Кіріспе

Хаифадағы мешіт, Израиль

Жапон өнерінің Тикотин мұражайы – Израильдің Хаифа қаласындағы Кармел тауының басында орналасқан, жапон өнерін сақтау және көрнекті орындарда көрсетуге арналған мұражай. Бұл Таяу Шығыстағы жалғыз осындай мұражай. Ол 1959 жылы Нидерланды азаматы Феликс Тикотин мен Хайфа қаласының мэрі Абба Хушинің бастамасымен құрылды.

Тарих

Феликс Тикотин, сәулетші мамандығы бойынша, жапон өнерінің туындыларын жинап, сатумен айналысқан халықаралық деңгейде танымал тұлға еді. Ол қырық жылдан астам уақыт бойы құнды және сирек жинағын қалыптастырды және көптеген мұражайларда жапон өнерінің көрмелерін ұйымдастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, еврей болғандықтан Феликс Тикотин нацистерден қашып кетті. Ол коллекциясын олардың қолына тимеуі үшін Нидерландыда жасырды. Соғыстан кейін Тикотин өзінің бірегей жинағын Израильге әкелуді шешті және 1956 жылы Израильге келіп, жинағын Израильдің бір мұражайына сыйға берді. Хайфаға келген сапарында ол қала әкімі Абба Хушимен кездесіп, коллекцияның Хайфада қалуы және оны көрсету үшін арнайы павильон салу керектігіне келісті. Тикотин өз идеясын қолдау үшін Нидерланды, Швейцария, Бельгия, Франция, Англия және Жапонияға сапар шегіп, демеушілік іздеді. Ол Нагатакэ Асано (1895–1965) сияқты мұражай директорларының, Токио өнер университетінің профессоры Чисабуро Ямаданың (1908–1984), Хайфадағы Жапон мұражайының алғашқы директоры болып таңдалған, сондай-ақ әйгілі Дзен философының ұлы Виктор М. А. Сузуки және тағы басқалардың көмегін алды. 1966–1992 жылдары мұражайға Илай Ланкман басшылық етті, ол 2001 жылы Жапон үкіметінен марапат алды. 1958 жылдың 18 мамырында Хайфа қалалық әкімдігінің отырысында «Киш үйін» және оның төңірегіндегі жерді сатып алу туралы шешім қабылданды. Бұл үйді 1923–1931 жылдары Иерусалимдегі Сионистік атқару комитетінің төрағасы және Сионистік ұйымның Саяси бөлімінің басшысы, кейіннен 1923 жылдан 1931 жылға дейін Еврей агенттігінің басшысы болған бригадир Фредерик Киш салған. Ол 1934 жылдан 1939 жылға дейін осы үйде тұрған. Британдық сегізінші армияның инженерлік бригадасына қолбасшылық еткен Киш 1943 жылдың сәуір айында Солтүстік Африка кампаниясында шайқаста қаза тапты. Киш үйі бүгінге дейін мұражай кеңселеріне, кітапханаға, шығармашылық шеберханаларға және жапон бөлмесіне орналасқан. Кітапхана – Израильдегі осындай мақсаттағы ең ірі кітапхана болып табылады және жапон өнері мен мәдениетіне қатысты 3000-ға жуық кітап пен басылымды қамтиды. 1959 жылдың ақпанында жапон павильонының жобасы мақұлданды және сәулетші М. Левтің қадағалауымен Феликс Тикотиннің идеялары мен жоспарларына сәйкес көрме залының құрылысы басталды. Көрме залы жапондық стильде салынған. Ол кең, және баққа шығатын жылжымалы қағаз есіктері бар, бұл жапондық атмосфераны сезіндіреді. 1960 жылдың 25 мамырында жапон мұражайының ресми ашылуы өтті, онда сыйға берушінің коллекциясынан алынған туындылар көрмеге қойылды. Тикотиннің тілегіне сәйкес, мұражайдың қамқорлар кеңесі құрылды, оның төрағасы бүгін оның қызы Илана Друккер Тикотин болып табылады.

Жинақтар

Мұражай коллекциясына 8000-ға жуық өнер және қолөнер бұйымдары кіреді – суреттер, гравюралар, сызбалар, боялған экрандар, тоқымалар, көне иллюстрацияланған мәтіндер, керамика, кішкентай мүсіншелер (нэцукэ), лак және металл өнімдері, көне қылыштар және функционалды өнер туындылары, негізінен 17-19 ғасырлардан, сондай-ақ заманауи жапон өнерінің коллекциясы. Коллекция уақыт өте келе толықтырылды, сондай-ақ жеке коллекциялар да сыйға берілді. Көрмелер жапон мәдениетінің әртүрлі жақтарын қамтиды, дәстүрлі және заманауи өнерді көрсетеді және жапон өнеріне тән ерекше эстетикалық құндылықтарды баса көрсетеді. Жапондық дәстүрге сәйкес, бөлме белгілі бір шаралар мен маусымға қарай таңдалған заттармен жинақы безендіріледі. Сондықтан көрмелер шамамен үш ай сайын ауыстырылады, олардың тақырыбы, стилі және кезеңі біркелкі болады. Көрмелерге суреттелген каталогтар мен түсіндірме мәтіндері қоса беріледі. Мұражай дүкенінде көрме плакаттары да сатылады. 1982 жылы жапондық меценат Рёичи Сасакава мұражайға жаңа, үлкен қанат салу үшін бір жарым миллион доллар сыйлады. Оны жапон сәулетшісі Джундзо Йошимура, Израильдің Хайфа қаласынан келген сәулетші Ал Мансфелдпен бірлесіп жобалады. 1995 жылы ашылған бұл қанат Ева Тикотин Лихт қорының қаржыландыруымен жүзеге асты. Йошимура, Жапонияның танымал сәулетшілерінің бірі, Жапонияның Нара қаласындағы Ұлттық мұражайды және Нью-Йорктегі Жапония үйін (қазір Жапония қоғамы, Манхэттен) жобалаған. Мансфелд Иерусалимдегі Израиль мұражайының сәулетшісі ретінде танымал. Жаңа қанаттың екі қабаты және төменгі тұрақ алаңы бар, жалпы ауданы 1800 шаршы метрді құрайды. Көрме залы 350 шаршы метрді алып жатыр және ескі ғимараттағы бастапқы залмен (300 шаршы метр) байланысты. Үлкен залдың жанында 120 шаршы метрлік кішкентай зал орналасқан. Екінші қабатта 2000 жылы 200 орындық Рафаэль Ангел атындағы акустикалық зал салынды. Залға арнайы баспалдақ арқылы түсуге болады. Ескі ғимарат бір қабатты, ал жаңа ғимаратпен бірігіп, жапондық рухтағы үйлесімді бірлік құрайды. Бұл құрылыс элементтерін Mansfeld Kehat Architects фирмасы жоспарлады.

Білім беру қызметі

Тикотиннің арманы – Жапон мұражайының жапон өнері мен мәдениетін зерттейтін орталыққа айналуы және израильдіктердің Жапония туралы білімін кеңейтуі еді. Мұражайдың білім беру бөлімінде мектеп оқушылары мен балабақша жасындағы балаларға, мұғалімдерге және басқа да топтарға көрмелерге негізделген шеберлік сабақтары мен семинарлар өткізіледі. Жапон тілі, каллиграфия және сурет салу, икебана, тамақ дайындау курстары ұйымдастырылады, сондай-ақ балалар үшін арнайы іс-шаралар өткізіледі. Жапон халқының тұрмыс-тіршілігі, киім-кешегі, тағамы және үйлері туралы білуге болатын жапон бөлмелері де бар. Мұражай Жапонияның өнері мен мәдениетіне қатысты түрлі шараларды ұсынады. Оларға лекциялар, фильмдер, шай ішу рәсімдері, фестивальдар мен арнайы мерекелер жатады, олардың көпшілігі Рафаэль Ангел атындағы зал ішінде өтеді. Өзінің қызметінің нәтижесінде мұражай бірегей жапон мәдениетін насихаттау мен түсінуді және екі ел арасындағы байланысты нығайту орталығына айналды.

Марапаттар мен мойындау

1995 жылдың желтоқсанында музей қайта ашылғаннан бері шамамен 145 жаңа экспонат қойылды, олардың көпшілігін музейдің бас кураторы, доктор Илана Сингер Блейн дайындады. Ол 2007 жылы ғылым және мәдениет министрінің сыйлығын, 2014 жылы Жапонияның сыртқы істер министрінің сыйлығын және 2021 жылы Жапония премьер-министрінің тапсыруымен Жапония императорының «Таң шапқан күн ордені, алтын сәулелер және мойынға тағатын розеткасы» орденін алды. 2000 жылы музей Жапониямен мәдени алмасуға үлкен үлес қосқан мекемелерге жыл сайын берілетін Жапония қорының арнайы сыйлығына ие болды. 2003 жылы Израиль Білім және мәдениет министрлігінің көрмелер мен жинақтар сапасын бағалау комитеті Тикотин Жапон өнері мұражайын Израиль мұражайынан кейін екінші орынға қойды.