңіз флоты (RN) қолданған ауыр салмақты акустикалық торпеда. Концепциялық даму 1950-ші жылдардың ортасына дейін жетеді, ал ресми түрде 1959 жылы басталды, нысанаға енгізілу күні 1969 жыл деп белгіленді. Ұзақ даму процесі өнімділік талаптарын айтарлықтай төмендетті, соның ішінде су бетіндегі нысаналарды жою мүмкіндігі де алынып тасталды. "Tiger Fish" прототипінің алғашқы үлгілері 1967 жылы жеткізілді. Tigerfish активті және пассивті сонармен жабдықталған, ал оны су асты қайығына жалғастыратын жіңішке сым арқылы қашықтан басқаруға болатын. Сымдық басқару торпеданы алғашқы ескерту кезінде, яғни нысана ұзақ қашықтықта алғаш анықталғанда іске қосуға мүмкіндік береді. Бұл торпедаға нысанаға жақындасу үшін қажетті уақытты ұсынады, ал нысананың бағыты мен жылдамдығы су асты қайығының жоғары дәлдікті сенсорларымен жаңартылып, сым арқылы беріледі. Торпеда басқа нысанаға қайта бағытталуы немесе кері шақырылуы мүмкін. Әдетте, сыммен басқарылатын торпедалар бастапқыда максималды қашықтыққа жету және өзіндік шуды азайту үшін төмен жылдамдықпен жүреді, содан кейін нысанаға жақындағанда және шабуыл кезеңінде жылдамдығын арттырады. 1969 жылы өткізілген сынақтар көптеген мәселелерді көрсетті, әсіресе іздеу жүйесінде. Жаңарту бағдарламасы тапсырылды, нәтижесінде Mod 1 құрылды, ол су бетіндегі шабуыл режимін қайта қалпына келтірді. 1975 жылдан бастап жүргізілген сынақтар 1977 жылы өндіріс тапсырысына әкелді, бірақ олар 1983 жылға дейін ресми түрде қолданысқа енгізілмеді. 1982 жылғы Фолкленд соғысы кезіндегі қызмет сенімділік мәселелерін анықтады. Одан кейін, қару жүйесін, соның ішінде атыс басқару жүйесін толықтай жаңартатын "Консолидациялау бағдарламасы" іске қосылды. Бұл Mod 2 ретінде пайда болды, ол 1987 жылы қолданысқа енгізілді және бұрынғыдан гөрі сенімдірек болды. Соңғы жаңарту сериясы Mod 2* 1992 жылы қолданысқа енгізілді. Mod 3-тің қарапайым, арзан нұсқасы өндірілмеді. Tigerfish қолданысқа енгізілген кезде, бастапқы талаптарға жақын жаңа жоба басталды, ол ақырында оларды асып түсті. Бұл 1988 жылдан бастап Tigerfish-тің орнын бастан-аяқ алмастырған, анағұрлым қабілетті Spearfish торпедасы болды. Tigerfish-тің соңғы үлгілері 2004 жылы Корольдік теңіз флоты қызметінен шығарылды. Tigerfish сонымен қатар Түркия, Чили, Бразилия, Колумбия және Индонезия елдерімен де пайдаланылды. Барлығы 2184 дана Mk. 24 торпедасы өндірілді.
Жобалау және әзірлеу
1950 жылдардың ортасында әзірленген бастапқы тұжырымдама – ішкі жану қозғалтқышымен қозғалатын, оттегі ретінде жоғары қысымды оттегі таситын, 1952 жылы MacKle сымдық бағыттау зерттеуінен жасалған сым жүйесімен басқарылатын, су асты кемелерінің сонарларынан жіберілген деректерді және 1950 жылдары тоқтатылған Ұлыбританияның PENTANE торпеда жобасынан жасалған автономды белсенді/пассивті сонарды пайдалану арқылы дамыған, жоғары жылдамдықты, терең суға түсетін торпеда болды. Қару "ОНГАР" жобасы деп аталды, себебі 1994 жылға дейін Лондон метросының Орталық желісінде ОНГАР темір жол станциясы соңғы болды. Бұл қаруды жасаған инженерлер оның "торпеда дамуының соңғы нүктесі" болатынына сенімді болды. Бағдарлама 1950 жылдардың соңында ауыр проблемаларға тап болды, өйткені қажетті технология 1969 жылғы пайдалануға беру мерзімін сақтау үшін тым жетілмеген еді. Сонымен қатар, 1959 жылы Шотландиядағы Гринок қаласында Торпедо тәжірибелік орталығының жабылуы және оның қызметкерлерінің Портлендке (Дорсет) көшірілуі даму қарқынын баяулатты. 1960 жылдардың басында бірқатар кең ауқымды сараптамалар (бір баяндама "Whither ONGAR?" деп аталды, бұл ойнақылық еді) қарудың өнімділік сипаттамасын күрт төмендетуге әкелді, оның 1969 жылы пайдалануға берілуі мүмкін екені күтілді. Жетектейтін жүйе ішкі жану қозғалтқышынан күміс-мырыш аккумуляторы бар электр қозғалтқышына ауыстырылды. Бұл қарудың жоспарланған жылдамдығын және қысқа соңғы шабуыл кезеңіндегі мүмкіндіктерін төмендетті. Mod 0 нұсқасындағы қарудың су үсті кемелеріне қарсы күресу қабілетін алып тастау арқылы бағыттау жүйесі жеңілдетілді. Сымдық бағыттау жүйесі көбінесе өзгеріссіз қалды. Бұл жүйе алдыңғы Mk 23 торпедасында қолданылған жүйеге ұқсас болды. Бастапқыда 1000 фут (305 м) тереңдікке түсу қабілетіне қойылған талап, SSN суасты кемелерінің терең суға түсу қабілетінің жылдам дамуына байланысты ескірді және талап біртіндеп 1600 фут (488 м) және содан кейін 2000 фут (610 м) дейін арттырылды.
The homing system was simplified by the exclusion of the anti surface ship capability in the Mod 0 weapon. Only the wire guidance system was retained relatively unchanged. This was similar to the system used on the earlier Mk 23 torpedo. The original requirement for a crush depth of 1000 feet (305 m) was overtaken by rapid advances in SSN deep diving performance and the requirement was progressively increased to 1600 feet (488 m) and then 2000 feet (610 m).
Қызметтегі өнімділік
Алғашқы үлгілердің сенімділігі нашар болды: Mod 0 ASW үлгісінің тек 40% жобаланғандай жұмыс істеді. Торпеданың көп бөлігі қашықтан басқару жүйесіне тәуелді болды, бірақ қару ұшырылғанда суға батып, басқару сымын кесіп тастады. Tigerfish Mod 1 деп аталған жаңа үлгі, бастапқы үлгінің кейбір кемшіліктерін түзетуге бағытталған, бірақ 1979 жылы жақсартуларға қарамастан, алғашқы флоттық қабылдау сынақтарын өтпеді. Басқа альтернатив болмағандықтан, ол 1980 жылы флотқа берілді (сол жылы өзінің қабылдау сынақтарын өтпеген Mod 0 үлгісімен бірге). 1982 жылы Фолкленд соғысында HMS Conqueror ARA General Belgrano кемесін батырғанда, Tigerfish емес, "point and shoot" 21 дюймдік Mark VIII торпедаларын қолданды. Mark VIII-де бағыттау жүйесі болмаған, бірақ 50 жылдан астам уақыттан бері жасалған дизайн болса да, ол әлдеқайда сенімді және жарылғыш заттың көбін тасымалдады. Соғыстан кейін Ұлыбританияға оралған су асты кемелері жүргізген сынақтарда, бес Mod 1 Tigerfish торпедасының екеуі нысананы жоқ етпеді, ал қалған үшеуі нысанаға тимеді. Корольдік теңіз күштерінің жылдам, терең суға батып, шұғыл жағдайлардағы нысаналарға қарсы күресу үшін сенімді құралға деген қажеттілігі Tigerfish-ке ядролық оқ-дәрілермен қаруландыру жобасын тудырды. Бұл оның суға бату тереңдігі мен бағыттау қабілетін жақсартуға, сондай-ақ нысананы жою мүмкіндігін 90%-ға дейін арттыруға мүмкіндік берді. 1969 жылдың ортасында басқа да шаралар ұсынылды, соның ішінде Mark 45 ASTOR ядролық торпедасын, Mark 48 Mod 1 торпедасын немесе Subroc зымырасын сатып алу. Басқа вариант ретінде, Су асты кемелерінің Бас офицерінің (FOSM) бастамасымен, ядролық оқ-дәрілерді бағытталмайтын, беткі қабатта жүретін және аз қашықтықтағы, бірақ сенімді Mark VIII торпедасына орнату мүмкіндігі қарастырылды. Су асты кемелерінің Бас офицері Mark VIII-ге WE.177A оқ-дәрісін орнату туралы ұсыныс, торпеданың кемшіліктеріне қарамастан, "қазіргі британдық су асты кемесінің кез келген қаруынан әлдеқайда жақсы" болатынын мәлімдеді. Алайда, Mark VIII-дің аз қашықтығы торпеданың ядролық оқ-дәрісінің зақымдану шегіне су асты кемесін енгізеді. 1980 жылдардың басындағы Marconi консолидациялық бағдарламасы ақыры 80%-ға дейін сенімділігі жоғарылаған Mod 2 үлгісін жасады, оны Корольдік теңіз күштері одан әрі дамытуға қабілетсіз негізгі дизайнмен қол жеткізілген ең жақсы нәтиже деп қабылдады. 1987 жылға қарай 600 Tigerfish Mod 2 стандартына сәйкес жаңартылды. Мұз астындағы және су бетіндегі өнімділікті жақсарту сияқты қосымша жақсартулар 1992 жылы Mod 2* (жақсартылған) үлгісінің флотқа қабылдануына әкелді. Жаңа үлгіде батареялар, сенсорлар және оқ-дәрілерде маңызды өзгерістер енгізілді. Оның қызмет ету мерзімі бойы бағдарламалық қамтамасыз етуді жақсарту жұмыстары жалғасты. 1990 жылы Чилидің Cardoen компаниясына Чили, Бразилия және Венесуэла әскери-теңіз күштері үшін Tigerfish өндіруге лицензия берілді. Корольдік теңіз күштері 2004 жылдың ақпанында Tigerfish торпедасының соңғысын активті қызметтен шығарды. Бразилия мен Түркиядағы экспорттық клиенттерге тартымды болуы мүмкін Mod 3 конфигурациясын жасау туралы ұсыныс іске аспады.