Кіріспе
1980 жылы Дон Тейлордың түсірген фильмі "Соңғы санау" – 1980 жылы түсірілген американдық ғылыми-фантастикалық соғыс фильмі. Фильмде заманауи ядролық қуатпен жұмыс істейтін авианосец 1941 жылғы 7 желтоқсандағы Перл-Харборға жасалған шабуылдан бір күн бұрынғы уақытқа саяхат ету туралы айтылады. Питер Дуглас пен Ллойд Кауфман (Troma Entertainment компаниясының негізін қалаушы) продюсерлік еткен және Дон Тейлор режиссерлік еткен фильмде Кирк Дуглас, Мартин Шин, Джеймс Фарентино, Кэтрин Росс және Чарльз Дёрнинг сияқты актерлер ойнаған. Бұл Дон Тейлордың режиссерлік еткен соңғы фильмі болды. Кауфман сонымен қатар атқарушы продюсер ретінде де жұмыс істеді және кішкентай актерлік рөлде ойнады. Фильм АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әскери-әуе күштері бөлімі мен АҚШ Қорғаныс министрлігінің көмегімен түсірілді. Ол 1970 жылдардың басында құрылған заманауи ядролық соғыс кемесі – "Нимиц" (CVN 68) кемесінде түсірілді, оның операциялары көрсетілген. "Соңғы санау" киносы прокатта орташа табыс әкелді.
The Final Countdown is a 1980 American science fiction war film about a modern nuclear powered aircraft carrier that travels through time to the day before the December 7, 1941, attack on Pearl Harbor. Produced by Peter Douglas and Lloyd Kaufman (founder of Troma Entertainment) and directed by Don Taylor, the film contains an ensemble cast starring Kirk Douglas, Martin Sheen, James Farentino, Katharine Ross and Charles Durning. This was the final film by Don Taylor. Kaufman also served as an associate producer and had a minor acting role. The film was produced with the cooperation of the United States Navy's naval aviation branch and the United States Department of Defense. It was set and filmed on board Nimitz (CVN 68), filming operations of the modern nuclear warship, which had been launched in the early 1970s. The Final Countdown was a moderate success at the box office.
Сюжет
1980 жылы «Нимиц» авианосы Тынық мұхитының орталық бөлігіндегі теңіз жаттығуларына қатысу үшін Пёрл-Харбордан кетеді. Кемеде азаматтық бақылаушы Уоррен Ласки (Мартин Шин) – Tideman Industries компаниясының жүйелік талдаушысы, АҚШ Қорғаныс министрлігі үшін тиімділік сарапшысы ретінде жұмыс істейді. Ол өзінің жабық жұмыс берушісі, мырза Тидманның бұйрығымен, оның құпия қорғаныс мердігер компаниясы ядролық қуатпен жұмыс істейтін әскери кемені жобалап, салдырды. Теңізде болғаннан кейін «Нимиц» түсініксіз, электр қуатымен заряддалған дауыл тәрізді құбылысқа тап болады. Кеме осы құбылыстан өткен кезде радар және басқа да жабдықтар жұмыс істемей қалады, ал кемедегілердің барлығы ауыр азапқа ұшырайды. Бастапқыда оларға не болғанын білмей, Перл-Харбордағы АҚШ Тынық мұхиты флотының бас штабымен радиобайланыс жоғалтып алғаннан кейін, авианосецтің командирі капитан Йелланд (Кирк Дуглас) Гавайи немесе АҚШ-та ядролық соққы болған десе қорқады. Ол бас штабқа бұйрық береді және RF 8 Crusader барлау ұшағын ұшырады. Ұшақ Перл-Харборды суретке түсіргеннен кейін қайта оралады, бірақ суреттерде АҚШ Тынық мұхиты флотының шайқас кемелерінің бір қатары сақталған, олардың бірнешеуі 1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасаған кезде жойылған. Радарда жер бетіндегі нысан байқалғанда, Йелланд VF 84-тен екі дайын Grumman F 14 Tomcat ұшағын ұшырады. F-14 ұшақтарына «Зеро» ұшақтарын атусыз қууды бұйырады, бірақ «Зеро» ұшақтары «Нимицке» қарай бет алғанда, Йелланд оларды атуға рұқсат береді. «Нимиц» яхтадан аман қалғандарды құтқарады: танымал АҚШ сенаторы Сэмюэл Чэпман (Чарльз Дёрнинг), оның көмекшісі Лорел Скотт (Кэтрин Росс), оның иті Чарли және екі құлаған «Зеро» ұшқыштарының бірі (Сон Тек О). Әскербасы Оуэнс (Джеймс Фарентино) – әуесқой тарихшы, Чэпменді өзінің соңғы қайта сайлануы кезінде Франклин Д. Рузвельттің кандидаттығына (және оның ықтимал мұрагеріне) ие бола алатын саясаткер ретінде таниды, егер Чэпмен Перл-Харборға шабуыл жасағанға дейін көп ұзамай жоғалмаса. Grumman E 2 Hawkeye барлау ұшағы жапондық әскер флотының тобын түнде, қарауылсыз суларда, Перл-Харборға шабуыл жасауға дайын екенін байқағанда, «Нимиц» экипажы шабуылдан бір күн бұрын уақытқа кері оралғандарын түсінеді. Йелланд жапон флотын жойып, тарих бағытын өзгертуге немесе тарихтың өз жолын жалғастыруына жол беруге шешім қабылдауы керек. Америкалық азаматтар мен «Зеро» ұшқышы оқшауланған, бірақ жауап беру кезінде жапондық ұшқыш күзетшілердің бірінен M 16 мылтығын күшпен алып, басқа екі АҚШ теңіз күзетшісін өлтіреді және Скотт, Оуэнс және Ласкиді тұтқынға алады. Ол жапондық флотына «Нимиц» туралы хабарлау үшін радио арқылы хабарласпаса, оларды өлтіремін деп қорқытады. Ласки командир Оуэнске жапондық шабуылдың құпия жоспарларын айтып, сипаттауға тапсырады; таңғалған жапондық ұшқышты жеңіп, «Нимиц» кемесіндегі АҚШ теңіз жауынгерлері атып өлтіреді. Осыдан кейін Скотт пен Оуэнс бір-біріне тартылады. Чэпмен Йелландтың жапондықтардың шабуыл жасағанын білгенін, бірақ ешкімге айтпағанына ашуланып, Перл-Харборға алып кетуге және теңіз басшыларын ескертуге талап етеді. Оның орнына Йелланд Оуэнске бейбіт тұрғындар мен жеткілікті заттарды тікұшақпен оқшауланған Гавай аралына ұшырып, оларды құтқарып алады деп болжайды. Олар келгенде, Чэпмен өзін алдағанын түсінеді және пилотты Перл-Харборға ұшып кетуге мәжбүрлеу үшін сигналдық ракета қолданады. Екіпаждың басқа мүшесімен күрес кезінде сигналдық ракета атылып, ұшақты жойып, Скотт пен Оуэнсті аралда қалдырады. «Нимиц» жапондық флотына қарсы үлкен соққы күшін жібереді, бірақ содан кейін уақыт шұңқыры қайта оралады. Дауылдан қашып құтылудың сәтсіз әрекетінен кейін Йелланд шабуыл жасағын еске алады, ал кеме мен оның ұшағы 1980 жылға аман-есен оралады, өткенді салыстырмалы түрде өзгертпейді. «Нимиц» Перл-Харборға оралғаннан кейін Тынық мұхиты флотының адмиралдары кемеге отырып, «Нимицтің» түсініксіз жоғалуын тергеді. Ласки Скоттың иті Чарлимен бірге кемені тастап кетеді және құпия мистер Тидманмен бетпе-бет кездеседі. Тидман Оуэнстің әлдеқайда үлкені екені анықталды. Ол әйелі Лорел Скоттпен бірге Ласкиді шақырады, өйткені олардың «сүйлесетіндері көп».
Өндіріс
Питер Дуглас «Соңғы санаудың» жетекші күші болды. Ол шектеулі бюджетімен және үміттендіретін сценарийімен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызығушылығын оятып, қорғаныс министрлігінің өкілдері сценариймен танысқаннан кейін толық ынтымақтастық ұсынды. Бірақ қауіпсіздік пен операциялық дайындық тұрғысынан фильмнің түсілім кестесі, «орналасқан жерде» әскери кеңесші Уильям Миклосқа тәуелді болады деп талап етті. Басты түсірілімдер 1979 жылы екі бес апталық кезеңде Кей-Уэст Әскери-әуе базасында, Норфолк Әскери-теңіз базасында және Флорида Кийз аралдарында өтті. Перл-Харбордағы сахналардың көп бөлігі архивтік кадрлардан құралды, ал «Соңғы санаудың» көптеген сыртқы түсірілімдері «Нимиц» кемесінде теңізде, ал ішкі сахналар құрғақ докта түсірілді. Операция кезінде апаттық қону болды, соның нәтижесінде түсіру тобы ұшақтың «Нимицке» қалпына келтірілуін түсіруге рұқсат алды, бұл эпизод аяқталған фильмге енді. Заманауи реактивтік истребительді түсірудегі қиындықтар бірден байқалды, Вирджиния штатының Норфолк Әскери-теңіз базасында F-14 ұшып көтерілуін түсіруге жасалған алғашқы әрекетте камера мен оператор ұшу-қону жолағына құлап кетті. Тейлордың режиссерлік жұмысы тиянақты деп есептелді, өйткені ол жобаларды уақытында және бюджет шегінде аяқтауға беделді болды. Бірақ АҚШ Әскери-теңіз авиаторларының ұсыныстары түсірілім кестесіне енгізіліп, әуе сахналарымен «B» тобы айналысты, олар фильмнің басты назарына айналды. Әуе сахналарын түсіру үшін Panavision камералары әскери ұшақтарға орнатылды, ал Tallmantz Aviation компаниясынан камерамен жабдықталған ұшақтар мен тікұшақтар жалға алынды, олардың ішінде Bell 206 Jet Ranger тікұшағы, Learjet 35 және камера платформасына айналдырылған B-25 бомбалаушысы болды. «Тора! Тора! Тора!» (1970) фильмі үшін жасалған үш Mitsubishi A6M Zero көшірмесін Конфедерациялық әуе күштерінің (қазіргі Еске алу әуе күштері) ұшқыштары басқарды. Екі көшірме F-14 Tomcat истребительдерімен ауа шайқасына қатысты; мұндай ерекше шайқас тұңғыш рет фильмде көрсетілді, ұшақтардың «толыққанды түрлі жылдамдықтары, ортасы және қару-жарағы» реактивтік ұшқыштар үшін үлкен қиындықтар тудырды. Бір сахнада F-14 баяу ұшақтың астынан ұшып өтіп, жоғары қарай жылдамдағанда, пайда болған турбулентті ауа ағыны соншалықты күшті болды, екі Zero ұшағының да рульдері ұшқыштардың қолынан шығып, екі ұшақ та уақытша бақылаудан шығып кетті. #tag:ref|Ауа шайқасы сахнасының соңында, таңқаларлық жағдайға байланысты, екі Zero ұшағы бір-бірінен алыстап, ортада соқтығысудан құтылды.
Шығару
"Соңғы санау" 1980 жылдың 1 тамызында АҚШ кинотеатрларында көрсетілді. Мартин Кейдиннің сценарий негізінде жазылған романы сол айда жарық көрді және экрандағы фильммен үлкен дәрежеде сәйкес келді (роман Ласкидің Тайдман/CDR Оуэнс және Лорелді үйлеріне бірге оралуымен аяқталады, онда фильмде зерттелген уақыт саяхаты құбылысының сыртқы әлемнен келген тегі бар екендігі айтылады, бірақ бұл мәселе одан әрі дамытылмайды).
Үй медиасы
Фильм 2004 жылдың 30 наурызында DVD форматында жарық көрді. Кейіннен Blue Underground компаниясы оны екі DVD жинағында (толық экранды және кең экранды форматта) және голограммалық мұқабасы бар арнайы екі дискілік шектеулі басылымда шығарды. Әр DVD басылымына арнайы материалдар, соның ішінде "көрініс артында" деректі фильмі және продюсер мен студияның басқа да өкілдерінің түсіндірулері қоса тыныс берілді. 2008 жылдың 4 қарашасында жоғары сападағы екі дискілік Blu-ray жинағы шықты, бірақ ол бұрынғы материалдардың бір бөлігін қамтымады. 2021 жылдың мамыр айында 4K Ultra High Definition дискілер жиынтығы шектеулі басылым ретінде, қосымша арнайы мүмкіндіктермен, фильмнің Blu-ray дискісіндегі көшірмесімен және Джон Скотттың түпнұсқа кино әуені CD-де жарық көрді.
Сыни қабылдау
"The Final Countdown" сыншылардан әртүрлі пікірлер алды. Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмге 21 сын негізінде 52% мақұлдау көрсеткіші берілді, орташа бағасы 5.9/10 болды. The New York Times газетінен Винсент Канби оны Нимицтің сахна артындағы қызықты саяхат ретінде қарастырды: "Біз ұшақтардың әдемі дәлдікпен қонуын және ұшып шығуын көреміз, ал Нимицте бәрі әрқашан тегіс жүрмейтінін көрсету үшін, қону құрылғысын жоғалтқан бір ұшақтың кемедегі авариялық жабдықтардың арқасында қауіпсіз қонғанын да көреміз".#tag:ref|Өндіріс тобы апаттық қону жақын екенін білгенде, дереу түсірілімге дайындалды; A-7 ұшағы аман-есен құтқарылды. Кейінгі сын-пікірлер уақыт саяхатының тартымды жағына назар аударды, сонымен бірге әскери техниканың нағыз жұлдыз екенін атап өтті. АҚШ Әскери-теңіз күштері фильмнің премьерасын демеушілік етті және оны жұмысқа алу құралы ретінде пайдаланды, тіпті фильм шыққаннан кейін көп ұзамай АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жұмысқа алу кеңселерінде фильмнің афишасы пайда болды. Кристофер Джон "Ares" журналының #5 санында "The Final Countdown" фильмін қарап, "The Final Countdown" экранында ешқандай кемшілік жоқ, бірақ экранда фильмтің жартысы ғана көрсетілген. Бәлкім, бір күні "Жақын кездесулер үшінші түрі" сияқты, біреу осы фильмнің жоғалған жарты сағатын қосып берер".
Кассалық жинақ
Фильмнің тұңғыш аптасында 681 экраннан 3,25 миллион доллар табыс түсті, ал АҚШ және Канададағы жалпы табысы 16,6 миллион долларды құрады.