Кіріспе

Сату және мәмілелерді реттейтін бірыңғай заң 1952 жылы алғаш рет жарияланған Бірыңғай коммерциялық кодекс (БКК) – АҚШ-тың барлық 50 штаты, Колумбия округі және АҚШ аумақтарында сату және басқа да коммерциялық мәмілелер заңдарын үйлестіру мақсатында заң ретінде қабылданылған бірнеше бірыңғай заңдардың бірі. Бұл амбициялы мақсатқа көбінесе қол жеткізілгенімен, кейбір АҚШ юрисдикциялары (мысалы, Луизиана және Пуэрто-Рико) БКК-дегі барлық баптарды қабылдамады, ал басқа АҚШ юрисдикциялары (мысалы, Америка Самоасы) БКК-дегі ешқандай бапты қабылдамады. Бұған қоса, БКК-ні қабылдау бір АҚШ юрисдикциясынан екіншісіне өзгереді. Кейде бұл өзгерістің себебі ресми БКК-де кездесетін балама тіл болуы мүмкін. Көбінесе ресми БКК-ға енгізілген түзетулер одан әрі өзгерістерге алып келеді. Сонымен қатар, кейбір юрисдикциялар өздерінің ерекше қажеттіліктері мен басымдықтарына сәйкес тілді өзгертіп, ресми БКК-ден ауытқиды. Ақырында, кез келген екі АҚШ юрисдикциясы қабылдаған бірдей тілдің өзі әр юрисдикцияның соттары тарапынан әртүрлі заңдық түсіндірулерге түсуі мүмкін.

Мақсаттар

Мемлекеттік заңдарды үйлестіру мақсаты маңызды, себебі көптеген коммерциялық мәмілелер бір штаттың шегінен тысқары жүзеге асырылады. Мысалы, тауарлар А штатында өндіріліп, В штатында сақталып, С штатынан сатылып, D штатына жеткізілуі мүмкін. Бірыңғай коммерциялық заңнаманы қамтамасыз ету – UCC-нің мақсаты болды, сонымен бірге штаттарға, әр штат қабылдаған UCC мәтінін өзгерту арқылы, жергілікті жағдайларға бейімделуге икемділік берілді. UCC көбінесе жеке мүлікті (қозғалмалы мүлікті) қамтитын мәмілелермен айналысады, жылжымайтын мүлікті (қозғалмайтын мүлікті) емес. UCC-нің тағы бір мақсаты – шарт заңнамасын жаңғырту және саудагерлер арасындағы шарттарда қолданыстағы заңнан ерекшеліктер жасауға мүмкіндік беру болды.

Тарих

UCC – бірыңғай актілердің ең ұзақ және ең күрделісі. Кодекс Ұлттық бірыңғай мемлекеттік заңдар жөніндегі комиссия (NCCUSL) және Америка құқық институтының (ALI) ұзақ мерзімді бірлескен жобасы болды. NCCUSL және ALI 1945 жылы UCC-нің бірінші нұсқасын әзірлеуді бастады, бұған дейін штаттар арасындағы тауар сатуды қоса алғанда, бірқатар салаларда толық емес кодификациялау жұмыстары жүргізілген болатын. Төреші Герберт Ф. Гудрих 1952 жылғы басылымның редакциялық кеңесінің төрағасы болды, ал Кодекстің өзі Карл Н. Ллевелин (жобаның басты жетекшісі), Уильям А. Шнедер, Соя Ментшиков және Грант Гилмор сияқты заң ғалымдарымен әзірленді. UCC-де Ллевелин мойындамаса да, неміс құқығынан алынған қағидалар мен түсініктер бар еді. Солтүстік Мариан аралдары және АҚШ Виргин аралдары. Луизиана және Пуэрто-Рико тауар сату мен жалға беруді реттеу үшін өздерінің азаматтық құқық дәстүрін сақтауды қалап, 2 және 2А баптарынан басқа UCC ережелерінің көп бөлігін минимал өзгерістермен қабылдады. Сондай-ақ, кейбір американдық тайпалар UCC-тің бөліктерін қабылдады, оның ішінде Навахо ұлты 1, 2, 3 және 9-баптарды аз ғана өзгерістермен қабылдады. Мазмұны жағынан ұқсас болғанымен, кейбір штаттар жергілікті әдет-ғұрыптарға сәйкес құрылымдық өзгерістер енгізді. Мысалы, Луизиана құқықтануы UCC-нің негізгі бөлімдерін мақалалардың орнына «тараулар» деп атайды, себебі «мақалалар» термині сол штатта Луизиана азаматтық кодексінің ережелеріне сілтеме жасау үшін қолданылады. Арканзас штатының заңдарында «бап» термині Арканзас Конституциясының кіші бөлімдерін білдіреді. Калифорнияда олар мақалалардың орнына «бөлімдер» деп аталады, өйткені Калифорнияда мақалалар кодекстің үшінші немесе төртінші деңгейлі бөлімдері болып табылады, ал бөлімдер немесе бөліктер әрқашан бірінші деңгейлі бөлімдер болып табылады. Сонымен қатар, Калифорния бөлім нөмірлерінде дефистерді пайдалануға рұқсат бермейді, өйткені олар бөлімдердің диапазондарына сілтеме жасау үшін резервте сақталады; сондықтан ресми UCC бөлім нөмірлерінде қолданылатын дефистер Калифорниядағы іске асыру кезінде алынып тасталады.

БКК мақалалары

1952 жылғы Бірыңғай коммерциялық кодекс он жылдық дамытутан кейін жарияланды, ал Кодекске 1952 жылдан 2022 жылға дейін түзетулер енгізілді. 1989 жылы Бірыңғай мемлекеттік заңдар жөніндегі комиссарлардың ұлттық конференциясы UCC-нің 6-бабының ескіргендігіне байланысты оны жоюды ұсынды. Шамамен 45 штат мұны істеді. Тағы екеуі 6-бапты қайта қарау туралы ұсынысты қабылдады. Жеке мүлікті несие немесе несие беру кепілдігі ретінде пайдаланатын мәмілелермен айналысатын 9-бап барлық штаттарда кеңінен қайта қарастырылды. Бұл түзету 2001 жылдың 1 шілдесінен күшіне енді, бірақ кейбір штаттарда одан сәл кейін күшіне енді. 2010 жылы NCCUSL және ALI 9-бапқа шағын түзетулер енгізуді ұсынды. Бірнеше штат бұл түзетулерді қабылдады, олар 2013 жылдың 1 шілдесінен күшіне енеді. Қазіргі Компьютерлік ақпарат туралы бірыңғай заң (UCITA) деп аталатын дау UCC-нің 2-бабын қайта қарау процесінде туындады. UCITA-ның қазіргі ережелері бастапқыда Сату туралы 2-баптың қайта қарастырылған нұсқасындағы лицензияларға арналған «2-бап» болуы тиіс еді. UCC NCCUSL және ALI-нің бірлескен жобасы болғандықтан, екі ұйым да UCC-ге кез келген түзетуге келісуі керек (яғни, үлгілік акт; нақты бір штаттағы заңға енгізілген түзетулер тек сол штаттың қабылдауымен жүзеге асырылады). 2B-баптың ұсынылған соңғы нұсқасы ALI ішінде дау тудырды, нәтижесінде ALI келісім бермеді. NCCUSL 2B-баптың атауын өзгертті және оны UCITA ретінде жариялады. 2004 жылдың 12 қазанына дейін тек Мэриленд және Вирджиния штаттары UCITA-ны қабылдады. Бірыңғай коммерциялық кодекстің басты философиясы – адамдарға қалаған келісімшарттарын жасауға мүмкіндік беру, бірақ жасалған келісімдерде қандай да бір ережелердің жоқ болған жағдайында оларды толықтыру. Заң сонымен қатар чектерді, саяхат ақшаларын және басқа да әдеттегі коммерциялық құжаттарды өңдеу сияқты күнделікті мәмілелерді біркелкілендіруге және жеңілдетуге тырысады. Заң көбінесе тауармен айналысатын және өздерінің ісін жақсы білетін саудагерлер мен тұтынушыларды ажыратады. Сондай-ақ, UCC бизнес келісімшарттарын жасауда заңдық формальдықтарды қолдануды шектеуге тырысады, бұл бизнестің адвокаттардың араласуынсыз немесе күрделі құжаттарды дайындамай алға жылжуына мүмкіндік береді. Бұл соңғы тұжырым, мүмкін, оның негізгі философиясының ең күмәнді бөлігі; көптеген заңгерлер заңдық формальдықтар сотқа жүгінуді болдырмайды, өйткені олар белгілі бір рәсімді талап етеді, бұл адамдарға олар сотқа жүгінуге болатын соңғы келісім жасағанда нақты шекараны көрсетеді.

2-бап

2-бапта сату мәмілелері, ал 2A-бапта жалға беру туралы мәмілелер қарастырылады.

Келісімшарт жасау

Тұрақты ұсыныстар (тауарларды сатып алу немесе сату туралы ұсыныстар және оны белгілі бір мерзімге ашық ұстауға міндеттеме беру) ұсыныс беруші қол қойған жағдайда, ешқандай сыйақысыз жарамды болып саналады және сатып алу тапсырысында көрсетілген уақытқа дейін (бірақ үш айдан аспайтын) немесе, егер уақыт көрсетілмесе, ақылға қонымды мерзімге дейін қайтарылмайды. "Жедел жіберуге" арналған тауарды сатып алу туралы ұсыныс, жедел жіберу арқылы немесе жедел жіберуге уәде беру арқылы қабылдауға шақырады. Сондықтан, бұл ұсыныс қатаң түрде біржақты емес. Дегенмен, бұл "орындау арқылы қабылдау" тіпті сәйкес тауарлармен (мысалы, толық емес жиынтықтар) болуы міндетті емес. Тауарларды сату шартында қарастырылмайтын өзгерістерге жол берілуі мүмкін. Бағаны көрсетпеу – тауарларды сату шартында баға көрсетілмесе, егер тараптардың бастапқы ниеті шарт жасау болған жағдайда, шарт жасасуына бөгет болмайды. Ақылға қонымды баға сот арқылы анықталады.

2-бөлім-207: Формалардың шайқасы

UCC-тің ең шатастыратын және қызу дау-дамай тудыратын бөлімдерінің бірі – 2 207-бап, оны профессор Грант Гилмор «барлық уақыттағы ең ірі заңдық шатасу» деп атады. Ол «формалар шайқасы» ретінде танылады, яғни ұсынушының немесе ұсыныс алатын тараптың стандартты талаптары, әртүрлі шарттары бар бірнеше құжаттар алмасылған коммерциялық мәміледе қандай күшінде қалатынын анықтайды. Мұндай мәселе көбінесе коммерциялық мәміледегі тараптар өтініштер, шот-фактуралар, сатып алу тапсырыстары және тапсырысты растау сияқты әдеттегі құжаттарды алмастырғанда туындайды, олардың барлығында қарама-қайшы стандартты ережелер болуы мүмкін. Талдаудың бірінші қадамы – мәмілені UCC немесе жалпы құқық реттейтінін анықтау. Егер UCC қолданылса, соттар әдетте қай құжат ұсыныс құрайтынын анықтауға тырысады. Содан кейін, әртүрлі шарттары бар ұсыныс алатын тараптың қабылдау формалары қарастырылады. Қабылдаудың өзінің шарттарына тікелей байланысты екеніне назар салу қажет. Егер қабылдау шартты түрде берілсе, онда ол қарсы ұсыныс болып саналады, қабылдау емес. Егер қарсы ұсыныстан кейін, тіпті нақты қабылдамаса да, орындау қабылданса, 2 207(3)-тармақ бойынша тараптар келіскен шарттарға және UCC-нің толықтыруларына сәйкес келісімшарт жасалады. Егер қабылдау формасында қабылдауды өзінің шарттарымен шектемесе және екі тарап та саудагерлер болса, ұсынушы ұсыныс алатын тараптың орындауын қабылдауы, тіпті ұсыныс алатын тараптың формаларында қосымша немесе өзгеше шарттар болса да, келісімшарт құрайды. Осы жағдайда, егер ұсыныс алатын тараптың шарттары ұсынушының шарттарымен бірге сақтауға келмесе, екі шарт та «күшін жояды» және UCC-нің толықтырулары қолданылады. Егер ұсыныс алатын тарап жай ғана қосымша шарттар ұсынса, олар келісімшарттың бөлігі болып саналады, егер (а) ұсынушы қабылдауды бастапқы ұсыныстың шарттарымен шектемесе, (b) жаңа шарттар бастапқы ұсыныстың мазмұнын өзгертсе немесе (c) жаңа шарттарға қарсылық туралы хабарлама ұсыныс алатын тарап жариялағаннан кейін орынды мерзімде берілсе немесе берілген болса. 2 207-баптың тудырған шатасуының салдарынан 2003 жылы түзетілген нұсқасы жарияланды, бірақ ешбір штат бұл түзетуді қабылдаған жоқ.

9-бап

9-бап жеке мүліктегі кепілдіктерді борышті қамтамасыз ету үшін кепілдік ретінде реттейді. Кепілдік мүддесіне ие кредитор кепілдік беруші тарап деп аталады. 9-бап бойынша негізгі ұғымдарға кепілдік мүддесінің қалай құрылуы (қамтамасыз ету деп аталады); кепілдік мүддесі туралы хабарламаны қалай жария ету, бұл кепілдікке қатысты мүдделерді талап ете алатын басқаларға қарсы кепілдікті күшін қолдануды қамтамасыз етеді (тіркеу деп аталады); бір кепілдікке бірнеше талап болған жағдайда, қай мүдделердің басым екенін анықтау (басымдық деп аталады); және борышкер міндеттемесін орындамаған жағдайда кепілдік беруші тараптың қандай шараларға құқығы бар. 9-бап жылжымайтын мүлікке қатысты кепілдіктерді, жылжымайтын мүлікке бекітілген жабдықтарды қоспағанда, реттемейді. Жылжымайтын мүлікке кепілдік беруге ипотека, сенімгерлік актілері және үлестеп төленетін жер келісімшарттары жатады. Биткоинге қатысты кепілдіктерге байланысты маңызды құқықтық мәселелер туындауы мүмкін. Борышкер, міндеттемесін орындамаған жағдайда, міндеттемесіздік белгіленгеннен кейін, азаматтық кодексте және UCC 9-бабында белгіленген мерзімде наразылық білдірген міндеттеме алушыға жауап ретінде кепілдікке берілген барлық активтерді кепілдік беруші тарапқа қайтаруға міндетті. Ұлттық тайпалық кепілдендірілген операциялар туралы үлгілік заң (MTSTA) – Бірыңғай заң комиссиясы (ULC) жасаған және Үнді аумағындағы кепілдендірілген операцияларды реттеу үшін американдық тайпаларға құқықтық жүйе ұсынуға бағытталған үлгілік заң. Ол UCC-дан, негізінен 9-баптан алынған.

Халықаралық ықпал

UCC-нің кейбір бөлімдері АҚШ-тан тыс жерлерде зор ықпалға ие болды. 2-бап Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық тауарлар сату шарты жөніндегі конвенциясын (CISG) жасауға әсер етті, бірақ нәтижесі көптеген тұрғыдан UCC-ден ерекшеленді (мысалы, пошта арқылы жіберілген хаттар ережесін қабылдаудан бас тарту). 5-бап, аккредитивтерді реттейтін, халықаралық сауда қаржысына ықпал етіп отыр, себебі көптеген ірі қаржы мекемелері Нью-Йоркте орналасқан. Жеке мүліктегі кепілдік құқықтары үшін бірыңғай құрылым құрған 9-бап 1990 жылдан бастап Квебек провинциясынан басқа Канаданың барлық провинциялары мен территорияларында Жеке мүлікті қорғау туралы заңдарды қабылдауға тікелей түрткіс берді. Бұдан кейін Жаңа Зеландияның 1999 жылғы Жеке мүлік кепілдігі туралы заңы және 2009 жылғы Австралияның Жеке мүлік кепілдігі туралы заңы қабылданды.