Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
А. Коллинз (21 маусым 1676 ж. 13 желтоқсан 1729 ж.) – ағылшын философы және эссе жазушы, Ұлыбританиядағы деизмнің ерте жақтаушыларының бірі.
English philosopher (1676–1729)
Anthony Collins (21 June 1676 O. S.13 December 1729 O. S.) was an English philosopher and essayist, notable for being one of the early proponents of Deism in Great Britain.
Өмір жолы және шығармалары
Коллинз Англияның Миддлсекс графтығындағы Хаунслоу маңындағы Хестон қаласында заңгер Генри Коллинздің (1646/7–1705) және Мэридің (туған есімі Динели) ұлы болып дүниеге келді. Оның екі әпкесі болды: Энн Коллинз (1678 жылы туған), Генри Ловибондқа (1675 жылы туған) және Мэри Коллинз (1680 жылы туған), Эдвард Ловибондқа (1675–1737), саудагер және Шығыс Үндістан компаниясының директорына үйленген. Мэри мен Эдвардтың ұлы – ақын Эдвард Ловибонд. Коллинз Итон колледжінде және Кембридж Король колледжінде білім алып, Мидл Темплде заңды оқыды. Оның өміріндегі ең қызықты эпизод – Джон Локкпен болған жақын қарым-қатынасы, ол хаттарында оны махаббатпен және құрметпен еске алады. 1715 жылы ол Эссекске қоныстанды, онда бұрын Миддлсексте атқарған бейбіт судья және лейтенант орынбасары лауазымдарын иеленді. Ол Лондонның Харли-стрит көшесіндегі үйінде қайтыс болды. Оның жазбалары бұрынғы ағылшын еркін ойшылдарының ойларын жинақтайды. Оның стильінің тұрақты әдептілігі қарсыластарының қатігездігімен қатысты келеді; және оның дәстүрден тыс болғанына қарамастан, ол атеист немесе агностик емес еді. Оның сөздері бойынша, "Білімсіздік – атеизмнің негізі, ал еркін ойлау – оның шипасы" ("Еркін ойлау туралы", 105).
Collins was born in Heston, near Hounslow in Middlesex, England, the son of lawyer Henry Collins (1646/7–1705) and Mary (née Dineley). He had two sisters: Anne Collins (born 1678), who married Henry Lovibond (born 1675), and Mary Collins (born 1680), who married Edward Lovibond (1675–1737), a merchant and Director of the East India Company. Mary and Edward's son was the poet Edward Lovibond. Collins was educated at Eton College and King's College, Cambridge, and studied law at the Middle Temple. The most interesting episode of his life was his intimacy with John Locke, who in his letters speaks of him with affection and admiration. In 1715 he settled in Essex, where he held the offices of justice of the peace and deputy lieutenant, which he had previously held in Middlesex. He died at his house in Harley Street, London. His writings gather together the results of previous English freethinkers. The imperturbable courtesy of his style is in striking contrast to the violence of his opponents; and, in spite of his unorthodoxy, he was neither an atheist nor an agnostic. In his own words, "Ignorance is the foundation of atheism, and freethinking the cure of it" (Discourse of Freethinking, 105).
Ақыл-ойдың қолданылуы туралы очерк
Оның алғашқы маңызды еңбегі – "Адам куәлігіне сүйенетін дәлелдерде акылдың қолданылуы туралы эссе" (1707) болды, онда ол "акылдан асқан" және "акылға қарсы" деген ерекшелеуді жобады және аян адамның Құдай туралы табиғи түсініктеріне сай болуын талап етті. Барлық еңбектері сияқты, бұл да анонимді түрде жарияланды, бірақ автордың кім екені ұзаққа дейін құпия сақталмады.
His first notable work was his Essay concerning the Use of Reason in Propositions the Evidence whereof depends on Human Testimony (1707), in which he rejected the distinction between "above reason" and "contrary to reason", and demanded that revelation should conform to man's natural ideas of God. Like all his works, it was published anonymously, although the identity of the author was never long concealed.
Еркін ойлаудың баяндамасы
Алты жыл өткен соң оның ең маңызды еңбегі, "Тәуелсіз ойлау туралы әңгіме" (1713 ж.) жарық көрді. Атауының күдіктілігіне және ол барлық шіркеулердің дін қызметкерлерін шексіз сынағанына қарамастан, бұл еңбек көбінесе, кем дегенде ашық түрде, әрбір протестанттың қабылдауы тиіс нәрседен артық емес деп тұжырымдайды. Тәуелсіз ойлау – шектеуге болмайтын және шектеуге рұқсат етілмейтін құқық, себебі ол шындықты танудың жалғыз жолы, қоғамның игілігіне зор үлес қосады және Киелі кітапта рұқсат етіліп қана қоймай, талап етіледі. Шындығында, христиан дінінің алғаш рет тарауы және барлық миссионерлік қызметтердің табысы, дінге келгендердің тәуелсіз ойлауын (этимологиялық мағынада) қажет етеді. Англияда бұл эссе деизмді қолдау ретінде қарастырылып, үлкен қызығушылық тудырды. Оған Уильям Уистон, епископ Хар, епископ Бенджамин Ходли және Ричард Бентли сындылар жауап берді. Бентли "Филелеутер Липсиенсис" деген атпен Коллинздің ойсыз айтқан кейбір аргументтерін сынап, бірақ негізінен ғалымдық білімнің ұсақ-түйек мәселелеріне шабуыл жасап жеңіске жетті. Дегенмен, оның өзінің жарияланымдары осы жағынан да кемшіліксіз емес. Джонатан Свифт те осы кітапта сатиралық түрде еске алынып, оны карикатура тақырыбына айналдырды.
Six years later appeared his chief work, A Discourse of Freethinking, occasioned by the Rise and Growth of a Sect called Freethinkers (1713). Notwithstanding the ambiguity of its title, and the fact that it attacks the priests of all churches without moderation, it contends for the most part, at least explicitly, for no more than must be admitted by every Protestant. Freethinking is a right which cannot and must not be limited, for it is the only means of attaining a knowledge of truth, it essentially contributes to the well being of society, and is not only permitted but enjoined by the Bible. In fact the first introduction of Christianity and the success of all missionary enterprise involve freethinking (in its etymological sense) on the part of those converted. In England this essay, which was regarded and treated as a plea for Deism, caused a great sensation, eliciting several replies, from among others William Whiston, Bishop Hare, Bishop Benjamin Hoadly, and Richard Bentley, who, under the signature of "Phileleutherus Lipsiensis", roughly handles certain arguments carelessly expressed by Collins, but triumphs chiefly by an attack on the trivial points of scholarship, his own pamphlet being by no means faultless in this very respect. Jonathan Swift also, being satirically referred to in the book, made it the subject of a caricature.
Христиан дінінің негіздері мен себептері туралы баяндама
1724 жылы Коллинз «Христиан дінінің негіздері мен себептері туралы сөз» трактатын жариялады, алдынан «Азат пікірсайыс және жазу бостандығы үшін кешірім» деген кіріспе қосты. Бұл еңбек негізінен Уистонның Ескі Келісім кітаптарында Жаңа Келісімдегі оқиғалар туралы пайғамбарлықтар болғанын, бірақ оларды яһудилер жойған немесе бұзған, ал Мәсіхтің өміріндегі оқиғалармен орындалуы «екінші, құпия, аллегориялық және мистикалық» сипатта болғандықтан, түпнұсқа және нақты мағынасы басқа бір оқиғаға қатысты екенін дәлелдеуге қарсы жазылған. Оның пікірінше, пайғамбарлықтардың орындалуы – христиандықтың жалғыз нақты дәлелі, сондықтан ол христиандықты аян ретінде қарастыруға тырысады. Коллинз Жаңа Келісімнің канондық екенін ашық жоққа шығарады, себебі канон тек құдайдан шабыт алған адамдар ғана бекіте алады. Осы кітапқа қарсы кемінде отыз бес жауап жазылды, олардың ең танымалдары – епископ Эдвард Чандлер, Артур Сайкс және Сэмюэл Кларк жазғандары. Коллинз бұл мәселелерге, әсіресе Чандлердің Мәсіх пайғамбарлықтарды сөзбе-сөз орындады деген жұмысына жауап ретінде «Нақты пайғамбарлықтар схемасы» (1727 ж.) еңбегін жариялады. Кітаптың қосымшасында Даниил кітабы Антиох Епифан заманында жасалған жалған екені Уистонға қарсы дәлелденеді.
In 1724, Collins published the treatise Discourse of the Grounds and Reasons of the Christian Religion, with An Apology for Free Debate and Liberty of Writing prefixed. Ostensibly it is written in opposition to Whiston's attempt to show that the books of the Old Testament did originally contain prophecies of events in the New Testament story, but that these had been eliminated or corrupted by the Jews, and to prove that the fulfilment of prophecy by the events of Christ's life is all "secondary, secret, allegorical, and mystical," since the original and literal reference is always to some other fact. Since, further, according to him the fulfilment of prophecy is the only valid proof of Christianity, he thus secretly aims a blow at Christianity as a revelation. The canonicity of the New Testament he ventures openly to deny, on the ground that the canon could be fixed only by men who were inspired. No less than thirty five answers were directed against this book; the most noteworthy of which were those of Bishop Edward Chandler, Arthur Sykes and Samuel Clarke. To these, but with special reference to the work of Chandler, which maintained that a number of prophecies were literally fulfilled by Christ, Collins replied with his Scheme of Literal Prophecy Considered (1727). An appendix contends against Whiston that the book of Daniel was forged in the time of Antiochus Epiphanes.
Қажеттілік
Философияда Коллинз қажеттілік теориясының басты қорғаушысы ретінде танымал. Оның 1717 жылғы "Адам еркіндігі туралы қысқаша зерттеуі" детерминистік ұстанымды баяндауда, кемінде негізгі қағидалары бойынша, теңдессіз. Оған Сэмюэл Кларктың егжей-тегжейлі зерттемесінде шабуыл жасалды, оның жүйесінде ерік бостандығы дін мен мораль үшін өте маңызды деп есептелді. Кларк тірі болған кезде, дін мен моральға қарсы деп айыпталудан сескенген Коллинз оған жауап бермеді, бірақ 1729 жылы "Еркіндік және қажеттілік" атты жауабын жариялады.
In philosophy, Collins takes a foremost place as a defender of necessitarianism. His brief Inquiry Concerning Human Liberty (1717) has not been excelled, at all events in its main outlines, as a statement of the determinist standpoint. He was attacked in an elaborate treatise by Samuel Clarke, in whose system the freedom of will is made essential to religion and morality. During Clarke's lifetime, fearing perhaps being branded as an enemy of religion and morality, Collins made no reply, but in 1729 he published an answer, entitled Liberty and Necessity.
Некелер мен балалар
Коллинз алғаш рет Марта Чайлд (1677–1703) -қа үйленді, ол сэр Фрэнсис Чайлд (1642–1713) мен Элизабеттің (1652–1720) қызы болды. Олардың екі ұлы болды, екеуі де жас кезінде қайтыс болды, үлкені сәби кезінде, ал екіншісі – Энтони Коллинз (шамамен – 1723); сондай-ақ екі қызы болды: Элизабет Коллинз (шамамен – 1700) 1738 жылы Уолтер Кэриге үйленді; және Марта Коллинз (шамамен – 1744) 1741 жылы Кэмеронның 7-ші лорды Роберт Фэрфаксқа (1706–1793) үйленді. Оның екінші некесі Елизавета Вроттслимен (шамамен 1680 жылы туған) болды, ол Уолтер Вроттслидің, 3-ші баронет Вроттслидің (1659–1712) және Элеонораның (1661–1692) қызы еді.
Collins married first Martha Child (1677–1703) a daughter of Sir Francis Child MP (1642–1713) and Elizabeth, (1652–1720). They had two sons both of whom died young, the eldest in infancy, the second was Anthony Collins (c. no – c. 17011723); and two daughters: Elizabeth Collins (born c. no – c. 1700) who, in 1738, married Walter Cary; and Martha Collins (c. no – c. 17001744) who, in 1741, married Robert Fairfax, 7th Lord Fairfax of Cameron (1706–1793). His second marriage was to Elizabeth Wrottesley (born c. no – c. 1680), a daughter of Walter Wrottesley, 3rd Baronet Wrottesley (1659–1712) and Eleanora, (1661–1692).